Console gaming đang tự đẩy mình ra khỏi dòng chảy chính của ngành game?

Trong suốt nhiều thập kỷ, ngành công nghiệp game từng tin rằng console sẽ là tương lai tuyệt đối của giải trí tương tác. PC gaming khi đó bị xem là một thị trường ngách dành cho nhóm người dùng “hardcore”, trong khi PlayStation, Xbox hay Nintendo mới là trung tâm của văn hóa đại chúng. Nhưng đến năm 2026, cán cân quyền lực đang đảo chiều theo cách ít ai ngờ tới: PC ngày càng mở rộng ảnh hưởng, còn console lại đứng trước nguy cơ trở thành một món hàng xa xỉ.

Theo nhiều dự đoán từ giới phân tích, thế hệ PlayStation và Xbox tiếp theo có thể khởi điểm ở mức khoảng 900 USD — thậm chí con số này còn bị xem là “lạc quan”. Với phần đông người dùng, đây là mức giá quá cao cho một thiết bị gần như chỉ phục vụ chơi game, đặc biệt trong bối cảnh người trẻ ngày nay không còn cần console để tiếp cận phần lớn trò chơi phổ biến.

Giá console tăng mạnh trong khi sức mua suy giảm

Những con số từ hãng theo dõi thị trường Circana cho thấy một bức tranh đáng lo ngại. Tổng chi tiêu cho ngành game năm qua giảm khoảng 4%, nhưng riêng mảng phần cứng lao dốc tới 27%. Doanh số Xbox Series giảm khoảng 70%, còn PlayStation 5 giảm gần 40%.

Nintendo vẫn giữ được sức sống nhờ màn ra mắt của Nintendo Switch 2, nhưng doanh số cũng suy giảm khoảng 10%. Đáng chú ý hơn, Switch 2 ra mắt với giá 450 USD tại Mỹ — cao hơn tới 50% so với mức khởi điểm của chiếc Switch đầu tiên.

Điều đáng nói là ngành game từng nổi tiếng “kháng lạm phát”. Trong thời kỳ hoàng kim của băng cartridge, nhiều game Nintendo hay Sega thường có giá khoảng 50 USD. Nếu quy đổi theo lạm phát hiện nay, con số đó tương đương gần 130 USD.

Console cũng từng giữ được sự ổn định đáng kinh ngạc. NES ra mắt với giá khoảng 180 USD vào thập niên 1980 — tương đương gần 600 USD hiện nay. PlayStation đầu tiên có giá 299 USD, Xbox 360 là 399 USD. Dù công nghệ thay đổi liên tục, mức “tác động lên ví tiền” của console thực tế không biến động quá lớn trong nhiều thập kỷ.

Tuy nhiên, quy luật đó đang bị phá vỡ. PlayStation 5 và Xbox Series X ra mắt năm 2020 với giá 499 USD. Sáu năm sau, thay vì có các phiên bản Slim rẻ hơn như truyền thống, người dùng lại phải mua chính mẫu máy cũ với mức giá cao hơn: PS5 hiện khoảng 580 USD, còn Xbox Series X khoảng 550 USD.

AI, chiến tranh thương mại và khủng hoảng chuỗi cung ứng đang bóp nghẹt console

Lạm phát không phải nguyên nhân duy nhất khiến console trở nên đắt đỏ. Các chính sách thuế quan của Mỹ với hàng điện tử nhập khẩu từ Trung Quốc và Đài Bắc Trung Hoa từng khiến chi phí linh kiện tăng mạnh. Song song đó, cơn sốt AI toàn cầu cũng đẩy nhu cầu chip nhớ, RAM và SSD lên mức khổng lồ.

Nhiều nhà sản xuất linh kiện như Micron đã ưu tiên hợp đồng doanh nghiệp cho các trung tâm dữ liệu AI thay vì thị trường tiêu dùng. Điều đó khiến nguồn cung phần cứng gaming ngày càng đắt đỏ hơn.

Chưa dừng lại ở đó, bất ổn địa chính trị tiếp tục làm mọi thứ thêm phức tạp. Việc eo biển Hormuz — tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới — bị gián đoạn sau căng thẳng Mỹ - Iran khiến nguy cơ tăng giá logistics toàn cầu trở nên hiện hữu. Ngành điện tử tiêu dùng, vốn phụ thuộc nặng nề vào chuỗi cung ứng xuyên lục địa, chắc chắn sẽ chịu tác động lớn.

Console không còn tạo ra “cú sốc công nghệ”

Trong quá khứ, mỗi thế hệ console mới đều mang tới bước nhảy công nghệ rõ rệt. Từ NES sang SNES, từ PS1 sang PS2 hay từ Xbox sang Xbox 360, người chơi có thể ngay lập tức cảm nhận sự khác biệt về đồ họa, quy mô và trải nghiệm. Nhưng hiện tại, ngành game đã chạm tới một dạng “trần công nghệ” nhất định.

Đồ họa photorealistic giờ đã trở thành tiêu chuẩn phổ biến. Khoảng cách hình ảnh giữa các thế hệ máy không còn tạo cảm giác choáng ngợp như trước. Thậm chí các hãng như Nvidia hiện cũng tập trung nhiều hơn vào tối ưu hóa hiệu năng bằng AI thay vì tạo ra bước nhảy đồ họa đột phá.

Đó là lý do nhiều game thủ vẫn cảm thấy PS5 hay Xbox Series X “còn rất mới” dù vòng đời đã kéo dài gần sáu năm.

Khi công nghệ không còn đủ sức thuyết phục người dùng nâng cấp, console buộc phải dựa vào game độc quyền và hệ sinh thái. Nhưng đây cũng là nơi mọi thứ đang dần sụp đổ.

Xbox và PlayStation đang tự làm mờ bản sắc của mình

Trong nhiều năm qua, cả Microsoft lẫn Sony đều liên tục đưa game của mình lên PC. Xbox gần như đã trở thành một hệ sinh thái đa nền tảng, nơi phần lớn game first-party đều phát hành đồng thời trên PC. Trong khi đó, Sony cũng đưa hàng loạt bom tấn như Spider-Man, God of War hay Horizon lên Steam. Điều này vô tình làm suy yếu lý do lớn nhất để mua console: tính độc quyền.

Theo các tin đồn, Xbox thế hệ mới với tên mã “Project Helix” sẽ lai ghép giữa console và PC, cho phép chạy game từ Steam hay Epic Games Store thông qua giao diện Xbox truyền thống. Ý tưởng này rất hấp dẫn, nhưng cũng đặt ra câu hỏi: nếu Xbox giờ gần giống PC, vậy tại sao người dùng không mua luôn PC?

Trong khi đó, Sony được cho là đang cân nhắc quay lại chiến lược độc quyền truyền thống để giữ giá trị cho PlayStation. Nhưng đây là một canh bạc lớn, bởi phát hành đa nền tảng đang mang về doanh thu khổng lồ.

Thế hệ game thủ mới không còn xem console là trung tâm

Một thay đổi quan trọng khác đến từ văn hóa tiêu dùng.Millennials vẫn là nhóm game thủ cốt lõi của ngành game truyền thống. Nhưng Gen Z và đặc biệt là Gen Alpha lại có thói quen hoàn toàn khác.

Họ lớn lên cùng TikTok, YouTube Shorts, Roblox, Fortnite hay Minecraft. Với nhiều người trẻ, trải nghiệm “xem streamer chơi game” thậm chí còn quan trọng không kém việc tự chơi.

Các tựa game live-service, social gaming và nội dung do cộng đồng tạo ra đang chiếm phần lớn thời gian giải trí của thế hệ mới. Đây đều là những sản phẩm không đòi hỏi cấu hình quá cao, đồng nghĩa việc sở hữu một cỗ máy console đắt đỏ trở nên kém cần thiết hơn bao giờ hết.

GTA 6 có thể là “vị cứu tinh” cuối cùng của console

Hiện tại, ngành console gần như đang đặt cược rất nhiều vào Grand Theft Auto VI.

Lịch sử cho thấy dòng GTA luôn là “system seller” đúng nghĩa — kiểu trò chơi khiến người dùng sẵn sàng mua máy chỉ để được trải nghiệm. Nếu GTA 6 tạo ra hiệu ứng văn hóa đủ lớn khi phát hành, nó có thể kéo dài thêm vòng đời cho PS5 và Xbox Series.

Nhưng về dài hạn, vấn đề cốt lõi vẫn không thay đổi: console đang ngày càng đắt đỏ trong khi giá trị khác biệt ngày càng mờ nhạt.

Console đang tiến gần tới vị thế “hàng xa xỉ”

Trong nhiều năm, console từng được xem là cách tiếp cận game AAA rẻ và tiện lợi nhất. Nhưng hiện nay, khoảng cách giữa console và PC đang thu hẹp nhanh chóng.

Một chiếc PC không nhất thiết phải cực mạnh để chơi các tựa game phổ biến nhất hiện nay. Phần lớn top game trên Steam đều là các sản phẩm đã nhiều năm tuổi, có thể vận hành tốt trên phần cứng cũ.

Trong khi đó, console lại phải gánh mức giá ngày càng cao nhưng không còn tạo ra khác biệt áp đảo về công nghệ, game độc quyền hay trải nghiệm.

Nếu Sony và Microsoft không sớm tìm ra cách khiến console trở nên hấp dẫn và dễ tiếp cận hơn, họ có thể đối mặt với nghịch lý lớn nhất lịch sử ngành game: tạo ra những cỗ máy mạnh nhất từ trước tới nay, nhưng không còn đủ người muốn mua chúng nữa.