Esports Microsoft Excel: Giải vô địch bảng tính định nghĩa lại thể thao điện tử

Khi nhắc đến Esports, phần lớn người hâm mộ thường nghĩ đến các tựa game bắn súng, MOBA, đối kháng hay đua xe. Microsoft Excel có lẽ là một trong những cái tên ít xuất hiện nhất trong suy nghĩ của họ.

Excel đã âm thầm phát triển một hệ sinh thái thi đấu riêng. Giải vô địch thế giới Microsoft Excel (Microsoft Excel World Championship - MEWC) hiện quy tụ những người sử dụng bảng tính xuất sắc tại HyperX Arena Las Vegas, với khán giả trực tiếp, bình luận viên chuyên nghiệp, màn giới thiệu tuyển thủ mang phong cách sân khấu và các chương trình phát sóng trên ESPN8 The Ocho.

Phiên bản năm 2026 dự kiến diễn ra từ ngày 30/11 đến 2/12, với tổng giá trị giải thưởng lên tới 100.000 USD.

Với khán giả esports truyền thống, MEWC có thể mang đến cảm giác mới lạ. Tuy nhiên, phía sau hình thức thi đấu khác thường này là một hệ thống được tổ chức bài bản. Các tuyển thủ phải giải quyết những bài toán phức tạp trong thời gian giới hạn, trong khi ban tổ chức liên tục hoàn thiện cách truyền tải để biến kỹ năng kỹ thuật thành nội dung hấp dẫn với đông đảo người xem.

Điều khiến MEWC đáng chú ý không chỉ nằm ở sự độc đáo khi chứng kiến các tuyển thủ thi đấu bằng bảng tính, mà còn ở câu hỏi lớn hơn đối với ngành esports: Một môn thể thao điện tử có nhất thiết phải được xây dựng trên nền tảng trò chơi điện tử truyền thống?

Excel esports là gì?

Về bản chất, Excel esports là hình thức thi đấu tập trung vào khả năng giải quyết vấn đề, tư duy logic và tốc độ xử lý dữ liệu.

Financial Modeling World Cup (FMWC), đơn vị tổ chức MEWC, mô tả Excel esports là cuộc thi trong đó người tham gia giải quyết những thử thách đặc biệt ngay trên Microsoft Excel. Khác với các nội dung mô hình hóa tài chính truyền thống của FMWC, những bài thi Excel esports không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu về tài chính. Thay vào đó, trọng tâm nằm ở tư duy logic và khả năng vận dụng hiệu quả các hàm, công cụ của Excel.

Mỗi thử thách được thiết kế để hoàn thành dưới áp lực thời gian lớn. Trong các vòng loại khu vực hiện nay, thí sinh có 30 phút để giải quyết một bài thi. Những người đạt điểm cao nhất sẽ tiến sâu hơn trong hệ thống vòng loại, hướng đến vòng chung kết thế giới trực tiếp tại Las Vegas.

Các bài thi cũng được xây dựng theo hướng tránh biến cuộc thi thành một bài kiểm tra kế toán thông thường. Những thử thách trước đây bao gồm tình huống mang tính trò chơi, bài toán dựa trên bản đồ, xử lý dữ liệu và mô phỏng.

Một ví dụ đáng chú ý là bài thi mang tên “World of Warcraft” tại giải đấu năm 2024. Dù lấy tên một trò chơi nổi tiếng, toàn bộ thử thách được thực hiện trong Excel, không yêu cầu kiến thức tài chính chuyên biệt và phải hoàn thành trong 30 phút.

Cấu trúc cạnh tranh vì thế khá dễ hiểu: các tuyển thủ nhận cùng một bài toán, có thời gian như nhau và được đánh giá bằng hệ thống tính điểm đề cao cả độ chính xác lẫn hiệu quả xử lý.

Vì sao Excel esports thu hút người xem?

Câu hỏi lớn nhất không hẳn là người chơi Excel có thể thi đấu như thế nào, mà là tại sao khán giả muốn theo dõi cuộc thi này.

Câu trả lời nằm ở cách tổ chức và truyền tải nội dung. Tại nhà thi đấu, bảng điểm trực tiếp và màn hình lớn cho phép khán giả quan sát quá trình xử lý của từng tuyển thủ. Các bình luận viên chuyên môn giải thích quyết định của người chơi khi đồng hồ đếm ngược, giúp cuộc thi trở nên dễ theo dõi hơn.

Nhờ đó, MEWC mang đến trải nghiệm gần với một cuộc thi giải đố tốc độ cao, thay vì đơn thuần là hình ảnh một người ngồi làm việc trên bảng tính.

Nguồn gốc của giải đấu cũng phần nào lý giải cách phát triển này. Excel esports xuất phát từ nền tảng chuyên môn và giáo dục, thay vì truyền thống của ngành công nghiệp trò chơi điện tử.

Theo thời gian, ban tổ chức đã phân tách hai nội dung có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau. Financial Modeling World Cup tập trung vào mô hình hóa tài chính chuyên nghiệp, trong khi Microsoft Excel World Championship sử dụng Excel làm nền tảng cho các cuộc thi rộng hơn về tư duy logic và giải quyết vấn đề.

FMWC là đơn vị độc lập lên kế hoạch và vận hành sự kiện. Trong khi đó, sự tham gia trực tiếp của Microsoft giúp tăng tính chính danh cho giải đấu. Microsoft cung cấp sự ủy quyền chính thức và hỗ trợ tài trợ để cuộc thi được tổ chức dưới tên gọi “Microsoft Excel World Championship”.

Bên cạnh Microsoft, hệ thống còn có sự đồng hành của các nhà tài trợ doanh nghiệp như Sheetcast, Datarails và SoftwareOne, qua đó củng cố vị thế của giải đấu trong hệ sinh thái ngành.

Hệ thống thi đấu cũng đang mở rộng sang lĩnh vực giáo dục. Theo số liệu hiện được chương trình công bố, Microsoft Excel Collegiate Challenge (MECC) đã thu hút hơn 14.000 sinh viên đến từ hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Điều này cho thấy Excel esports không chỉ là một sự kiện trình diễn tổ chức mỗi năm một lần. Một hệ thống ngày càng mở rộng đang kết nối sinh viên, người làm chuyên môn, các tuyển thủ trực tuyến, giải đấu khu vực và vòng chung kết thế giới.

Tuyển thủ và khán giả đến từ đâu?

Cộng đồng tuyển thủ của Excel esports ngày càng mang tính quốc tế.

Tại MEWC 2025, các vòng loại trực tuyến được tổ chức trên nhiều khu vực, bao gồm châu Phi, châu Á - Thái Bình Dương, châu Âu, Bắc Mỹ và Nam Mỹ - Mỹ Latin, trước khi những người chơi xuất sắc nhất hội tụ tại Las Vegas.

Vòng đấu chính năm 2025 mở rộng lên 256 tuyển thủ, trong khi vòng chung kết trực tiếp quy tụ 24 người chơi hàng đầu đến từ nhiều quốc gia như Ireland, Australia, Đức, Vương quốc Anh, Chile và Mỹ.

Cộng đồng Excel esports nói chung còn rộng lớn hơn. Bên cạnh chương trình dành cho sinh viên với người tham gia đến từ hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ, các giải đấu khu vực cũng đang được tổ chức tại những nơi như Singapore, Chile và Mỹ.

Dù vậy, quy mô khán giả theo từng quốc gia vẫn khó xác định, bởi ban tổ chức dường như chưa công bố số liệu chi tiết về lượng người xem ở từng thị trường. Điều có thể khẳng định là sự kiện đã vượt xa phạm vi của một cộng đồng chuyên môn nhỏ.

Các trận chung kết trực tiếp thu hút hàng trăm khán giả tại HyperX Arena, đồng thời được phân phối qua những kênh phát sóng trực tuyến và ESPN8 The Ocho. Microsoft từng mô tả cộng đồng người hâm mộ của giải đấu là lớn hơn nhiều so với dự đoán. Bình luận viên Giles Male cũng gọi bầu không khí tại sự kiện là “điên rồ”, đồng thời nhấn mạnh sự khác biệt khi chứng kiến các tuyển thủ Excel được đối xử như những vận động viên esports thực thụ.

Các bài viết độc lập cũng bất ngờ trước quy mô sản xuất của giải đấu. PC Gamer nhận xét chương trình năm 2025 được đầu tư vượt xa mức cần thiết, với màn xuất hiện của tuyển thủ mang phong cách đấu vật chuyên nghiệp, nhưng đồng thời thừa nhận cách làm này tạo nên sức hấp dẫn.

Tại giải đấu năm 2024, FMWC cho biết khán giả phản ứng cuồng nhiệt đến mức liên tục cổ vũ trong những giây cuối cùng của cuộc thi. Đài SBS của Australia cũng mô tả bầu không khí trong nhà thi đấu sôi động, với khán giả thực sự bị cuốn hút vào phần thi của các tuyển thủ.

Phản ứng đó mang ý nghĩa quan trọng. Khán giả không nhất thiết theo dõi vì đam mê bảng tính. Họ bị thu hút bởi cách ban tổ chức biến kỹ năng chuyên môn, áp lực thời gian và kết quả khó đoán thành một câu chuyện cạnh tranh mà bất kỳ ai cũng có thể hiểu và cảm nhận.

Excel esports gợi mở điều gì cho ngành thể thao điện tử?

Bài học lớn nhất từ MEWC là esports không nhất thiết phải giới hạn trong những cuộc thi trò chơi điện tử truyền thống. Nhiều hoạt động đòi hỏi trí tuệ, nếu được chuẩn hóa và tổ chức phù hợp, hoàn toàn có thể phát triển thành những giải đấu mang tính cạnh tranh chuyên nghiệp.

Excel sở hữu một số yếu tố thuận lợi. Đây là công cụ phổ biến, có chiều sâu kỹ năng rất lớn, kết quả có thể đo lường khách quan và thử thách có thể được thiết kế để người xem hiểu mục tiêu cơ bản ngay cả khi chưa thành thạo phần mềm.

Cờ vua là một ví dụ so sánh đáng chú ý.

Trong những năm gần đây, cờ vua trực tuyến ngày càng áp dụng cách sản xuất nội dung theo phong cách esports, với chương trình phát sóng kỹ thuật số, thể thức thi đấu nhanh, streamer chuyên nghiệp và bình luận hướng đến giải trí.

Xu hướng này được đẩy lên một tầm cao mới khi cờ vua góp mặt tại Esports World Cup 2025. Giải đấu quy tụ 16 kỳ thủ hàng đầu, tranh tài với tổng giải thưởng 1,5 triệu USD. Magnus Carlsen giành chức vô địch đầu tiên sau khi đánh bại Alireza Firouzja trong trận chung kết.

Cờ vua tiếp tục xuất hiện tại Esports World Cup 2026 với quỹ thưởng 1,5 triệu USD, nơi Carlsen bảo vệ thành công danh hiệu.

Cả Excel lẫn cờ vua đều không phải trò chơi điện tử nhiều người chơi theo mô hình truyền thống. Tuy nhiên, cả hai vẫn có thể phát triển trong môi trường esports nhờ những yếu tố cốt lõi tương đồng: kỹ năng ở đẳng cấp cao, luật thi đấu rõ ràng, áp lực thời gian, cá tính của người chơi, sự hiện diện của khán giả và chất lượng sản xuất chương trình.

Đối với ngành esports, đây là một hướng phát triển đáng để khám phá. Cơ hội không chỉ nằm ở việc tìm ra tựa game bắn súng hay MOBA tiếp theo có khả năng tạo sức hút toàn cầu, mà còn ở việc nhận diện những hoạt động kỹ thuật số quen thuộc có thể chuẩn hóa kỹ năng và xây dựng thành các cuộc thi hấp dẫn.

Excel và cờ vua cho thấy esports có thể được hiểu như một hình thức tổ chức và trình diễn năng lực cạnh tranh, thay vì một danh mục cứng nhắc chỉ dành riêng cho trò chơi điện tử truyền thống. Khi kỹ năng được đo lường rõ ràng, luật thi đấu minh bạch và trải nghiệm khán giả được đầu tư đúng mức, những lĩnh vực tưởng chừng xa lạ với esports vẫn có thể tạo ra sân chơi chuyên nghiệp của riêng mình.