Đội tuyển Pháp gục ngã: Khi sự "lãng mạn chiến thuật" phản bội Didier Deschamps

Tuyển Pháp cuối cùng đã bung hết sức mạnh tấn công tại giải đấu này. Bốn mũi nhọn tấn công với kỳ vọng sẽ xé toạc hàng thủ Tây Ban Nha tại bán kết giống như những gì họ từng làm trước Ma-Rốc, Na Uy, Thuỵ Điển hay Paraguay.

Nhưng thực tế thì tuyển Pháp lại bị chia cắt hoàn toàn, lộ ra nhiều khoảng trống hớ hênh rồi nhận thất bại với chỉ số bàn thắng chỉ 0,3 xG, thấp nhất trong lịch sử ở các giải đấu lớn. Vậy điều gì đã xảy ra?

Có lẽ Didier Deschamps đã luôn đúng ngay từ đầu. Trong suốt 14 năm dẫn dắt tuyển Pháp, ông luôn bị chỉ trích vì quá thận trọng, ưu tiên sự kiểm soát mà không chịu giải phóng "hạm đội" tấn công hùng hậu của mình.

Tại giải đấu này, cũng là sân khấu lớn cuối cùng của ông trên cương vị HLV ĐTQG, Deschamps đã nới lỏng các nguyên tắc – ít nhất là ở góc độ chiến thuật. Pháp đã chơi thứ bóng đá cực kỳ hoa mỹ trong vài tuần qua với những bàn thắng đẹp, những màn phối hợp mãn nhãn và các khoảnh khắc toả sáng của dàn sao tấn công.

Nhưng khi bước vào một trận chiến thực sự trước đối thủ tinh hoa đúng nghĩa đầu tiên, họ đã bị nghiền nát. Lẽ ra, Pháp nên giữ lại một chút bản ngã bảo thủ của Deschamps.

Nghịch lý ở giải đấu này là Pháp càng chơi hay, thì khoảng thời gian 8 năm kể từ khi họ vô địch World Cup (2018) lại càng giống như một sự hoang phí.

Sự ngưỡng mộ dành cho lối chơi tấn công rực lửa của họ trên đất Mỹ lại đi kèm với cảm giác nuối tiếc cho những vẻ đẹp tiềm ẩn và niềm vui mà sự cứng nhắc của Deschamps đã "giấu đi" trong suốt một thập kỷ qua.

Đây lẽ ra là một tuyển Pháp mà họ có thể trở thành trong suốt chừng ấy thời gian: Chơi bóng với sự nhiệt huyết và nét tinh tế đầy cảm hứng, gợi lại những so sánh chính đáng với thế hệ Pháp chơi thứ bóng đá hào hoa năm xưa.

Ông Deschamps sẽ rời ghế nóng với một chức vô địch World Cup, lọt vào một trận chung kết (năm 2022) và một trận bán kết World Cup khác (năm nay). Ông cũng đã vào đến một trận chung kết và một trận bán kết EURO.

Lọt vào nhóm 4 đội mạnh nhất ở 5 giải đấu lớn trong chặng đường 14 năm nghe có vẻ là một thành tựu phi thường. Nhưng Deschamps cũng đã được ban phước với hết thế hệ cầu thủ xuất chúng này đến thế hệ xuất chúng khác, nó khiến việc giành được một danh hiệu World Cup với dàn nhân sự ấy có lẽ chỉ ở mức... đạt yêu cầu.

Và có một lập luận, được cất lên mạnh mẽ nhất bởi những người đã quá chán ngán với thứ bóng đá nhọc nhằn của ông rằng: Bất chấp những thành công bề nổi, Deschamps thực chất đã kìm hãm sự phát triển của bóng đá Pháp.

Vậy tại sao ông lại thay đổi cách tiếp cận ở giải đấu này? Ông từng được khắc họa là một kẻ thực dụng vĩ đại, không cam kết với sự kiểm soát cũng chẳng màng đến sự ngẫu hứng, mà đơn giản chỉ chọn những gì mang lại hiệu quả tốt nhất từ những cầu thủ mà ông có trong tay.

Sự thay đổi triệt để trong cách nhìn nhận về tuyển Pháp cho thấy những lựa chọn nhân sự của Deschamps ở kỳ World Cup này đã đi ngược lại với tính cách thường thấy của ông đến mức nào.

Tại kỳ Euro hai năm trước (2024), Pháp bị coi là một tập thể phòng ngự tẻ nhạt, chơi một phiên bản kém hấp dẫn của thứ "bóng đá đấu cúp" từng đưa họ lên ngôi năm 2018. Trong khi đó, Tây Ban Nha lại là một bản nâng cấp hào nhoáng của triết lý juego de posición (bóng đá định hướng vị trí), có khả năng cầm bóng áp đảo ở tuyến giữa nhưng được nâng tầm nhờ tốc độ và sự trực diện của các tiền đạo cánh.

Tuy nhiên, tại kỳ World Cup 2026, trong lúc Pháp chơi thăng hoa và đầy ảo diệu, thì chính Tây Ban Nha — với những lựa chọn tấn công biên bị sứt mẻ vì chấn thương — mới là những người bóp nghẹt đối thủ. Nếu tính cả Nations League, đây là giải đấu lớn thứ 3 liên tiếp Tây Ban Nha đánh bại Pháp ở bán kết — một chiến thắng của thứ bóng đá đề cao tính hệ thống.

Có một giả thuyết cho rằng Deschamps đã bị buộc phải thay đổi bởi sự xuất sắc quá rõ ràng của các cầu thủ sáng tạo mà ông sở hữu. Có lẽ điều đó đúng, nhưng Pháp thực chất luôn có những phương án tấn công vĩ đại trong một thập kỷ qua.

Deschamps dường như luôn miễn cưỡng khi để các tiền đạo của mình chơi tự do, miễn cưỡng nhả "phanh tay" và trận đấu với Tây Ban Nha chính là minh chứng hoàn hảo nhất cho lý do tại sao ông lại e dè đến vậy.

Đội tuyển Pháp tại kỳ World Cup này có hai điểm yếu: Hàng tiền vệ và vị trí hậu vệ trái. Thật không may cho họ, những điểm yếu đó lại chạm trán đúng với hai điểm mạnh lớn nhất của Tây Ban Nha.

Theo một cách trực diện và rõ ràng nhất, quả phạt đền xuất phát từ việc Lamine Yamal câu được một pha phạm lỗi vụng về từ Lucas Digne. Nhưng ở một cấp độ căn bản hơn, kết cục đó là hệ quả từ sự áp đảo hoàn toàn ở tuyến giữa của La Roja.

Câu hỏi được đặt ra trong vài tuần qua là liệu khi đối đầu với các đối thủ mạnh hơn, Deschamps có hy sinh một cầu thủ tấn công để bổ sung thêm một tiền vệ, chuyển từ sơ đồ 4-2-3-1 sang 4-3-3 hay không. Lối chơi sáng tạo của Pháp đã gây nghiện đến mức việc thay đổi dường như là bất khả thi, nhưng trong trận đấu này, đó chắc chắn sẽ là một ý tưởng cực kỳ cần thiết.

Đã có những thời điểm trong hiệp một, Aurélien Tchouaméni và Adrien Rabiot bị đối phương dồn ép đến ngộp thở. Nhưng giải pháp của Deschamps không phải là đưa thêm người vào hỗ trợ bộ đôi này mà là rút Rabiot ra khỏi sân. Sau một giải đấu chơi tốt, Rabiot đã có một hiệp một thảm họa và với một tấm thẻ vàng dắt lưng, anh hiển nhiên trở thành rủi ro dính thẻ đỏ.

Vì cố chấp với đội hình 4-2-3-1, tuyến giữa của HLV Deschamps bị đứt gãy hoàn toàn trong cả tấn công lẫn phòng ngự. Họ không thể đánh chặn một cách hiệu quả và có nhiều thời mắc sai lầm ở khâu phòng ngự, đồng thời không thể tạo sự kết nối trong tấn công với 4 mũi nhọn phía trên.

Chuyện gì sẽ xảy ra nếu họ tung Tchouameni, Rabiot và Manu Kone vào sân ngay từ đầu? Chuyện gì sẽ xảy ra nếu họ chỉ dùng 2 trong số 3 cái tên Michael Olise, Ousmane Dembele và Bradley Barcola để đá cạnh Kylian Mbappé?

Xét đến việc cả ba cầu thủ trên đóng góp ít ỏi đến mức nào, thì tình hình cũng chẳng thể tệ hơn được nữa. Khi Tây Ban Nha thống trị hàng tiền vệ, "bộ tứ siêu đẳng" trên hàng công đơn giản là không nhận được đủ bóng.

Cấu trúc của Tây Ban Nha đã bóp nghẹt họ, và với việc dồn quá nhiều quân số cho mặt trận sáng tạo, Pháp đã bị hở sườn và dễ bị tổn thương trong các pha chuyển đổi trạng thái (transition). 

Cay đắng thay cho Didier Deschamps, việc ông từ bỏ sự thực dụng, thứ đã giúp Pháp xứng với vị trí ứng cử viên vô địch hàng đầu tại World Cup năm nay, lại quay về để phản bội ông. Và khi có cơ hội để điều chỉnh. Sự bảo thủ lại cản Deschamps đưa ra những sự thay đổi cần thiết.

Trước mắt đội tuyển Pháp vẫn còn một trận đấu nữa để chia tay vị chiến lược 58 tuổi. Nhưng ý nghĩa của nó chắc chắn sẽ bị lu mờ sau thất bại đáng quên trước Tây Ban Nha ngày hôm nay.