Lối chơi "lạ" của Xabi Alonso có giúp Chelsea trở lại Champions League?

Chelsea đang khởi đầu triều đại Xabi Alonso với hai chiến thắng và ghi 7 bàn. Hàng công với Joao Pedro, Morgan Rogers và Cole Palmer liên tục tạo ra những pha tấn công tốc độ cao, trong khi các cầu thủ phía sau cũng được khuyến khích tham gia nhiều hơn vào quá trình đưa bóng lên phía trước. Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực ấy là một Chelsea rất khác so với hình ảnh thường thấy của một đội bóng lớn, đặc biệt vấn đề đáng lo ngại ở khả năng kiểm soát trận đấu

Rõ ràng đội bóng áo xanh không cố gắng kiểm soát bóng bằng mọi giá. Thậm chí, Chelsea sẵn sàng để đối thủ cầm bóng trong phần lớn thời gian trận đấu rồi tìm cách trừng phạt khi có cơ hội. Trước Fulham, đội bóng của Alonso chỉ kiểm soát 38% thời lượng bóng. Con số này giảm xuống còn 25% khi Chelsea đối đầu Brighton, mức thấp nhất của CLB trong một trận đấu ở Premier League kể từ khi Opta bắt đầu ghi nhận dữ liệu.

Đó là một sự thay đổi đáng chú ý nếu đặt cạnh Chelsea dưới thời Enzo Maresca, người đặc biệt coi trọng khả năng kiểm soát trận đấu bằng bóng. Alonso lại không quá quan tâm đến tỷ lệ kiểm soát bóng. Sau chiến thắng trước Brighton, ông thẳng thắn cho rằng những con số ấy không phải điều quan trọng và ông không bao giờ yêu cầu các cầu thủ phải đạt một tỷ lệ cụ thể.

Quan điểm đó được thể hiện rất rõ trên sân. Chelsea sẵn sàng nhường quyền chủ động, nhưng khi giành được bóng, họ muốn đưa bóng lên thật nhanh và tận dụng tốc độ của những cầu thủ tấn công. Đây là lý do 7 bàn thắng sau 2 vòng đấu không phải sản phẩm của những đợt lên bóng dài và kiên nhẫn. Chelsea thường tìm cách đánh thẳng vào khoảng trống phía sau hàng thủ đối phương.

Cách chơi ấy cũng phù hợp với những gì Morgan Rogers kỳ vọng khi gia nhập Chelsea. Tiền vệ người Anh cho biết anh đã có một số cuộc trao đổi với Alonso trước khi quyết định chuyển đến Stamford Bridge và bị thuyết phục bởi cách HLV người Tây Ban Nha cho phép các cầu thủ tấn công thể hiện bản thân. Rogers muốn được chơi bóng tự do hơn và Alonso dường như sẵn sàng trao cho anh không gian ấy.

Nhưng điều gì xảy ra nếu Chelsea gặp một đối thủ không cho họ những khoảng trống cần thiết? Đó mới là câu hỏi lớn nhất.

Alonso đang xây dựng một Chelsea rất khác Leverkusen

Điều đáng chú ý là lối chơi hiện tại của Chelsea khá khác so với Bayer Leverkusen dưới thời Alonso. Khi còn dẫn dắt đội bóng Đức, Alonso xây dựng một tập thể đặc biệt mạnh trong việc kiểm soát bóng. Leverkusen vô địch Bundesliga mùa 2023/24 với chỉ 24 bàn thua sau 34 trận và đạt tỷ lệ kiểm soát bóng trung bình 59,5%.

Chelsea hiện chỉ đạt khoảng 32%. Khoảng cách này quá lớn để có thể coi là một sự khác biệt nhỏ về cách tiếp cận. Alonso rõ ràng đang điều chỉnh ý tưởng của mình dựa trên những cầu thủ ông có trong tay. Chelsea không có hàng tiền vệ giống Leverkusen và tình hình nhân sự hiện tại càng khiến việc xây dựng một đội bóng thiên về kiểm soát trở nên khó khăn.

Enzo Fernandez đã ra đi, trong khi Moises Caicedo chưa có thể trạng tốt nhất. Romeo Lavia đang đóng vai trò trung tâm ở tuyến giữa, nhưng anh cần một đối tác đủ khả năng hỗ trợ cả khi Chelsea có bóng lẫn lúc phải phòng ngự. Reece James hoặc Malo Gusto có thể được đẩy vào khu vực này, nhưng cả hai đều không phải mẫu tiền vệ trung tâm thuần túy.

Cole Palmer cũng phải lùi xuống nhiều hơn để giúp Chelsea thoát khỏi sức ép. Tuy nhiên, càng để Palmer chơi xa khung thành, Chelsea càng giảm bớt một phần giá trị lớn nhất của cầu thủ này. Palmer đã có 3 lần trực tiếp góp dấu giày vào bàn thắng sau hai trận và rõ ràng hiệu quả nhất khi được hoạt động gần khu vực nguy hiểm.

Trong hoàn cảnh ấy, việc Alonso lựa chọn cách chơi trực diện là điều dễ hiểu. Ông đang tận dụng những gì Chelsea có thay vì cố ép đội bóng đi theo một công thức lý tưởng trên lý thuyết.

Emiliano Martinez cũng là một phần của cách tiếp cận ấy. Trước Brighton, 97% số đường chuyền của thủ môn người Argentina được thực hiện theo hướng trực tiếp. Thay vì cố gắng đưa bóng ngắn từ hàng thủ trước sức ép cao của Brighton, Chelsea chủ động đưa bóng vượt qua tuyến áp sát đầu tiên rồi tìm cách khai thác khoảng trống phía trên.

Đó là một lựa chọn có cơ sở khi Chelsea sở hữu Joao Pedro, Rogers và Palmer. Bộ ba này có đủ tốc độ, kỹ thuật và khả năng di chuyển để biến một đường chuyền nhanh thành cơ hội ghi bàn. Chelsea không cần phải có bóng trong phần lớn thời gian nếu mỗi lần giành lại quyền kiểm soát, họ đều có thể đưa bóng tới khu vực nguy hiểm.

Vấn đề là chiến thuật này đòi hỏi Chelsea phải phòng ngự tốt hơn nhiều so với hiện tại. Hệ thống 3-4-2-1 của Alonso không giống một khối đội hình cố định thường thấy ở những đội bóng chủ yếu chờ cơ hội phản công. Ba trung vệ của Chelsea có thể dâng lên khi cần thiết, hai cầu thủ phía sau tiền đạo liên tục thay đổi vị trí và các hậu vệ biên cũng được phép tiến lên để tạo thêm phương án tấn công.

Maxence Lacroix là ví dụ tiêu biểu. Trong trận gặp Fulham, trung vệ người Pháp có một pha dâng cao xuyên qua tuyến giữa đối phương rồi góp phần tạo ra bàn thắng. Những pha di chuyển như vậy cho thấy Alonso muốn Chelsea liên tục thay đổi cấu trúc khi có bóng thay vì chỉ dựa vào hai cầu thủ chơi ngay phía sau tiền đạo.

Đổi lại, Chelsea phải chấp nhận một mức độ mạo hiểm nhất định. Khi mất bóng, khoảng trống phía trước hàng thủ có thể xuất hiện nếu Lavia và người đá cặp không kịp lùi xuống. Fulham và Brighton đều từng khai thác được những khoảng trống ấy.

Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa việc chủ động nhường bóng và đơn giản là không đủ khả năng giữ bóng. Nếu Chelsea muốn sử dụng cách chơi này lâu dài, họ phải đảm bảo đối thủ không thể dễ dàng biến quyền kiểm soát bóng thành những cơ hội nguy hiểm.

Bài toán phòng ngự sẽ quyết định Chelsea có trở lại Champions League hay không

Vấn đề phòng ngự thực ra đã tồn tại trước khi Alonso xuất hiện. Chelsea đã trải qua 18 trận liên tiếp tại Premier League không giữ sạch lưới, chuỗi dài nhất của CLB ở giải đấu hàng đầu nước Anh kể từ năm 1961. Vì vậy, sẽ không công bằng nếu đổ toàn bộ những vấn đề hiện tại cho HLV người Tây Ban Nha.

Tuy nhiên, Alonso phải tìm ra cách cải thiện tình hình. Sự xuất hiện của Emiliano Martinez có thể giúp Chelsea có một thủ môn quyết đoán và ổn định hơn. Lacroix cũng bổ sung kiểu trung vệ mà đội bóng từng thiếu, trong khi Josh Acheampong cho thấy tiềm năng đáng kể sau khi được trao cơ hội. Nhưng hàng thủ cần thời gian để hình thành sự ổn định, đặc biệt khi nhiều vị trí đang được thay đổi cùng lúc.

Một đội bóng phòng ngự tốt không chỉ dựa vào chất lượng từng cá nhân. Các cầu thủ phải hiểu vị trí của nhau, biết khi nào nên dâng lên, khi nào phải lùi xuống và ai sẽ bọc lót khi một người rời khỏi vị trí. Chelsea chưa đạt tới mức độ ăn ý đó.

Đây cũng là lý do sự trở lại của Caicedo có thể mang ý nghĩa rất lớn. Tiền vệ người Ecuador có khả năng bao quát không gian, tranh chấp và thu hồi bóng, những phẩm chất đặc biệt phù hợp với cách Alonso đang vận hành Chelsea. Nếu Caicedo có thể duy trì thể trạng tốt, Lavia sẽ bớt bị quá tải và Palmer cũng không phải lùi sâu quá nhiều.

Nhưng ngay cả khi tuyến giữa được cải thiện, Chelsea vẫn phải học cách kiểm soát những thời điểm quan trọng của trận đấu. Hai chiến thắng đầu tiên cho thấy họ có thể tạo ra rất nhiều cơ hội, song 5 bàn thua cũng cho thấy họ chưa biết cách bảo vệ lợi thế một cách thuyết phục.

Đây là điều đặc biệt quan trọng trong cuộc đua Top 4. Chelsea có thể thắng một trận 4-3 và khiến người hâm mộ phấn khích, nhưng nếu thường xuyên phải ghi ba hoặc bốn bàn mới có thể đảm bảo chiến thắng, họ sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong một mùa giải kéo dài 38 vòng đấu.

Dữ liệu lịch sử cũng không đứng về phía Alonso. Kể từ khi Opta bắt đầu ghi nhận tỷ lệ kiểm soát bóng, chỉ có hai đội từng kết thúc mùa giải trong Top 4 Premier League với mức kiểm soát bóng trung bình dưới 50%: Everton mùa 2004/05 và Leicester mùa 2015/16. Cả hai đều là những trường hợp đặc biệt, không phải bằng chứng cho thấy các đội bóng lớn có thể thường xuyên thành công khi từ bỏ quyền kiểm soát bóng.

Chelsea không nhất thiết phải trở thành đội bóng kiểm soát bóng nhiều nhất Premier League. Alonso cũng không cần tái tạo nguyên bản Leverkusen tại Stamford Bridge. Nhưng The Blues phải có thêm một phương án nếu đối thủ không cho họ khoảng trống để phản công nhanh. Họ cần biết giữ bóng khi đang dẫn bàn, cần biết làm chậm trận đấu khi đối phương bắt đầu chiếm ưu thế. Và quan trọng nhất, họ phải có khả năng kiểm soát khu vực giữa sân trước những đội bóng mạnh.

Arsenal chính là bài kiểm tra phù hợp nhất cho yêu cầu đó. Nhà đương kim vô địch là đối thủ có chất lượng hoàn toàn khác Fulham hay Brighton. Arsenal có khả năng giữ bóng, tổ chức tấn công và kiểm soát trung tuyến tốt hơn đáng kể. Nếu Chelsea tiếp tục nhường phần lớn quyền chủ động, họ sẽ phải chứng minh rằng đó là lựa chọn có chủ ý chứ không phải vì không thể thoát khỏi sức ép.

Đây cũng là trận đấu có thể cho thấy bộ ba Joao Pedro, Rogers và Palmer thực sự nguy hiểm đến đâu. Nếu Arsenal dâng cao và để lộ khoảng trống, Chelsea hoàn toàn có khả năng khiến đội chủ nhà trả giá. Nhưng nếu Arsenal kiểm soát tốt tuyến giữa, đẩy Chelsea lùi sâu và không cho 3 cầu thủ tấn công có khoảng trống, những ưu điểm của đội bóng Alonso có thể nhanh chóng bị hạn chế.

Dù vậy, Chelsea vẫn có một lợi thế đáng kể, đó là thời gian. Không phải thi đấu ở Champions League hay Europa League giúp Alonso có nhiều ngày hơn trên sân tập để điều chỉnh hệ thống. Đội hình cũng có điều kiện hồi phục tốt hơn, trong khi những cầu thủ mới có thêm thời gian làm quen với nhau.

Chelsea đang trải qua một cuộc cải tổ lớn và không thể đòi hỏi mọi thứ hoàn thiện chỉ sau hai vòng đấu. Hai chiến thắng đầu tiên đáng để lạc quan, nhưng chúng cũng chưa đủ để chứng minh rằng công thức hiện tại có thể đưa Chelsea trở lại Champions League.

Điều Alonso cần làm là giữ lại sự sắc bén trong tấn công nhưng từng bước bổ sung khả năng kiểm soát. Chelsea không cần quay lại với cách chơi cầm bóng áp đảo của Maresca, cũng không nhất thiết phải đạt tỷ lệ kiểm soát gần 60% như Leverkusen. Một phiên bản cân bằng hơn là điều họ cần.

Nếu Alonso làm được điều đó, cách chơi trực diện hiện tại có thể trở thành một vũ khí thay vì điểm yếu. Chelsea sẽ có khả năng ghi bàn từ những pha lên bóng tốc độ, nhưng đồng thời đủ tỉnh táo để kéo trận đấu về nhịp độ mình mong muốn khi cần thiết.

Đó là bước tiến quyết định trên hành trình trở lại Champions League.