Làm thế nào để chiến thắng ở loạt sút luân lưu 11m tại World Cup?

Loạt sút luân lưu luôn được xem là "trò chơi thần kinh" khắc nghiệt nhất của bóng đá. Chỉ vài cú sút trên chấm 11 mét có thể quyết định số phận của cả một đội tuyển sau hơn 120 phút thi đấu.

Thống kê từ Ge (Geography), dựa trên toàn bộ các loạt sút luân lưu trong lịch sử World Cup, đã chỉ ra nhiều quy luật thú vị về cách các đội tuyển, cầu thủ và thủ môn có thể nâng cao cơ hội chiến thắng.

37 loạt luân lưu trong lịch sử World Cup

Luật phân định thắng thua bằng loạt sút luân lưu được FIFA đưa vào áp dụng từ năm 1978, nhưng phải đến World Cup 1982 mới xuất hiện trận đấu đầu tiên phải giải quyết theo cách này. Đó là trận bán kết giữa Tây Đức và Pháp, khi đội tuyển Tây Đức giành chiến thắng 5-4 sau loạt sút cân não.

Từ năm 1982 đến hết World Cup 2022, World Cup đã chứng kiến 37 loạt sút luân lưu, trải dài từ vòng 1/8, tứ kết, bán kết cho đến chung kết.

Gần 70% cú sút thành bàn

Trong lịch sử, 68,4% số cú sút phạt đền trong loạt sút luân lưu đã đi vào lưới. Thủ môn có rất ít cơ hội cản phá, đó là lý do tại sao mỗi pha cứu thua thường tạo ra một người hùng mới. Trung bình, thủ môn chỉ cản phá được 2 trong 10 cú sút. Nhưng dưới áp lực, các cầu thủ thực hiện thường sút trượt 1 trong 10 lần thực hiện (đi chệch khung thành).

Cụ thể, đã có 234 cú sút thành công và 108 cú sút thất bại, gồm 74 quả phạt đền bị cản phá, 9 trúng cột dọc, 8 trúng xà ngang, 9 vọt xà ngang, 7 đi chệch khung thành bên trái và 1 đi chệch khung thành bên phải.

Thủ môn di chuyển về phía trước

Chưa từng có trường hợp nào trong loạt sút luân lưu ở World Cup bị hủy bỏ vì thủ môn di chuyển về phía trước. Luật quy định ít nhất một chân phải nằm trên vạch vôi tại thời điểm sút. Nếu thủ môn cản phá được cú sút nhưng không có đủ một chân trên vạch vôi, VAR sẽ đề xuất thực hiện lại cú sút.

Đá trước có thật sự là lợi thế?

Trong nhiều năm, giới nghiên cứu cho rằng đội thực hiện lượt sút đầu tiên sẽ có lợi thế tâm lý. Thậm chí, FIFA từng nghiên cứu mô hình ABBA nhằm giảm lợi thế này. Theo cách sắp xếp đó, đội A đá trước một lượt, sau đó đội B thực hiện hai lượt liên tiếp rồi hai đội tiếp tục luân phiên theo từng cặp.

Tuy nhiên, thống kê tại World Cup lại cho thấy điều ngược lại. Dữ liệu lịch sử không chứng minh được đội sút trước luôn có tỷ lệ chiến thắng vượt trội như các nghiên cứu trước đây về loạt luân lưu nói chung.

Thực tế, 47,3% số đội đá trước đã giành chiến thắng, còn 52,7% số đội đá sau giành chiến thắng. Tại World Cup 2026, cả Đức lẫn Hà Lan đều thất bại sau khi thực hiện trước loạt luân lưu.

Áp lực tăng lên theo từng lượt sút

Một quy luật khác được thống kê rất rõ là áp lực tâm lý ngày càng lớn khi loạt sút kéo dài. Ở những lượt sút đầu tiên, tỷ lệ thành công luôn cao hơn.

Càng về các lượt thứ tư, thứ năm hoặc bước vào loạt đá luân lưu, tỷ lệ sút hỏng tăng lên đáng kể do áp lực phải ghi bàn để duy trì hy vọng cho đội nhà. Đó cũng là lý do các HLV thường bố trí những cầu thủ có bản lĩnh nhất thực hiện các lượt sút cuối.

Thống kê cho thấy, tỷ lệ chuyển hóa sút phạt đền thành bàn là 72% đối với người thực hiện đầu tiên và thứ hai. Trong khi đó, con số này chỉ còn 65% đối với lượt sút thứ 3, 4 và 5. Điển hình là 3/4 cú sút ở lượt đá thứ 4 và 5 ở trận Đức - Paraguay cũng như Hà Lan - Ma-rốc đã thất bại.

Riêng rạng sáng nay 2/3 quả đá luân lưu 11m không thành công ở trận Thụy Sỹ - Colombia cũng là những cú đá ở loạt sút thứ 3 và thứ 4.

Thuận chân trái hay chân phải không tạo khác biệt

Trong nhiều năm từng tồn tại quan điểm rằng cầu thủ thuận chân trái dễ bị thủ môn bắt bài hơn vì thường sút theo một hướng quen thuộc. Tuy nhiên, dữ liệu của World Cup không chứng minh điều đó.

Tỷ lệ thành công giữa cầu thủ thuận chân trái và thuận chân phải gần như tương đương, cho thấy kỹ thuật và bản lĩnh quan trọng hơn nhiều so với chân thuận.

Theo đó, tỷ lệ thành công của những cầu thủ đá bằng chân phải là 69%, còn chân trái là 71%.

Góc sút nào hiệu quả nhất?

Ge cũng phân tích toàn bộ vị trí các cú sút tại World Cup. Một trong những phát hiện đáng chú ý là các cú sút vào hai góc cao có tỷ lệ thành công gần như tuyệt đối (92,3% vào góc cao bên phải, 73,3% vào góc cao bên trái).

Cho đến trước World Cup 2018, chưa từng có cầu thủ nào sút hỏng khi nhắm vào góc cao bên phải khung thành. Chuỗi thống kê ấy chỉ bị phá vỡ khi tiền vệ Mateus Uribe của Colombia sút bóng trúng xà ngang trong loạt luân lưu gặp Anh tại vòng 1/8 World Cup 2018, khiến Colombia bị loại.

Trong khi đó, các cú sút ở tầm trung thường là vị trí thủ môn dễ cản phá nhất.

Người sút thường nhắm về bên phải của thủ môn

Dữ liệu còn chỉ ra xu hướng rất rõ về hướng sút. Phần lớn cầu thủ lựa chọn sút về bên trái của mình, tức bên phải của thủ môn. Nếu chỉ dựa trên xác suất, đây là hướng mà thủ môn nên ưu tiên đổ người. Dĩ nhiên, nếu liên tục chọn cùng một hướng, thủ môn sẽ rất dễ bị đối phương bắt bài.

Thống kê cho thấy, 25,6% cầu thủ chọn hướng sút về bên trái của mình, 17,2% về bên phải, 6,9% vào giữa.

Những đội tuyển thành công nhất trên chấm 11 mét

Trong lịch sử World Cup, có những đội tuyển nổi tiếng với bản lĩnh ở các loạt sút luân lưu. Đức là đội đạt thành tích ấn tượng nhất khi nhiều lần vượt qua đối thủ bằng loạt đá cân não, trong đó có chiến thắng trước Pháp (1982), Mexico (1986), Anh (1990) và Argentina (2006).

Nhưng thật trớ trêu là tại World Cup này, họ lại sút luân lưu quá tệ, đá hỏng 3/6 lượt, dẫn đến việc bị Paraguay loại ở vòng 1/16.

An ủi cho Đức là ở vòng 1/8 thủ thành Orlando Gill và Paraguay cũng bị loại bởi một quả phạt đền. Lần này tình huống diễn ra trong trận và Mbappe lạnh lùng thực hiện thành công.

Argentina cũng nhiều lần giành quyền đi tiếp nhờ luân lưu, nổi bật là các chiến thắng trước Nam Tư (1990), Italy (1990), Anh (1998), Hà Lan (2014 và 2022), Pháp (2022). Tuy vậy, điều báo động với nhà đương kim vô địch là siêu sao Messi sút 11m... khá tệ.

Messi đã đá trượt quả 11m thứ hai, tính trong trận, khi gặp Ai Cập đêm qua. Như vậy, tỷ lệ thực hiện 11m thành công của Messi chỉ là 50%, 4 trượt - 4 thành bàn, ở các kỳ World Cup tham dự.

Trong khi đó, Brazil từng trải qua cả niềm vui lẫn nỗi buồn trên chấm 11 mét, từ chức vô địch năm 1994 đến thất bại trước Croatia ở World Cup 2022. Và năm nay, thật cay đắng khi nguyên nhân quan trọng khiến Selecao bị loại lại chính là cú đá 11m hỏng ăn ở hiệp 1 trận gặp Na Uy, khi Bruno Guimaraes thực hiện.

Toàn bộ 37 loạt sút luân lưu tại World Cup

1982

Tây Đức 5-4 Pháp (bán kết)

1986

Pháp 4-3 Brazil (tứ kết)

Tây Đức 4-1 Mexico (tứ kết)

Bỉ 5-4 Tây Ban Nha (tứ kết)

1990

Ireland 5-4 Romania (vòng 1/8)

Argentina 3-2 Nam Tư (tứ kết)

Argentina 4-3 Italia (bán kết)

Tây Đức 4-3 Anh (bán kết)

1994

Bulgaria 3-1 Mexico (vòng 1/8)

Thụy Điển 5-4 Romania (tứ kết)

Brazil 3-2 Italia (chung kết)

1998

Argentina 4-3 Anh (vòng 1/8)

Pháp 4-3 Italia (tứ kết)

Brazil 4-2 Hà Lan (bán kết)

2002

Tây Ban Nha 3-2 Ireland (vòng 1/8)

Hàn Quốc 5-3 Tây Ban Nha (tứ kết)

2006

Ukraine 3-0 Thụy Sĩ (vòng 1/8)

Đức 4-2 Argentina (tứ kết)

Bồ Đào Nha 3-1 Anh (tứ kết)

Italia 5-3 Pháp (chung kết)

2010

Paraguay 5-3 Nhật Bản (vòng 1/8)

Uruguay 4-2 Ghana (tứ kết)

2014

Brazil 3-2 Chile (vòng 1/8)

Costa Rica 5-3 Hy Lạp (vòng 1/8)

Hà Lan 4-3 Costa Rica (tứ kết)

Argentina 4-2 Hà Lan (bán kết)

2018

Nga 4-3 Tây Ban Nha (vòng 1/8)

Croatia 3-2 Đan Mạch (vòng 1/8)

Anh 4-3 Colombia (vòng 1/8)

Croatia 4-3 Nga (tứ kết)

2022

Croatia 3-1 Nhật Bản (vòng 1/8)

Morocco 3-0 Tây Ban Nha (vòng 1/8)

Croatia 4-2 Brazil (tứ kết)

Argentina 4-3 Hà Lan (tứ kết)

Argentina 4-2 Pháp (chung kết)

2026

Đức 3-4 Paraguay (vòng 1/16)

Hà Lan 2-3 Ma-rốc (vòng 1/16)

Ai Cập 4-2 Australia (vòng 1/16)

Thụy Sỹ 4-3 Colombia (vòng 1/8)