Đương kim vô địch bóng rổ nam ASIAD Philippines bị loại sốc do thiếu cầu thủ nhập tịch?

Vắng Brownlee, Kouame và Boatwright, Gilas thiếu cả sức mạnh lẫn phương án tấn công

Gilas Pilipinas đến Aichi-Nagoya với mục tiêu bảo vệ tấm HCV giành được tại Hàng Châu cách đây 3 năm. Thay vào đó, hành trình của nhà đương kim vô địch kết thúc chỉ sau 3 trận vòng bảng. Philippines thắng Kazakhstan 109-78 nhưng thua Bahrain 85-89 và đặc biệt thất bại 61-105 trước Trung Quốc, qua đó đứng thứ ba bảng C và không thể giành quyền vào tứ kết.

Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Gilas Pilipinas không vượt qua vòng bảng bóng rổ nam ASIAD. Thành tích này càng gây thất vọng khi Philippines mới giành HCV tại Hàng Châu 2022, giải đấu được tổ chức vào năm 2023, qua đó chấm dứt 61 năm chờ đợi tấm HCV bóng rổ nam ASIAD.

Sau trận thua Trung Quốc với cách biệt 44 điểm, vấn đề nhân sự lập tức được đưa ra tại Thượng viện Philippines. Trong phiên họp ngày 15/9, các nghị sĩ đặt câu hỏi về sự vắng mặt của những cầu thủ nhập tịch, đặc biệt là Bennie Boatwright.

Thượng nghị sĩ Bong Go, Chủ tịch Ủy ban Thể thao Thượng viện, cho rằng cơ quan lập pháp đã đẩy nhanh quá trình nhập tịch Boatwright nhưng cuối cùng cầu thủ này vẫn không thể góp mặt tại ASIAD. Ông đặt câu hỏi về những gì đã xảy ra với các cầu thủ nhập tịch mà Philippines kỳ vọng có thể đóng góp cho đội tuyển, đặc biệt ở khả năng tranh chấp bóng bật bảng.

Boatwright được Quốc hội Philippines thông qua hồ sơ nhập tịch trong một phiên họp đặc biệt ngày 17/6. Sau đó, đạo luật liên quan đến việc trao quốc tịch cho cầu thủ này trở thành Republic Act 12323 vào ngày 30/8, sau khi Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. không ký cũng không phủ quyết trong thời hạn hiến định.

Tuy nhiên, việc đạo luật có hiệu lực không đồng nghĩa Boatwright lập tức đủ điều kiện thi đấu. HLV trưởng Tim Cone cho biết cầu thủ này vẫn chưa có hộ chiếu Philippines và không thể hoàn tất những giấy tờ cần thiết trước thời hạn đăng ký ASIAD.

Sự vắng mặt của Boatwright càng đáng tiếc bởi Philippines đã mất hai cầu thủ nhập tịch từng đóng vai trò quan trọng là Justin Brownlee và Ange Kouame. Brownlee là nhân tố chủ chốt trong chiến tích HCV tại Hàng Châu, có khả năng tự tạo cơ hội ghi điểm và gây ra những vấn đề về kèm người. Trong khi đó, Kouame đảm nhiệm vai trò quan trọng ở khu vực dưới rổ, từ bảo vệ vành rổ đến tranh chấp với các trung phong đối phương.

Không có bất kỳ cầu thủ nhập tịch nào tại Aichi-Nagoya, Gilas phải đối mặt với những đội bóng có lợi thế rõ rệt về thể hình. Ngay trận đầu tiên gặp Bahrain, Philippines đã phải đối đầu với đội hình có tới 4 cầu thủ nhập tịch, trong đó JaKarr Sampson ghi 24 điểm và Elijah Thomas đóng góp 20 điểm trong chiến thắng 89-85 của Bahrain.

Đến trận gặp Trung Quốc, hạn chế về thể hình càng bộc lộ rõ. Trung Quốc giành tới 55 lần bắt bóng bật bảng, trong khi Philippines chỉ có 36. Khi những phương án tấn công từ vòng ngoài bị hạn chế bởi khả năng phòng ngự và thể hình của Trung Quốc, Gilas cũng không có một cầu thủ lớn đủ khả năng tạo khác biệt ở khu vực trong.

Boatwright, với chiều cao khoảng 2,08 m, không phải bản sao của Brownlee, đặc biệt về khả năng tự tạo điểm số. Tuy nhiên, khả năng ném xa của anh có thể mang đến cho Philippines một phương án kết hợp giữa kích thước và khoảng trống tấn công. Việc không thể chuẩn bị cầu thủ này như phương án dự phòng từ sớm vì thế trở thành một trong những vấn đề được đặt ra sau thất bại.

Đội hình toàn PBA và bài học từ thất bại ở Aichi-Nagoya

Một vấn đề khác nằm ở cách Philippines xây dựng đội hình. ASIAD 2026 không nằm trong các đợt tập trung thuộc lịch thi đấu vòng loại FIBA World Cup, khiến một số cầu thủ thường xuyên khoác áo Gilas và đang thi đấu tại Nhật Bản hoặc Hàn Quốc không thể góp mặt.

HLV Tim Cone vì thế phải xây dựng phần lớn đội hình từ các cầu thủ đang thi đấu tại PBA. Nhiều người lần đầu bước vào môi trường đội tuyển quốc gia ở một giải đấu lớn, và ASIAD cho thấy việc là một cầu thủ chất lượng tại PBA không đồng nghĩa với việc lập tức thích nghi với những yêu cầu của bóng rổ quốc tế.

Ngoại trừ Calvin Oftana, hầu hết các cầu thủ Philippines đều trải qua giải đấu thiếu ổn định về khả năng ghi điểm. Sedrick Barefield chỉ đạt hiệu suất ném rổ 26%, trong khi Zavier Lucero ở mức 22%. Adrian Nocum đạt 36%, còn Robert Bolick trải qua một giải đấu thiếu ổn định và phải đối phó với chấn thương. Justin Arana cũng có thời lượng thi đấu hạn chế bởi gặp khó khăn khi phải phòng ngự những tình huống đòi hỏi khả năng di chuyển rộng.

Đây là bài học đáng chú ý từ thử nghiệm với đội hình gồm nhiều cầu thủ PBA. Những cầu thủ này không đột nhiên trở thành những VĐV kém chất lượng, nhưng họ được yêu cầu giải quyết những vấn đề khác với những gì thường xuyên gặp tại PBA. Thời gian chuẩn bị hạn chế cùng một đội hình có nhiều gương mặt mới khiến Gilas không đủ thời gian xây dựng sự ăn ý cần thiết cả trong tấn công lẫn phòng ngự.

Chính HLV Tim Cone cũng thừa nhận thất bại tại ASIAD là lời nhắc nhở đối với bóng rổ Philippines về tầm quan trọng của việc đưa lực lượng tốt nhất đến các giải đấu quốc tế.

"Đó là lời nhắc nhở rằng nếu chúng tôi không thể đưa những cầu thủ tốt nhất đến các giải đấu quốc tế, chúng tôi sẽ không thể đạt kết quả cao. Chúng tôi mang đến những cầu thủ thực sự giỏi, nhưng đó không phải những cầu thủ tốt nhất", Cone nói sau trận thua Trung Quốc.

Trong bức tranh thất vọng ấy, Calvin Oftana là điểm sáng rõ ràng nhất của Gilas Pilipinas. Anh không nằm trong danh sách 12 người ban đầu mà được triệu tập vào phút chót để thay Brownlee và chỉ đến Nhật Bản vài ngày trước khi giải đấu khởi tranh.

Tuy nhiên, Oftana nhanh chóng trở thành cầu thủ có khả năng tạo điểm số ổn định nhất từ vòng ngoài của Philippines. Anh ghi 31 điểm trong trận gặp Bahrain, đạt hiệu suất 11/19 cú ném và 6/9 quả 3 điểm trong 30 phút thi đấu. Điều đáng chú ý là khả năng ghi điểm của Oftana không chỉ đến từ những tình huống tự tạo cơ hội khó. Anh còn có thể khai thác khoảng trống, tấn công khi đối phương áp sát và tạo ra khoảng không cho hệ thống tấn công.

Sau 3 trận, cầu thủ của TNT ghi trung bình 18,7 điểm, đạt 59,8% hiệu suất True Shooting và ném 3 điểm với tỷ lệ 47%. Anh cũng là cầu thủ duy nhất trong đội hình hiện tại từng góp mặt trong đội tuyển Philippines giành HCV ASIAD 2023.

Kinh nghiệm thi đấu quốc tế giúp Oftana thích nghi nhanh hơn với cường độ và yêu cầu chiến thuật tại Aichi-Nagoya. Tuy nhiên, màn trình diễn này chưa đồng nghĩa anh chắc chắn trở thành một lựa chọn thường xuyên trong đội hình Gilas ở các giải thuộc hệ thống FIBA, bởi cuộc cạnh tranh vị trí ở nhóm cầu thủ vòng ngoài vẫn rất lớn khi những gương mặt vắng mặt tại ASIAD trở lại.

Dù vậy, ASIAD 2026 đã cho Oftana cơ hội chứng minh năng lực trong một vai trò lớn hơn. Với Gilas Pilipinas, thất bại tại Nhật Bản đặt ra nhiều câu hỏi về công tác chuẩn bị lực lượng, đặc biệt là bài toán cầu thủ nhập tịch.

Việc thiếu Brownlee và Kouame khiến Philippines mất những nhân tố quan trọng từ đội hình vô địch tại Hàng Châu. Boatwright lại không kịp hoàn tất các thủ tục cần thiết để góp mặt. Khi đối đầu với những đội bóng có ưu thế về thể hình, khoảng trống ấy trở nên đặc biệt rõ ràng.

Vì thế, câu hỏi được đặt ra tại Thượng viện Philippines không đơn thuần xoay quanh một cầu thủ. Đó còn là vấn đề về cách Gilas chuẩn bị lực lượng cho những giải đấu mà đội tuyển không thể sử dụng đội hình quen thuộc. Thất bại 61-105 trước Trung Quốc đã biến vấn đề này thành một chủ đề được bàn luận rộng hơn, chỉ 3 năm sau khi Philippines tạo nên cột mốc lịch sử với HCV bóng rổ nam ASIAD.