World Cup 2026 không chỉ gây chú ý bởi thể thức 48 đội lần đầu được áp dụng, mà còn đánh dấu giải đấu mà công nghệ can thiệp sâu nhất vào công tác điều hành trận đấu. Từ VAR, công nghệ việt vị bán tự động (SAOT), Goal-line Technology (GLT) cho tới chíp cảm biến trong bóng, gần như mọi quyết định quan trọng đều có dấu ấn của công nghệ.

Tuy nhiên, vòng bảng cũng cho thấy dù hiện đại đến đâu, công nghệ vẫn không thể xóa bỏ hoàn toàn tranh cãi. Ngược lại, nhiều quyết định còn khiến người hâm mộ chia thành hai luồng ý kiến trái ngược.

1. Iran mất chiến thắng vì... những đầu ngón chân việt vị

Một trong những tình huống gây tranh cãi nhất diễn ra ở trận Iran gặp Ai Cập. Phút 94, Shojae Khalilzadeh đưa bóng vào lưới, tưởng như mang về chiến thắng 2-1 cùng tấm vé trực tiếp vào vòng knock-out. Tuy nhiên, VAR cùng công nghệ việt vị bán tự động xác định trung vệ Iran đã đứng trên hậu vệ áp chót của Ai Cập đúng vào thời điểm đồng đội đánh đầu chuyền bóng.

Iran mất suất vào thẳng vòng knock-out vì... nửa bàn chân (Ảnh: The Athletic)

Điểm gây tranh luận nằm ở chỗ thủ môn Ai Cập đã băng ra khỏi khung thành, khiến đường việt vị được tính theo hậu vệ cuối cùng thay vì thủ môn. Hệ thống xác định Khalilzadeh chỉ việt vị với khoảng cách cực nhỏ, gần như chỉ bằng nửa bàn chân.

Theo Luật 11 của FIFA, đây vẫn là lỗi việt vị chính xác. Bàn thắng bị hủy, Iran chỉ hòa 1-1 và phải chờ kết quả các bảng khác để nuôi hy vọng đi tiếp. Đây tiếp tục là ví dụ điển hình cho việc công nghệ xử lý đúng luật nhưng khó thuyết phục được cảm xúc của người hâm mộ.

Thực tế, trước World Cup, Trưởng ban Phát triển bóng đá toàn cầu của FIFA, cựu HLV Arsene Wenger đã giới thiệu luật bắt việt vị mới mang tên "daylight", với kỳ vọng sẽ mở ra nhiều cơ hội ghi bàn hơn giảm bớt những ấm ức, tranh cãi không đáng có. Theo luật này, cầu thủ chỉ bị coi là việt vị nếu toàn bộ cơ thể (từ đầu đến chân) hoàn toàn vượt qua hậu vệ cuối cùng. Nếu bất kỳ bộ phận hợp lệ nào của cầu thủ tấn công còn đứng ngang hoặc thấp hơn hậu vệ cuối cùng, bàn thắng sẽ được công nhận.

Được biết FIFA đã bật đèn xanh cho thử nghiệm luật trên ở giải đấu cấp CLB, nhưng đáng tiếc nó đã không hiện diện tại World Cup năm nay.

2. Bàn thắng của Leroy Sané khiến VAR bị chỉ trích

Trái ngược với Iran, tình huống ở trận Đức gặp Ecuador lại khiến VAR bị chỉ trích vì... không can thiệp. Ngay phút thứ hai, Leroy Sane mở tỷ số cho Đức. Tuy nhiên, trước đó Aleksandar Pavlovic có pha giơ chân rất cao và chạm vào đầu Pedro Vite trong pha tranh chấp.

Tình huống cao chân của Pavlovic trước khi Leroy Sane ghi bàn mở tỷ số (Ảnh: Plaantik)

Các cầu thủ Ecuador lập tức yêu cầu trọng tài xem lại tình huống. Nhiều cựu danh thủ hay chuyên gia như Alan Shearer, Joe Hart hay Ellen White cũng cho rằng đây đủ cơ sở để VAR yêu cầu trọng tài xem màn hình.

Theo luật IFAB, hành vi chơi bóng bằng chân cao và có tiếp xúc với đầu đối phương hoàn toàn có thể bị thổi phạt. Dẫu vậy, tổ VAR xác định va chạm không đủ nghiêm trọng để can thiệp. Bàn thắng vẫn được công nhận. 

Điều thú vị là Ecuador sau đó vẫn thắng ngược 2-1 và giành quyền đi tiếp, nhưng quyết định này tiếp tục làm dấy lên tranh luận về ranh giới giữa "va chạm thông thường" và "chơi bóng nguy hiểm".

3. VAR phải... kẻ vạch việt vị bằng tay

Một sự cố hy hữu xảy ra ở trận Thụy Sĩ gặp Qatar. Trong lúc kiểm tra tình huống dẫn tới quả phạt đền của Thụy Sĩ, hệ thống việt vị bán tự động bất ngờ gặp trục trặc.

Thay vì dựng mô hình 3D như thường lệ, tổ VAR buộc phải quay trở lại phương pháp truyền thống: tự đánh dấu các điểm trên cơ thể cầu thủ và kẻ đường việt vị thủ công dựa trên góc quay camera.

Trọng tài kẻ vạch việt vị thủ công bằng tay khi VAR gặp sự cố ở bàn thắng trận Thụy Sỹ - Qatar... (Ảnh: The Mirror)

Kết quả cuối cùng xác nhận cầu thủ Thụy Sĩ không việt vị và quả phạt đền vẫn được giữ nguyên. Điều khiến FIFA chịu nhiều chỉ trích là khán giả trên sân và truyền hình chỉ nhận được dòng thông báo "Review Complete", hoàn toàn không được xem hình ảnh đường kẻ.

Phải nhiều giờ sau trận đấu, FIFA mới công bố ảnh VAR để giải thích quyết định của trọng tài. Sự cố cho thấy dù được quảng bá là giải đấu có công nghệ hiện đại nhất lịch sử, hệ thống vẫn có thể gặp lỗi và con người vẫn đóng vai trò quyết định cuối cùng.

4. Goal-line Technology tiếp tục chứng minh sự chính xác

Nếu SAOT và VAR gây tranh cãi thì Goal-line Technology (GLT) lại tiếp tục nhận được sự tin tưởng gần như tuyệt đối, đặc biệt là trong tình huống đáng chú ý nhất diễn ra ở trận Nhật Bản gặp Tunisia.

Công nghệ Goal-line đã từ chối bàn thắng của Nhật Bản trong trận đấu gặp Tunisia (Ảnh: Futsal profissional)

Một pha dứt điểm tưởng như đã mang về bàn thắng cho Nhật Bản, nhưng GLT ngay lập tức xác nhận bóng chưa hoàn toàn đi qua vạch vôi. Đây được xem như "cái kết đối lập" với kỳ World Cup 2022, khi Nhật Bản từng hưởng lợi từ công nghệ trong trận gặp Tây Ban Nha.

Ngoài ra, FIFA cũng làm rõ rằng GLT chỉ theo dõi khu vực khung thành thông qua 14 camera tốc độ cao, chứ không hỗ trợ xác định bóng đã ra hết biên ngang ở những pha sát cột cờ góc. Điều này khiến nhiều tình huống vẫn phải dựa vào VAR và góc quay truyền hình thông thường. Dù vậy, GLT vẫn được xem là công nghệ ổn định và ít gây tranh cãi nhất tại World Cup 2026.

5. Messi thoát thẻ đỏ sau pha vào bóng với Mandi

Một tình huống khác tạo ra nhiều tranh luận diễn ra ở trận Argentina thắng Algeria 3-0. Phút 30, Lionel Messi có pha tranh chấp khiến gầm giày chạm mạnh vào bắp chân và gót Achilles của đội trưởng Algeria Aissa Mandi.

 Tình huống phạm lỗi của Messi đã châm ngòi cho một làn sóng tranh cãi dữ dội trên toàn cầu (Ảnh: Goal)

Trọng tài Szymon Marciniak chỉ thổi phạt và không rút bất kỳ chiếc thẻ nào. VAR cũng không yêu cầu xem lại. Liên đoàn bóng đá Algeria sau đó gửi đơn khiếu nại lên FIFA vì cho rằng Messi đáng nhận thẻ đỏ trực tiếp.

Giới chuyên môn lại chia thành hai quan điểm. Một số cho rằng đây là pha vào bóng theo quán tính, không có chủ đích triệt hạ. Ngược lại, nhiều chuyên gia nhận định với tiêu chuẩn bảo vệ cầu thủ hiện nay, những pha gầm giày vào bắp chân hoàn toàn có thể bị truất quyền thi đấu.

Đây tiếp tục là ví dụ cho thấy dù có VAR, nhiều quyết định vẫn phụ thuộc vào cách diễn giải luật và đánh giá mức độ nguy hiểm của trọng tài.

Công nghệ ngày càng chính xác, nhưng tranh cãi vẫn tồn tại

World Cup 2026 cho thấy FIFA đã đưa công nghệ vào gần như mọi khâu điều hành trận đấu. VAR, SAOT, Goal-line Technology hay cảm biến trong bóng đều giúp giảm đáng kể sai sót khách quan.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ cung cấp dữ liệu. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người và cách áp dụng luật. Chính vì vậy, tranh cãi không hề biến mất mà chỉ chuyển từ việc "trọng tài nhìn nhầm" sang câu hỏi liệu trọng tài và VAR đã sử dụng công nghệ đúng cách hay chưa.

Đó cũng là lý do sau vòng bảng, những chủ đề nóng nhất không còn xoay quanh việc có VAR hay không, mà là VAR nên can thiệp đến đâu để vừa đảm bảo tính chính xác, vừa giữ được nhịp điệu và cảm xúc của bóng đá.

Mời quý độc giả đặt hàng mua Ấn phẩm đặc biệt World Cup 2026, nhận quà tặng card bo góc panini cầu thủ và Lịch thi đấu World Cup ở link dưới đây: