Vì sao MU sa sút thành đội bóng tầm trung sau thời Sir Alex Ferguson?

Thành tích của MU không tệ như những gì bảng xếp hạng thể hiện

Thất bại 0-3 trước Bournemouth tại Old Trafford một lần nữa khiến tương lai của Michael Carrick bị đặt dấu hỏi, đồng thời khơi lại cuộc tranh luận quen thuộc về chiếc ghế HLV trưởng tại Manchester United. Kể từ khi Sir Alex Ferguson nghỉ hưu năm 2013, đội bóng đã trải qua nhiều lần thay đổi trên băng ghế chỉ đạo, nhưng vẫn chưa tìm được sự ổn định đủ lâu để trở lại cuộc đua vô địch Ngoại hạng Anh.

Carrick hiện đối mặt với sức ép sau những kết quả thất vọng. Tuy nhiên, nếu chỉ quy trách nhiệm cho HLV trưởng, MU có nguy cơ tiếp tục lặp lại vòng luẩn quẩn đã kéo dài hơn một thập kỷ: kết quả sa sút, HLV mất việc, một dự án mới được khởi động rồi những vấn đề cũ lại xuất hiện.

Các số liệu về thành tích thi đấu cho thấy câu chuyện phức tạp hơn. Từ năm 2016, MU giành 669 điểm tại Ngoại hạng Anh, đứng thứ năm trong số các đội bóng ở giải đấu. Đáng chú ý, con số này cao hơn 56 điểm so với mức kỳ vọng được tính toán dựa trên chất lượng cơ hội tạo ra và phải nhận trong các trận đấu.

Mô hình thống kê này sử dụng chỉ số bàn thắng kỳ vọng (xG) và bàn thua kỳ vọng (xGA) để đánh giá kết quả mà một đội đáng lẽ có thể đạt được. Nếu chênh lệch xG nghiêng rõ rệt về một phía, đội bóng đó được kỳ vọng giành chiến thắng; nếu hai bên tương đối cân bằng, kết quả hòa được xem là hợp lý hơn. Cách tính này giúp phân biệt thành tích thực tế với chất lượng màn trình diễn trên sân.

Chẳng hạn, ở một trận đấu mùa trước, MU thắng Chelsea 1-0 ngay tại Stamford Bridge, nhưng đội chủ nhà tạo ra tổng xG lên tới 1,57, trong khi chỉ số của MU là 0,29. Xét riêng chất lượng cơ hội, Chelsea mới là đội có cơ sở để kỳ vọng giành chiến thắng. Kết quả cuối cùng vì thế không phản ánh đầy đủ diễn biến chuyên môn.

Xét trong giai đoạn được thống kê, MU thường đạt kết quả thực tế tốt hơn mức kỳ vọng. Điều này không có nghĩa đội bóng chơi tốt hay không cần cải thiện, nhưng cho thấy những vấn đề của họ không thể chỉ được giải thích bằng năng lực huấn luyện.

Carrick và các HLV không phải lúc nào cũng là nguyên nhân chính

Trong nhóm HLV MU được đánh giá ở giai đoạn gần đây, Carrick có mức chênh lệch tích cực đáng kể giữa điểm số thực tế và điểm số kỳ vọng. Ông đạt trung bình 1,85 điểm mỗi trận, trong khi mô hình thống kê chỉ dự báo 1,37 điểm. Riêng mùa giải hiện tại, thành tích của MU dưới thời Carrick thấp hơn mức kỳ vọng 3 điểm.

Mùa trước, MU kết thúc ở vị trí thứ ba với 71 điểm, trong khi mô hình chỉ dự báo đội bóng đạt khoảng 61 điểm. Nếu căn cứ vào các chỉ số cơ hội, vị trí cuối mùa của họ có thể thấp hơn hai bậc. Những con số này cho thấy kết quả của MU có thể biến động đáng kể theo từng mùa, nhưng cũng đặt ra câu hỏi liệu đội bóng đã xây dựng được nền tảng đủ vững chắc để duy trì thành tích hay chưa.

Các HLV khác như Erik ten Hag, Ralf Rangnick, Jose Mourinho và Ole Gunnar Solskjaer cũng từng giúp MU giành số điểm cao hơn mức dự kiến. Trong nhóm HLV được xem xét kể từ năm 2016, Ruben Amorim là trường hợp ngoại lệ khi thành tích không đạt mức kỳ vọng theo mô hình nói trên.

Điều đáng chú ý là MU thường xuyên kết thúc mùa giải ở vị trí cao hơn thứ hạng mà chất lượng màn trình diễn gợi ý. Trong 10 mùa giải được thống kê, có tới 8 mùa đội bóng xếp cao hơn vị trí dự kiến. Ngược lại, giai đoạn từ mùa 2021-2022 đến 2025-2026 cho thấy vị trí trung bình theo mô hình kỳ vọng của MU chỉ ở khoảng thứ chín.

Mùa 2023/24 là ví dụ rõ nét khi đội bóng kết thúc Ngoại hạng Anh ở vị trí thứ tám dưới thời Ten Hag, nhưng các chỉ số thống kê cho thấy họ có thể chỉ đứng thứ 14. Thành tích thực tế phần nào che lấp những hạn chế trong cách chơi và chất lượng đội hình.

Dĩ nhiên, các mô hình xG không thể giải thích mọi yếu tố của bóng đá. Khả năng tận dụng cơ hội, bản lĩnh trong những thời điểm quyết định và chất lượng cá nhân đều có thể khiến kết quả thực tế khác với dự báo. Dù vậy, khi những con số tương tự xuất hiện qua nhiều đời HLV, việc liên tục thay người cầm quân khó có thể là lời giải duy nhất.

MU chi nhiều nhất nhưng hiệu quả chuyển nhượng thấp

Nếu thành tích của các HLV chưa phản ánh đúng năng lực đội bóng, câu hỏi tiếp theo là MU đang thiếu điều gì. Câu trả lời nằm ở chất lượng đội hình và cách CLB sử dụng ngân sách chuyển nhượng.

Kể từ năm 2016, MU chi ròng khoảng 1,4 tỷ bảng cho chuyển nhượng, cao hơn khoảng 40% so với bất kỳ đội bóng nào khác tại Ngoại hạng Anh. Thế nhưng, trong tám trên 10 mùa giải được thống kê, thứ hạng của MU về chi tiêu ròng trên thị trường chuyển nhượng còn cao hơn thứ hạng về điểm số kỳ vọng. Đáng chú ý, không mùa nào đội bóng đạt thứ hạng theo điểm số kỳ vọng tốt hơn thứ hạng về chi tiêu.

Nói cách khác, MU bỏ ra nguồn lực tài chính vượt trội nhưng không tạo được đội hình có chất lượng tương xứng. Đây là vấn đề mang tính hệ thống, bởi đội bóng liên tục đầu tư lớn mà vẫn thiếu sự cân bằng và chiều sâu cần thiết để duy trì phong độ trong cả mùa giải.

Gary Neville đã đặt câu hỏi về trách nhiệm của bộ phận tuyển dụng sau trận thua Bournemouth. Cựu đội trưởng MU cho rằng những cầu thủ xuất hiện trên sân là kết quả của các quyết định tuyển dụng, trong khi Carrick không phải người lựa chọn toàn bộ đội hình hiện tại. Theo Neville, sự chú ý cần hướng đến người phụ trách tuyển dụng và giám đốc thể thao, thay vì chỉ tập trung vào HLV trưởng.

Hiện Christopher Vivell phụ trách tuyển dụng, còn Jason Wilcox giữ chức giám đốc thể thao. Kể từ khi Wilcox đến MU vào tháng 4/2024, số thương vụ thực sự tạo ra khác biệt chưa nhiều. Manuel Ugarte, Matthijs de Ligt, Leny Yoro, Joshua Zirkzee và Benjamin Sesko đều chưa đáp ứng đầy đủ kỳ vọng đặt vào mức phí chuyển nhượng của họ.

Vấn đề cũng không bắt đầu từ bộ máy hiện tại. Những thương vụ trước đó như Rasmus Hojlund, Antony, Jadon Sancho, Raphael Varane hay Romelu Lukaku cho thấy MU đã gặp khó khăn trong việc đánh giá cầu thủ, xác định nhu cầu đội hình và tối ưu hóa số tiền đầu tư qua nhiều đời lãnh đạo.

Theo số liệu về phí chuyển nhượng và giá trị cầu thủ do Transfermarkt thống kê, chỉ Tottenham có mức chênh lệch âm giữa chi phí xây dựng đội hình và giá trị hiện tại lớn hơn MU trong số các CLB Ngoại hạng Anh. MU nằm trong nhóm 6 đội bóng làm suy giảm giá trị đội hình, trong khi phần lớn các CLB còn lại tạo ra giá trị từ hoạt động chuyển nhượng.

Tất nhiên, HLV trưởng vẫn phải chịu trách nhiệm về chiến thuật, cách sử dụng cầu thủ và kết quả thi đấu. Carrick cũng không thể đứng ngoài những chỉ trích khi MU liên tục gây thất vọng. Nhưng nếu đội bóng tiếp tục sa thải HLV mà không cải thiện quy trình tuyển dụng, người kế nhiệm có thể lại phải làm việc với một đội hình thiếu cân bằng và không phù hợp với yêu cầu chiến thuật.

Sau thời Sir Alex Ferguson, MU vẫn có những danh hiệu và mùa giải đạt kết quả đáng kể. Tuy nhiên, việc thường xuyên thay đổi HLV, chi tiêu lớn nhưng hiệu quả thấp và liên tục phải tái thiết cho thấy đội bóng chưa xây dựng được nền tảng đủ vững chắc để cạnh tranh lâu dài ở đẳng cấp cao nhất. Muốn thoát khỏi vị thế của một đội bóng tầm trung, MU cần giải quyết tận gốc bài toán tuyển dụng và xây dựng đội hình, thay vì tiếp tục xem việc thay HLV là giải pháp đầu tiên mỗi khi khủng hoảng xảy ra.