Ronaldo - Messi

Những thiên tài sinh ra từ bóng đá hiện đại
Tác giả: Nam Anh(Theo Goal)

Lịch sử bóng đá chưa bao giờ được chứng kiến hai kẻ thống trị giống như Lionel Messi và Cristiano Ronaldo trong một thập kỷ qua. Họ đã chia nhau 9 danh hiệu Quả bóng Vàng gần nhất, ghi hơn 1000 bàn thắng và phá hết kỷ lục này đến kỷ lục khác ở cấp độ CLB cũng như ĐTQG. Trên phương diện nào đó, đơn giản, họ đã thay đổi thế giới bóng đá mãi mãi.

Tài năng của Ronaldo và Messi là không phải bàn cãi. Nhưng cũng phải thừa nhận rằng, hững thay đổi trong bóng đá hiện đại chính là chìa khóa giúp cho cả hai vươn tới đỉnh cao một cách nhanh chóng và thuận lợi hơn.

Đầu tiên, là sự phát triển của luật việt vị theo chiều hướng có lợi cho các cầu thủ tấn công. 27 năm trước, bất kỳ cầu thủ nào đứng ngang bằng hoặc đứng dưới hậu vệ cuối cùng cũng đều bị tính là việt vị cho dù có tham gia vào tình huống bóng hay không.

Tuy nhiên, sau khi chứng kiến VCK World Cup 1990 với nhiều bàn thắng bị tước bỏ một cách “oan uổng”, FIFA đã quyết định đổi luật để “bảo vệ những pha bong tấn công dẫn đến bàn thắng”.

Đầu tiên, luật việt vị thay đổi ở khía cạnh, một cầu thủ tấn công nếu đứng ngang hàng với cầu thủ phòng ngự cuối cùng của đối phương (tất nhiên không tính thủ môn), anh ta sẽ không việt vị!

Kế đó, năm 1995, luật việt vị mới cũng quy ước rằng cầu thủ đứng dưới hậu vệ cuối cùng sẽ không bị thổi phạt nếu như anh ta không tham gia vào tình huống. Liên tiếp những văn bản sửa đổi và bổ sung sau đó được thực hiện và ban hành bởi Hiệp hội làm luật bóng đá Quốc tế (IFAB) vào các năm 2003, 2005 và 2013 đã khiến cho rất nhiều đội bóng không thể lạm dụng “bẫy việt vị” như một giải pháp phòng ngự.

Cùng với những tranh cãi về nhận định các cầu thủ tấn công dứng dưới hàng phòng ngự có hay không tham gia vào một tình huống, phải thừa nhận rằng, vấn đề này đã giúp các tiền đạo có nhiều cơ hội và ghi bàn dễ dàng hơn. Một trong những hệ thống phòng ngự vĩ đại nhất lịch sử - hàng thủ AC Milan dưới thời HLV Arrigo Sacchi cuối thập niên 80, đầu những năm 90 của thế kỷ - đã sử dụng “bẫy việt vị hung hăng”, kiểu giăng lưới việt vị khi mà đội trưởng Franco Baresi là người thường xuyên chỉ đạo các đồng đội dâng cao, thậm chí đến gần đường lằn ranh giữa sân.

Khả năng gây sức ép liên tục và cách dâng cao bẫy việt vị của hàng thủ Milan đã khiến cho không gian chơi bóng của nhiều đối thủ bị “đặc quánh” và bó hẹp lại. Không ít thời điểm, hệ thống phòng ngự của Milan còn được giới chuyên môn đánh giá là không thể bị phá vỡ. Trong quá khứ, cũng có nhiều đội bóng thành công nhờ vào khả năng sử dụng bẫy việt vị một cách hiệu quả, tiêu biểu như Arsenal dưới triều đại HLV George Graham, với thủ lĩnh Tony Adams là nền tảng của bộ tứ vệ lừng danh.

Tony Adams forming part of George Graham's back four at Arsenal

Giờ chiến thuật đẩy cao hàng thủ để tạo bẫy việt vị như thế chẳng khác nào… tự sát, vì một cầu thủ tấn công có thể lảng vảng dạo chơi ở sau lưng hàng thủ, khi bắt đầu một tình huống tấn công bóng sống hoặc dàn xếp đá phạt, nhưng sau đó bất thình lình đóng vai trò quyết định – có thể trực tiếp ghi bàn – khi pha tấn công chuyển qua giai đoạn 2, hoặc 3. Cựu tiền đạo Manchester United, Ruud van Nistelrooy chính là một trong những chân sút đầu tiên chủ động khai thác điểm lợi thế này, và Ronaldo tiếp tục trở thành một nhân tố điển hình cho hình mẫu “sát thủ” luôn biết cách vượt qua ranh giới của luật việt vị.

“Luật việt vị đã thay đổi khi những tiếng nói quan trọng cho rằng nhiều bàn thắng bị loại bỏ một cách đáng tiếc. Tất nhiên, sự thay đổi này cũng nhanh chóng dẫn đến việc số lượng bàn thắng trở nên bùng nổ hơn trong các trận đấu”, Keith Hackett, một trong những trọng tài hàng đầu châu Âu ở thập niên 80 chia sẻ.

Luật việt vị mới, từ nhiều năm qua, dưới góc nhìn của nhiều người thì nó đã trở thành “cái chết của nghệ thuật phòng ngự”. Khi mà thứ vũ khí chiến thuật có phần hiệu quả nhất đã bị loại bỏ, chẳng có lý do gì khiến những siêu sao như Messi hay Ronaldo không tận dụng triệt để điều này và ngày càng trở nên nguy hiểm hơn.

Nhìn lại quá khứ, nếu so sánh những hậu vệ hàng đầu thế giới và những hàng thủ trứ danh cách đây khoảng 20, 30 hay 40 năm trước, so với các cầu thủ phòng ngự bây giờ, sẽ chẳng quá ngạc nhiên khi thấy một tiêu chí nổi lên rõ ràng những kỷ lục ghi bàn nhanh chóng được thiết lập rồi xóa nhòa thậm chí qua từng tuần. Tại VCK EURO 2000, người ta dễ dàng kể tên một loạt tên tuổi đẳng cấp chơi ở hàng phòng ngự, như Maldini, Nesta, Cannavaro, Ferrara, Thuram, Blanc, Desailly, Lizarazu, De Bore, Stam, Hierro, Salgado, Adams, Campbell, Mihajlovic… điều này tương phản với việc chất lượng phòng ngự sút giảm thế nào trong 2 thập kỷ trở lại đây.

Trên tờ Telegraph năm 2014, cựu danh thủ Gary Neville từng phàn nàn về việc hậu vệ ngày nay đã bị “giảm chất” quá nhiều. “Khi tôi bắt đầu chơi bóng trong giai đoạn 1991-94, nếu như các hậu vệ không thể ngăn cản những quả tạt bóng, đó chắc chắn sẽ là một… tội lỗi. Nhưng đến bây giờ, chuyện này lại trở nên hết sức bình thường.

“Họ (hậu vệ hiện tại) thường trầy trật đối phó những quả tạt, không biết làm gì chống đỡ những tình huống cố định và không xử lý những pha bóng 1 chọi 1. Họ quá kém trong việc nắm bắt và hiểu rõ ngôn ngữ trận đấu”.

Ngoài ra, cũng cần phải lưu ý rằng việc thay đổi chất liệu trái bóng cũng gây ra nhiều khó khăn hơn đối cho những hậu vệ. Cho đến năm 1986, quả bóng vẫn còn được làm bằng da, hoặc ít nhất phải được làm một phần từ da. Đó cũng chính là thời điểm chứng kiến sự ra đời của trái bóng “giả da” đầu tiên, có tên Adidas Azteca. Kể từ lúc này, trái bóng ngày càng trở nên… khó lường hơn.

Hệ quả, tốc độ của các trận đấu cũng trở nên nhanh hơn và hỗn loạn hơn, điều thực sự có lợi cho những cầu thủ tấn công và khiến các hậu vệ khốn khổ.

“So với trái bóng bằng da trước đây, trái bóng nhân tạo tổng hợp di chuyển nhanh hơn cả trong không khí lẫn trên mặt cỏ. Kết quả là các cầu thủ có thể dứt điểm từ khoảng cách xa hơn rất nhiều. Trái bóng ngày nay nhẹ hơn và sẵn sàng tạo nên các quỹ đạo cực kỳ khó lường. Hầu như mọi cầu thủ đều có thể thử tìm kiếm vận may của mình với những tình huống sút xa không thể dự đoán trước. Trong mắt các thủ môn, đây là một cơn ác mộng thực sự. Tuy nhiên, đối với những kẻ như Ronaldo, kỹ thuật dứt điểm vào phần trọng tâm cao của trái bóng kiểu mới đã biến chân sút người Bồ trở thành một trong những cầu thủ sút phạt hàng đầu thế giới”.

Bằng nhiều cách khác nhau, bóng đá giờ đây đã trở thành một bộ môn khoa học. Cầu thủ hiện đại được hưởng lợi lớn từ sự tiến bộ không ngừng trong ngành khoa học thể thao, phương pháp đào tạo mới, chế độ ăn uống kiêng khem, thuốc men gần như hoàn hảo. Họ khỏe mạnh hơn bao giờ hết, trong khi các kỹ thuật ngăn ngừa, phục hồi chấn thương vẫn được cải thiện đều đặn qua hàng năm. Từng là một đứa trẻ bị thiếu hóc-môn tăng tưởng, nếu như ở những thập niên trước, chắc chắn Messi sẽ không thể nào chơi bóng một cách bình thường, chứ đừng nói là vươn tới đỉnh cao. Nhưng rồi, bằng một chương trình điều trị đặc biệt, ngôi sao người Argentina đã có thể thi đấu trung bình khoảng 50 - 60 trận mỗi mùa, không hề thua kém Ronaldo cuồn cuộn cơ bắp.

Ngoài ra, chất lượng của các sân bóng ngày nay cũng được cải tiến liên tục nhờ vào công nghệ. Từ những mảnh sân loang lổ, cỏ mọc quá dài hoặc đầy cát trong quá khứ cho đến những thảm có xanh mượt chẳng khác nào bàn đánh bi-a, vào thời điểm hiện tại, rõ ràng các cầu thủ đang được chơi bóng trong điều kiện lý tưởng nhất, không chỉ giúp họ dễ dàng tránh khỏi nhiều ca chấn thương đáng tiếc mà quan trọng hơn có thể phô diễn hết phẩm chất kỹ thuật. Và sẽ chẳng có ví dụ nào sinh động hơn Messi ở khía cạnh này.

George Best of Manchester United playing on a pitch covered with sand

So với trong quá khứ, những siêu sao như Ronaldo hay Messi cũng nhận được sự “bảo kê” nhiều hơn từ phía trọng tài. Theo thống kê, số lượng thẻ vàng trung bình mỗi trận trong 4 trận chung kết World Cup gần đây lên đến 3,5. Trong khi tại VCK World Cup 1982, mỗi trận chỉ có 1,9 thẻ vàng. Thậm chí, ở World Cup 1966, khái niệm thẻ vàng gần như không tồn tại, với trung bình 0,7 thẻ vàng/trận.

Cũng ở VCK World Cup 1966 được tổ chức trên đất Anh, “Vua bóng đá” Pele từng phải nói lời chia tay giải đấu ngay sau tình huống tắc bóng bạo lực của cầu thủ Hungary, một sự kiện khiến cho huyền thoại người Brazil lên tiếng tuyên bố từ giã sự nghiệp quốc tế tạm thời để phản đối. Tại Espana năm 1982, hậu vệ của ĐT Italia, Claudio Gentile liên tục phạm lỗi thô bạo với Diego Maradona, thậm chí còn xé áo của Zico mà không hề bị phạt. “Nếu bạn đi vệ sinh, Gentile sẽ theo bạn vào tận bên trong nhà vệ sinh”, Mario Kempes, cựu tiền đạo ĐT Argentina nhận xét về thứ nghệ thuật phòng ngự “hắc ám” của Gentile.

Claudio Gentile staying 'shirt tight' to Zico

Nhưng Luật bóng đá bây giờ có thể đảm bảo rằng một cầu thủ tấn công sẽ không bị trở thành “mục tiêu triệt hạ” như từng thấy trong quá khứ. Tắc bóng từ phía sau đã bị cấm vào năm 1998 và kể từ năm 1991 trở đi, các trọng tài cũng sẵn sàng thẳng tay rút ra thẻ đỏ dành cho những “cái đầu nóng” trên sân. Bên cạnh đó, công nghệ video hỗ trợ trọng tài (VAR) càng đảm bảo chắc chắn hơn rằng, các hậu vệ sẽ không thể “thoát tội” nếu họ dùng tiểu xảo khi tranh chấp với cầu thủ tấn công.

Cuối cùng, một thay đổi vô cùng quan trọng khác nhằm hỗ trợ những ngôi sao hàng đầu thế giới chính là sự xuất hiện của khái niệm… siêu câu lạc bộ. Vào tháng 1 năm nay, những báo cáo đánh giá từ UEFA đã chỉ ra sự tồn tại của 9 siêu câu lạc bộ bóng đá, những đội bóng hoàn toàn vượt trội so với phần còn lại của thế giới, cả về mặt tài chính, thương mại lẫn chất lượng thể thao nói chung.

Real Madrid và Barcelona chính là những hiện thân gần nhất và tiêu biểu của sự phát triển theo mô hình này. Trong 13 danh hiệu VĐQG Tây Ban Nha gần nhất, hai “gã khổng lồ” đã giành chiến thắng tới… 12 lần. Ngoài ra, trên bình diện đấu trường châu lục, cả hai đội bóng này cũng giành được 4 chức vô địch Champions League gần đây nhất (tính rộng hơn nữa là 6/9 danh hiệu Champions League gần nhất). Chưa hết, 8 trong số 12 bản hợp đồng đắt giá nhất thế giới đều thuộc về Real hoặc Barca. Tất nhiên, điều này cũng chỉ phản ánh một sự thật rằng họ chính là 2 siêu câu lạc bộ đích thực, những kẻ mạnh hơn nhiều so với 95% các đối thủ còn lại.

Đây cũng được xem là điều kiện hết sức lý tưởng để cả Ronaldo lẫn Messi có thể thi đấu thăng hoa nhất, với những bàn thắng không ngừng nghỉ, những chiến thắng tuyệt đối và cả những danh hiệu nối tiếp danh hiệu. Thời điểm trước khi khái niệm “siêu câu lạc bộ” xuất hiện, có lẽ là khoảng 15 năm về trước, những tài năng bóng đá thường trải đều trên khắp châu Âu, thay vì chỉ tập trung tại một số ít CLB giống như bây giờ. Và đương nhiên nó rất khó để một số ít đội bóng hay riêng lẻ vài ngôi sao có thể thống trị cuộc chơi.

Hãy lấy ví dụ của Maradona chẳng hạn, một cầu thủ xuất sắc bậc nhất thế giới trong những năm 80 của thế kỷ trước. Thi đấu dưới màu áo Napoli, việc ngôi sao người Argentina phải chạm trán những tên tuổi hàng đầu khác tại Serie A mỗi tuần là chuyện bình thường, như Michel Platini (Juventus), Marco van Basten và Ruud Gulit (AC Milan), Lothar Matthaus (Inter), Falcao (Roma), Preben Elkjaer (Verona), Zico (Udinese)… Kết quả, trong vòng 7 mùa giải liên tiếp, Serie A luôn tìm thấy một nhà vô địch mới. Đối với bản thân Maradona, mỗi trận đấu đều là một thử thách không giống như bất kỳ điều gì từng trải qua. Nhưng điều này không phải trường hợp của Messi và Ronaldo vào thời điểm hiện tại.

Sau cùng, tất nhiên, những lý do trên không hoàn toàn mang ý nghĩa phủ nhận sự vĩ đại của “cặp đôi Siêu kinh điển” Ronaldo - Messi. Thực tế đã cho thấy, cả hai chính là những siêu sao hàng đầu thế giới, ở bất kỳ thời đại nào, từ quá khứ cho đến hiện tại.

Mặc dù vậy, người ta phải thừa nhận rằng, những thay đổi đáng kể trong bóng đá hiện đại, từ luật việt vị cho đến sự xuất hiện của những “siêu câu lạc bộ”, đã phần nào cho phép Ronaldo và Messi thống trị bóng đá thế giới theo cách riêng, một con đường không bao giờ có thể xảy ra trong quá khứ.