Lại Lý Huynh và "đế chế" cờ tướng Việt Nam: Khi nhà vô địch thế giới không còn là độc tôn của Trung Quốc

Ngày 1/3/2026, tại Công viên Văn hóa Quảng Châu, trận chung kết giải cờ tướng danh giá "Ngũ Dương Bôi" lần thứ 32 đã diễn ra trong một bầu không khí đặc biệt. Khán giả Trung Quốc – những người vốn quen với việc chức vô địch luôn ở lại nội địa – nay phải đối mặt với một thực tế mới: Kỳ thủ Việt Nam Lại Lý Huynh đang đứng ở phía bên kia bàn cờ với tư cách đương kim vô địch thế giới.

Hành trình lật đổ chuỗi 18 kỳ liên tiếp Trung Quốc độc chiếm ngôi vương không phải là chuyện ngày một ngày hai. Nó là sự tiếp nối từ thế hệ "người mở đường" Trềnh A Sáng đầy kiên cường, qua lối chơi "hung hãn" khiến làng cờ đại lục sững sờ của Nguyễn Thành Bảo, để rồi thăng hoa rực rỡ ở Lại Lý Huynh – người đã đánh bại Doãn Thăng tại Thượng Hải năm 2025 để đưa cờ tướng Việt Nam lên đỉnh cao nhất.

Tại sao cờ tướng Việt Nam lại mạnh đến thế? Câu trả lời nằm ở con số 20% dân số Việt Nam biết chơi cờ tướng. Với khoảng 20 triệu kỳ thủ từ dân gian đến chuyên nghiệp, Việt Nam đang sở hữu một "phễu tài năng" cực lớn.

Dưới góc độ kinh tế thể thao, Việt Nam đã sớm chuyên nghiệp hóa môn cờ này từ thập niên 90. Cờ tướng không chỉ là thú vui vỉa hè, mà đã trở thành một "ngành công nghiệp" nhỏ với hệ thống giải đấu quốc gia nằm trong đại hội thể thao toàn quốc, cùng sự đồng hành của các doanh nghiệp lớn. Những giải đấu như "Phương Trang Cup" với tổng giải thưởng lên tới 56.000 USD là minh chứng cho mô hình xã hội hóa thể thao hiệu quả. Việc thu hút hơn 500.000 lượt xem livestream cho một giải đấu quốc tế tại Việt Nam cho thấy giá trị thương mại và sức hút truyền thông của cờ tướng đã vượt xa ranh giới của một môn thể thao trí tuệ thuần túy.

Trước đây, làng cờ Trung Quốc lo ngại việc đánh mất vị thế độc tôn. Nhưng thực tế đã chứng minh điều ngược lại: Sự lớn mạnh của cờ tướng Việt Nam đã thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa của môn thể thao này. Khi "Sở Hà Hán Giới" không còn là rào cản quốc tịch, sức hấp dẫn của mỗi ván đấu lại càng tăng cao.

Khoảng cách về chiều sâu đội hình giữa Việt Nam và Trung Quốc vẫn còn hiện hữu, nhưng sự thu hẹp này là tín hiệu tích cực cho hệ sinh thái cờ tướng toàn cầu. Việt Nam không chỉ cử kỳ thủ đi "đánh xứ người" mà còn tạo ra những sân chơi đẳng cấp để mời các đại sư Trung Quốc sang giao lưu. Chính sự trao đổi hai chiều này đã biến cờ tướng thành một ngôn ngữ văn hóa chung, nơi bản lĩnh và trí tuệ được tôn vinh thay vì chỉ là bảng thành tích của một quốc gia.

Sự thành công của Lại Lý Huynh hay Nguyễn Thành Bảo là bài học lớn cho các môn thể thao khác của Việt Nam: Khi có một nền tảng quần chúng rộng rãi kết hợp với chiến lược đầu tư chuyên nghiệp và cọ xát quốc tế thường xuyên, chúng ta hoàn toàn có thể đứng trên đỉnh thế giới.