FIFA ASEAN Cup: Tham vọng lớn, nhưng sức hút vẫn là dấu hỏi

Việt Nam rời FIFA ASEAN Cup 2026 với vị trí thứ tư. Xét về chuyên môn, đó là kết quả không thành công với thầy trò HLV Kim Sang Sik. Nhưng nếu đặt giải đấu mới này vào bức tranh rộng hơn của bóng đá Đông Nam Á, câu chuyện không chỉ nằm ở thành tích của một đội tuyển.

FIFA ASEAN Cup là một thử nghiệm của FIFA khi cơ quan quản lý bóng đá thế giới trực tiếp xây dựng một giải đấu riêng cho một khu vực đã có sẵn sân chơi truyền thống. Đằng sau quyết định ấy là những tính toán về chuyên môn, phát triển bóng đá và đặc biệt là tiềm năng thương mại của Đông Nam Á.

Vấn đề nằm ở chỗ: tham vọng của FIFA đang đi nhanh hơn sức hút thực tế của giải đấu.

FIFA nhìn thấy thị trường 705 triệu dân

Đông Nam Á không phải một thị trường bóng đá nhỏ. Với khoảng 705 triệu dân, khu vực này chiếm xấp xỉ 8,5% dân số thế giới. Indonesia, Việt Nam, Thái Lan, Malaysia hay Philippines đều sở hữu cộng đồng người hâm mộ bóng đá đông đảo và sức tiêu thụ thể thao đáng kể.

Đó là lý do FIFA bước vào thị trường này bằng một giải đấu riêng không khó lý giải.

Ở góc độ chuyên môn, Đông Nam Á cũng có một khoảng trống. Chưa đội tuyển nào trong khu vực vượt qua vòng loại để góp mặt tại World Cup. Khoảng cách giữa nhóm Đông Nam Á với những nền bóng đá hàng đầu châu Á vẫn còn đáng kể.

Một giải đấu diễn ra trong FIFA Days, giúp các đội tuyển có thể triệu tập lực lượng mạnh nhất, về lý thuyết là bước đi hợp lý để nâng chất lượng cạnh tranh. FIFA cũng mở rộng sân chơi bằng các đội khách mời ngoài khu vực, qua đó kỳ vọng tạo thêm những cuộc đối đầu mới. Giải đấu có 14 đội, gồm 11 thành viên ASEAN và 3 khách mời. Nhưng chất lượng của các đội khách mời lại trở thành một dấu hỏi lớn.

Ban đầu, FIFA hướng tới những cái tên có thể nâng tầm giải đấu về chuyên môn và sức hút. Trung Quốc và Ấn Độ đều nằm trong danh sách khách mời, nhưng cả hai lần lượt rút lui. Trung Quốc lựa chọn tham dự một giải giao hữu 5 đội tại Trùng Khánh trong cùng đợt FIFA Days, trong khi Ấn Độ ưu tiên trận giao hữu với Brazil vào ngày 3/10.

Sự thay đổi ấy khiến FIFA phải tìm phương án thay thế. Pakistan được đưa vào Division 1 sau khi Trung Quốc rút lui, còn Bangladesh thay vị trí của Ấn Độ. Đây là hai đội tuyển có thứ hạng và mặt bằng chuyên môn thấp hơn đáng kể so với những cái tên mà FIFA kỳ vọng ban đầu.

Và diễn biến trên sân càng khiến vấn đề trở nên rõ ràng. Bangladesh đứng cuối bảng A Division 1 với 3 trận toàn thua, chỉ ghi 2 bàn nhưng nhận tới 13 bàn. Pakistan cũng đứng cuối bảng B, chỉ có 1 trận hòa, 2 thất bại, ghi 4 bàn và thủng lưới 10 lần. Nói cách khác, hai đội khách mời trở thành những đội bóng lót đường ở Division 1.

Điều này không phủ nhận ý nghĩa phát triển của FIFA ASEAN Cup. Pakistan hay Bangladesh vẫn cần những trận đấu quốc tế có tính cạnh tranh để nâng trình độ. Nhưng nếu mục tiêu của FIFA là tạo ra một sản phẩm khu vực có sức hút mạnh về chuyên môn và thương mại, chất lượng khách mời như vậy rõ ràng chưa phải phương án lý tưởng.

Đó cũng là một dấu hiệu cho thấy FIFA chưa hoàn toàn kiểm soát sức hút của giải đấu đối với những nền bóng đá bên ngoài Đông Nam Á. Và đây mới chỉ là vấn đề về thành phần tham dự.

Ngay từ trước khi giải khởi tranh, câu chuyện bản quyền truyền hình đã cho thấy khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế. Mức giá ban đầu được chào khoảng 3 triệu USD tại một số thị trường, nhưng không nhận sự quan tâm tương xứng. FIFA sau đó phải điều chỉnh giảm giá trong quá trình đàm phán.

Tại Việt Nam, phải đến sát giờ trận ra quân của đội tuyển, các đơn vị truyền hình mới công bố việc sở hữu bản quyền. Đây là một chỉ dấu đáng chú ý đối với một giải đấu mang thương hiệu FIFA.

Tiền thưởng cũng xuất hiện một nghịch lý khác. Mức thưởng dự kiến dành cho nhà vô địch Division 1 ban đầu ở mức 1 triệu USD, nhưng sau đó giảm xuống còn 650.000 USD.

Những con số này chưa đủ để kết luận về thành công hay thất bại thương mại của FIFA ASEAN Cup, nhưng rõ ràng cho thấy giải đấu mới vẫn đang trong quá trình tìm kiếm giá trị thị trường phù hợp.

ASEAN Cup vẫn là đối thủ lớn nhất

Nếu FIFA ASEAN Cup phải cạnh tranh với một giải đấu đã có gần 30 năm lịch sử, thách thức càng lớn.

ASEAN Cup, tiền thân là Tiger Cup và AFF Cup, ra đời từ năm 1996 và đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống bóng đá khu vực. Người hâm mộ đã có lịch sử đối đầu, những trận cầu kinh điển, những thế hệ cầu thủ và cả những câu chuyện tích lũy qua nhiều kỳ giải.

Điều đáng nói là ASEAN Cup không cần FIFA Days để duy trì sức hút.

Các đội tuyển đôi khi không có lực lượng tốt nhất, nhưng vị thế của giải đấu gần như không thay đổi. Một phần quan trọng đến từ chính thể thức. ASEAN Cup kéo dài hơn một tháng. Một đội vào tới chung kết phải thi đấu tới 8 trận và trải qua những chuyến làm khách trên sân đối thủ. Mỗi trận đấu tạo ra một câu chuyện riêng: sân nhà, sân khách, khán đài, áp lực cổ động viên và những cuộc đối đầu có tính bản sắc.

Trong khi đó, FIFA ASEAN Cup 2026 diễn ra trong chưa đầy hai tuần. Một đội đi tới chung kết chỉ chơi tối đa 4 trận. Giải đấu được tổ chức tại Indonesia và Hồng Kông (Trung Quốc), thay vì mô hình sân nhà - sân khách đặc trưng của ASEAN Cup.

Số liệu khán giả là minh chứng dễ nhận thấy. Những trận đấu có đội chủ nhà Indonesia tại Division 1 hay Hồng Kông (Trung Quốc) tại Division 2 có thể thu hút hàng chục nghìn người. Nhưng ở nhiều trận đấu khác, lượng người đến sân chỉ ở mức vài nghìn, thậm chí vài trăm.

Điều đó cho thấy thương hiệu FIFA chưa đủ để tự động tạo ra sức hút cho một giải đấu mới.

Đáng chú ý hơn, ngay sau kỳ đầu tiên, tương lai của FIFA ASEAN Cup vẫn chưa được FIFA chốt bằng một lịch thi đấu cụ thể. Tổng thư ký FIFA Mattias Grafström từng cho biết FIFA trước mắt tập trung vào việc tổ chức thành công giải đấu đầu tiên, đồng thời phương án tổ chức 4 năm/lần có thể được tính đến.

Nếu theo phương án này, kỳ thứ hai có thể diễn ra vào năm 2030. Tuy nhiên, đây chưa phải lịch tổ chức được FIFA chốt chính thức. Quyết định còn phụ thuộc đáng kể vào khả năng khai thác thương mại, từ tài trợ đến bản quyền truyền hình. Đây có lẽ mới là chi tiết đáng suy ngẫm nhất sau kỳ FIFA ASEAN Cup đầu tiên.

Một giải đấu có tham vọng trở thành sản phẩm khu vực lâu dài nhưng ngay sau lần tổ chức đầu tiên vẫn chưa xác định rõ chu kỳ tiếp theo cho thấy FIFA cũng đang cần thời gian để đánh giá hiệu quả của mô hình này.

Nếu tổ chức 4 năm/lần, FIFA ASEAN Cup có thể tạo ra khoảng cách đủ lớn với ASEAN Cup, tránh việc hai giải đấu trực tiếp giẫm chân nhau về lịch thi đấu và định vị. Nhưng mặt khác, khoảng cách 4 năm cũng đặt ra thách thức về việc duy trì sự quan tâm của người hâm mộ.

FIFA ASEAN Cup vẫn có dư địa phát triển. Quyền triệu tập lực lượng mạnh nhất, hệ thống Division 1 - Division 2, nguồn lực tổ chức của FIFA và khả năng mở rộng thành phần khách mời là những nền tảng đáng kể.

Nhưng kỳ đầu tiên cũng chỉ ra một thực tế: FIFA có thể mời các đội bóng đến Đông Nam Á, nhưng chưa chắc đã thuyết phục những đội bóng có chất lượng và giá trị thương mại cao nhất tham dự.

Đó là khác biệt rất lớn giữa việc sở hữu một thương hiệu toàn cầu và tạo dựng một sản phẩm bóng đá có sức hút thực sự.

Để trở thành một giải đấu có vị thế, FIFA ASEAN Cup cần nhiều hơn một cái tên lớn. Nó cần những đội tuyển mạnh muốn tham dự, những cuộc đối đầu đủ hấp dẫn, một lịch sử được tích lũy qua thời gian và mô hình thương mại đủ sức thuyết phục các đài truyền hình, nhà tài trợ lẫn người hâm mộ.

Với Việt Nam, vị trí thứ tư là câu chuyện chuyên môn cần được mổ xẻ riêng. Còn với FIFA, bài toán lớn hơn là biến một giải đấu được thiết kế bởi FIFA thành một sản phẩm mà người Đông Nam Á thực sự muốn xem.

FIFA đã tạo ra sân chơi. Nhưng sau kỳ đầu tiên, chất lượng khách mời, sức hút khán giả và khả năng kiếm tiền mới là những thước đo quan trọng để trả lời câu hỏi: FIFA ASEAN Cup có thực sự đủ sức đứng cạnh ASEAN Cup hay không.