Nếu xếp cuối tại vòng loại U20 Châu Á 2027, hậu quả nào sẽ ập đến với Việt Nam?

Vào tối nay, U20 Việt Nam đã để thua trước U20 Palestine, qua đó nguy cơ xếp cuối bảng vòng loại U20 châu Á 2027 và nằm trong 6 đội đứng cuối bảng kém nhất đã trở nên rất gần - đặc biệt khi ta sẽ phải gặp U20 Iran ở trận cuối. Khi đó sẽ không chỉ là thất bại của lứa cầu thủ hiện tại, mà còn ảnh hưởng về lâu về dài cho quá trình đào tạo trẻ của bóng đá Việt Nam.

Theo cơ chế mới của AFC, Việt Nam sẽ bị đẩy xuống Development Phase. Người sẽ phải trả giá không phải những cầu thủ thi đấu tệ năm nay, mà thuộc về nhóm đàn em. Một thế hệ có thể rời cấp U20 trước khi hậu quả xuất hiện, trong khi thế hệ sau phải đi trên con đường hẹp hơn vì một thất bại mà không phải mình tạo ra.

Development Phase không phải vòng loại phụ để sửa sai rồi giành vé đến VCK cùng chu kỳ. Đội nhất hoặc nhì bảng chỉ được thăng lên vòng loại chính ở kỳ kế tiếp. Nếu Việt Nam xuống hạng sau 2027, lứa U20 kế tiếp sẽ không có đường tới VCK U20 Châu Á 2029, mà các em sẽ chỉ đá để giành suất dự vòng loại năm 2031. Thất bại hôm nay có thể lấy mất một sân chơi châu Á của những cầu thủ trẻ hơn 2 tuổi, và gây ảnh hưởng tới chính lộ trình đào tạo trẻ của bóng đá Việt Nam.

Ở mô hình cũ, không vượt qua vòng loại là thất bại của thế hệ dự giải, nhưng 2 năm sau, một nhóm cầu thủ mới lại bắt đầu một hành trình hoàn toàn khác. Nay, một mắt xích yếu có thể làm đứt chuỗi phát triển giữa U17, U20 và U23. Việt Nam chưa phải là một nền bóng đá luôn kết nối liền mạch các tuyến, nên mất một chu kỳ U20 nguy hiểm hơn mất một chiếc cúp. Nó làm giảm cơ hội để ban huấn luyện kiểm tra cầu thủ trước các trường phái khác nhau và để cầu thủ hiểu mình thiếu gì trước khi lên chuyên nghiệp.

Vấn đề không chỉ là đá ít trận hơn. Development Phase, với thể thức 1 bảng gồm 4 đội vẫn có 3 trận, gần bằng bảng vòng loại thông thường. Khác biệt là 3 trận ấy không để giành vé đến VCK, mà còn là trước những đối thủ yếu hơn và không đem đến chất lượng cần thiết. Trong khi một đội vượt qua vòng loại chính được chơi ít nhất 3 trận ở VCK và có thể đá tiếp các trận loại trực tiếp, tức tích lũy 6 đến 9 trận quốc tế trong một chu kỳ, thì đội ở Development Phase chỉ có 2 hoặc 3 trận, không có vé đi tiếp và phải chờ 2 năm để trở lại đường đua. Đây là sự thiếu hụt về độ dày kinh nghiệm, cảm giác thi đấu và môi trường cạnh tranh.

Chất lượng chuyên môn sẽ là mất mát lớn nhất. AFC lập ra Development Phase để các đội yếu có thể được thi đấu nhiều hơn, nhưng điều đó đồng nghĩa với việc Việt Nam sẽ lại phải quay lại đối đầu với những đối thủ tầm trung ở Đông Nam Á, và thậm chí là những đối thủ nhược tiểu ở các khu vực. Mục tiêu vốn phải là cạnh tranh với Iran, Triều Tiên, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và Uzbekistan - khi những trận ấy buộc cầu thủ xử lý nhanh, tranh chấp tốt, giữ cự ly và chịu áp lực khi thế trận đổi chiều. Development Phase lại không bảo đảm loại thử thách đó. Nó không đưa chính lứa dự giải tới VCK, nên các đội khác sẽ dễ tiếp cận trận đấu với tinh thần "thử nghiệm nhân sự" hoặc ưu tiên câu lạc bộ. Độ căng thực chiến có thể thấp hơn rất nhiều so với quá trình phát triển lứa U20 cần.

Nỗi lo bị xếp hạt giống thấp chính là hậu quả dài hạn. Việt Nam ở nhóm hạt giống số 2 ở chu kỳ vòng loại 2027 nhờ thành tích U19 và U20 Châu Á, nhưng nếu lứa hiện tại xếp cuối, rồi lứa kế tiếp không được dự VCK năm 2029, kết quả cũ sẽ dần hết giá trị mà không có thành tích mới thay thế. AFC chưa công bố cách xếp hạt giống cho chu kỳ sau, nên chưa thể khẳng định Việt Nam sẽ rơi xuống nhóm thấp - nhưng rủi ro có tồn tại. Dù vậy, ít kết quả tốt hơn đồng nghĩa ít cơ sở hơn để giữ vị trí thuận lợi. Khi trở lại vòng loại chính, Việt Nam có nguy cơ rơi vào bảng khó từ đầu, tạo thêm vòng xoáy vô cùng bất lợi.

U20 Việt Nam vài năm qua chính là lời cảnh báo phù hợp cho công tác đào tạo trẻ ở lứa này. Năm 2023, đội từng thắng U20 Australia và U20 Qatar ở VCK U20 Châu Á nhưng bị loại vì chỉ số phụ. Đến vòng loại U20 Châu Á 2025, Việt Nam thắng 3 trận đầu rồi thua U20 Syria ở trận quyết định, bỏ lỡ VCK.

Trong khi đó, U17 có lịch thi đấu dày hơn, đi qua vòng loại, VCK và giành vé dự World Cup, trong khi U23 hưởng lợi từ các giải Đông Nam Á, Châu Á và SEA Games. Điều này không hoàn toàn chứng minh U20 chững lại chỉ vì ít trận, nhưng chất lượng đào tạo câu lạc bộ, phút thi đấu chuyên nghiệp, tuyển chọn và sự ổn định đều quan trọng, và việc thiếu nhịp phát triển liên tục sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến lứa.

Lứa U20 năm 2023 được tạo điều kiện chơi ở cấp U23 tại giải Đông Nam Á và ASIAD, cho thấy VFF hiểu giá trị của va chạm sớm. Bài học là biến điều đó thành kế hoạch thường xuyên, không phải giải pháp tình thế. Nếu xếp cuối ở vòng loại năm 2027, đó là lời cảnh tỉnh cần thiết. Nhưng nếu VFF chỉ chờ Development Phase giải quyết vấn đề cho họ, nó sẽ thành khởi đầu của vòng luẩn quẩn - một thế hệ thất bại, thế hệ sau mất sân chơi, chất lượng cạnh tranh giảm, bị xếp hạt giống thấp và cơ hội trở lại ngày càng nhỏ.