U20 Việt Nam thất bại ở vòng loại châu Á: Nhìn lại hành trình của các HLV Nhật Bản

Ba trận thua và những khoảng trống từ hệ thống đào tạo trẻ

U20 Việt Nam bước vào giải đấu với một lực lượng không hoàn toàn xa lạ với bóng đá quốc tế. Nhiều cầu thủ trong đội từng thi đấu ở các cấp độ trẻ, trong đó có những người góp mặt tại VCK U17 châu Á 2025. Tuy nhiên, từ U17 lên U20 là một giai đoạn khác về yêu cầu chuyên môn, cường độ thi đấu và đặc biệt là kinh nghiệm ở cấp CLB.  Ba trận tại vòng loại cho thấy rõ khoảng cách này.

Ở trận mở màn gặp U20 Triều Tiên, Việt Nam giữ thế trận trong hiệp một nhưng sụp đổ trong khoảng thời gian đầu hiệp hai và nhận ba bàn thua. Đây không chỉ là vấn đề của một tình huống phòng ngự cụ thể. Khi đối thủ tăng tốc, đội không duy trì cự ly và trạng thái thi đấu, dẫn đến việc trận đấu thay đổi rất nhanh.

Trận thứ hai với Palestine diễn ra theo chiều hướng khác. Việt Nam có những thời điểm tạo cơ hội nhưng không tận dụng thành công và cuối cùng thua 1-2. Sau hai trận, cơ hội đi tiếp gần như không còn.

Đến trận cuối gặp Iran, Việt Nam một lần nữa có bàn mở tỷ số. Nguyễn Quốc Khánh ghi bàn ở phút 40, giúp đội chủ nhà dẫn 1-0 sau hiệp một. Nhưng sau giờ nghỉ, Iran kiểm soát thế trận tốt hơn. Arian Maali gỡ hòa ở phút 50, Mahan Beheshti thực hiện thành công quả phạt đền ở phút 61 và Abolfazl Zadeh Attar ấn định chiến thắng 3-1 cho Iran ở phút bù giờ từ một quả phạt đền khác.

Ba trận đấu có một điểm chung: U20 Việt Nam đều có những khoảng thời gian thi đấu đáp ứng yêu cầu, nhưng không duy trì trạng thái đó trong toàn bộ trận đấu.

Sau trận Iran, HLV Yutaka Ikeuchi cũng tập trung vào vấn đề này. Ông cho biết đội ghi bàn trong hiệp một nhưng không thể duy trì thế trận trong hiệp hai. Ông đồng thời cho rằng lứa U20 hiện tại có những cầu thủ triển vọng nhưng thiếu cơ hội cọ xát với các đối thủ mạnh.

Đây là vấn đề cần nhìn rộng hơn phạm vi một đội tuyển. Một cầu thủ ở tuổi U17 thường vẫn nằm trong hệ thống đào tạo trẻ và có điều kiện tập trung tương đối ổn định. Nhưng khi bước sang U19, U20, cầu thủ bắt đầu phải cạnh tranh vị trí ở CLB chuyên nghiệp. Không phải cầu thủ nào từng thi đấu tốt ở đội tuyển trẻ cũng lập tức có vị trí thường xuyên tại V.League hoặc giải hạng Nhất.

Khoảng thời gian từ 18 đến 20 tuổi có ý nghĩa đặc biệt. Đây là giai đoạn cầu thủ cần thi đấu thường xuyên để chuyển những kỹ năng hình thành ở bóng đá trẻ thành năng lực thi đấu chuyên nghiệp.

Nếu không có đủ số phút thi đấu, đội tuyển U20 phải bù đắp khoảng trống bằng những đợt tập trung ngắn ngày. Khi gặp những đối thủ có nền tảng thể lực, kinh nghiệm và khả năng xử lý tình huống tốt hơn, sự khác biệt thường xuất hiện ở những thời điểm quyết định.

Thực tế tại bảng C phản ánh điều đó. Triều Tiên, Iran và Palestine đều tạo áp lực đáng kể lên Việt Nam ở những thời điểm khác nhau. Việt Nam không thiếu những khoảnh khắc chơi tốt, nhưng thiếu khả năng biến những khoảng thời gian đó thành thế trận ổn định kéo dài 90 phút.

Vấn đề cũng nằm ở sự chuyển tiếp giữa các cấp độ. Một thế hệ có thể đạt kết quả tốt ở U17 nhưng chưa chắc duy trì năng lực tương tự khi lên U20 nếu môi trường thi đấu không thay đổi tương ứng. Từ U20 lên U23 lại là một bước chuyển khác. Nếu cầu thủ không thi đấu thường xuyên ở CLB trong giai đoạn này, đội tuyển quốc gia sẽ tiếp tục phải giải quyết bài toán kinh nghiệm bằng những đợt tập trung ngắn hạn.

Vòng loại U20 châu Á 2027 cung cấp một dữ liệu đáng chú ý về đầu ra của bóng đá trẻ Việt Nam. Ba trận, ba thất bại, 2 bàn thắng và 8 bàn thua là kết quả trực tiếp. Phía sau những con số đó là câu hỏi về việc một cầu thủ trẻ thi đấu bao nhiêu, thi đấu ở đâu và nâng dần mức độ cạnh tranh như thế nào trước khi bước lên đội tuyển.

Ikeuchi không phải người tạo ra toàn bộ quá trình đó. Ông chỉ tiếp quản một nhóm cầu thủ ở giai đoạn cuối của chu trình đào tạo. Chính HLV người Nhật cũng thừa nhận việc các cầu thủ thiếu cơ hội thi đấu với những đối thủ mạnh là một hạn chế cần cải thiện.

Từ Miura đến Ikeuchi: Dấu ấn của các HLV Nhật Bản tại Việt Nam

Yutaka Ikeuchi đến với bóng đá Việt Nam trong một bối cảnh khác so với Toshiya Miura hơn một thập niên trước.

Miura được VFF bổ nhiệm làm HLV trưởng đội tuyển quốc gia và U23 Việt Nam năm 2014. Đây là vị trí mang tính thành tích trực tiếp, với các nhiệm vụ tại AFF Cup, SEA Games, vòng loại World Cup và vòng loại U23 châu Á.

Trong thời gian làm việc tại Việt Nam, Miura góp phần đưa U23 Việt Nam lần đầu vượt qua vòng loại U23 châu Á để vào VCK năm 2016. Đội Olympic Việt Nam cũng tạo dấu ấn tại ASIAD 2014 khi thắng Iran 4-1. Ở cấp đội tuyển, Việt Nam giành hạng ba AFF Cup 2014 và HC đồng SEA Games 28. Tuy nhiên, thành tích tại vòng loại World Cup 2018 không đạt yêu cầu, trước khi VFF chấm dứt hợp đồng với Miura vào đầu năm 2016.

Điểm đáng chú ý là Miura có kinh nghiệm huấn luyện CLB chuyên nghiệp tại Nhật Bản trước khi sang Việt Nam. Ông từng làm việc tại Vegalta Sendai, Mito HollyHock, Omiya Ardija, Consadole Sapporo, Vissel Kobe và Ventforet Kofu.

Ikeuchi có hồ sơ khác. Ông sinh năm 1961, từng khoác áo đội tuyển Nhật Bản trong giai đoạn 1981-1985. Sau khi chuyển sang huấn luyện, Ikeuchi làm việc chủ yếu với bóng đá trẻ Nhật Bản, từng dẫn dắt các đội U15, U16 và U17 Nhật Bản. Ông sau đó đảm nhiệm các vị trí liên quan tới phát triển cầu thủ trẻ tại JFA và JFA Academy Fukushima.

Tháng 12/2024, VFF ký hợp đồng với Ikeuchi để ông giữ vai trò cố vấn, giám sát kỹ thuật cho U17 Việt Nam tham dự VCK U17 châu Á 2025. Từ năm 2025, phạm vi công việc của ông mở rộng sang các đội tuyển trẻ và sau đó ông trở thành HLV trưởng U20 Việt Nam.

Như vậy, việc Ikeuchi dẫn dắt U20 Việt Nam không phải một thương vụ tách biệt mà nằm trong quá trình hợp tác lâu dài giữa VFF và JFA.

Hai liên đoàn bắt đầu hợp tác từ năm 2014 và đến tháng 9/2024 tiếp tục gia hạn thỏa thuận hợp tác toàn diện giai đoạn 2024-2027. Nội dung hợp tác bao gồm đào tạo trẻ, bóng đá nữ, futsal, trọng tài, y tế thể thao và phát triển bóng đá chuyên nghiệp.

Trong mô hình này, Ikeuchi là một mắt xích của hệ thống chuyên gia Nhật Bản tại Việt Nam, bên cạnh những nhân sự khác được JFA cử sang làm việc trong lĩnh vực kỹ thuật và phát triển bóng đá.

Điều này cũng lý giải vì sao hồ sơ của Ikeuchi cần nhìn khác với Miura. Miura được giao nhiệm vụ tạo thành tích ở đội tuyển quốc gia và U23. Ikeuchi đến Việt Nam chủ yếu từ hướng phát triển cầu thủ trẻ.

Do đó, thất bại của U20 Việt Nam tại vòng loại U20 châu Á 2027 cho thấy một nghịch lý về thời gian: công việc phát triển cầu thủ trẻ cần nhiều năm, trong khi kết quả của một đội tuyển U20 quyết định trong vài trận đấu.

Vấn đề vì vậy không chỉ nằm ở lựa chọn HLV. Từ Miura đến Ikeuchi, bóng đá Việt Nam đã sử dụng các chuyên gia Nhật Bản ở những vai trò khác nhau. Miura cho thấy một HLV Nhật Bản có thể tạo ra những kết quả nhất định trong các giải đấu cấp đội tuyển, nhưng cũng có giới hạn khi thành tích không đạt mục tiêu. Ikeuchi lại được đặt trong một nhiệm vụ dài hạn hơn, gắn với đào tạo và phát triển cầu thủ trẻ.

Sau hơn một thập niên hợp tác Việt Nam - Nhật Bản, câu hỏi quan trọng không chỉ là một HLV Nhật Bản có thể giúp đội tuyển thắng bao nhiêu trận. Với bóng đá trẻ, vấn đề còn nằm ở việc những phương pháp, tiêu chuẩn và kinh nghiệm chuyển giao có tạo ra một chu trình liên tục từ U17 lên U20, U23 và đội tuyển quốc gia hay không.

Ba trận thua của U20 Việt Nam tại vòng loại U20 châu Á 2027 chưa thể trả lời toàn bộ câu hỏi đó. Nhưng kết quả 0 điểm, 2 bàn thắng và 8 bàn thua đã cung cấp một dữ liệu rõ ràng: khoảng cách từ đào tạo trẻ đến thi đấu ở cấp độ châu Á vẫn còn lớn, và khoảng cách ấy không thể giải quyết chỉ bằng một đợt tập trung hay một nhiệm kỳ của một HLV.