Lịch sử của những chiếc đai võ thuật đã hình thành như thế nào?

Từ lâu những chiếc đai không chỉ dùng để thắt bộ võ phục. Nó là biểu tượng cho trình độ,  kỹ thuật của một võ sỹ. Vậy lịch sử và cách phân biệt đai võ thuật như thế nào?

Để tìm hiểu nguồn gốc của những chiếc đai nhiều màu, ta hãy bắt đầu từ câu chuyện mà các võ sư hay giảng.

Có không ít người tin rằng trong quá khứ, các võ sinh bắt đầu với đai trắng. Trong khi bộ võ phục được giặt sạch sẽ, chiếc đai lại không mấy khi được giặt. Thế là chiếc đai trắng ấy thấm máu, mồ hôi và bụi đất của những ngày tập luyện. Nó dần chuyển sang màu vàng, màu xanh, màu nâu, rồi đến màu đen.

Ảnh chụp các võ sĩ Judo đầu những năm 1900. Lúc này đai võ sĩ chỉ có hai màu: đen hoặc trắng

Câu chuyện này khá cảm động. Thực tế cũng có một phần các võ sinh Nhật Bản ngày nay không giặt đai, để cái đai trông không mới tinh mà xấu xấu, nát nát như một minh chứng của sự luyện tập thường xuyên.

Nhưng thực tế việc giặt đai hay không hoàn toàn là do sở thích của cá nhân, chứ không ảnh hưởng gì đến hệ thống màu sắc của đai võ. Giữa thế kỷ 19, để đai sớm có style “rách nát”, nhiều võ sinh còn chủ động giặt, vò đai thật nhiều lần cho vải mau hỏng. Nếu vậy, chắc cái đai cũng chẳng có cơ hội nào mà chuyển thành màu đen.

Thế thì những chiếc đai nhiều màu ấy bắt đầu từ đâu?

Đầu những năm 1880, Kano Jigoro (嘉納治五郎), vị tổ sư của môn Judo, là người đầu tiên đặt ra hai màu đai khác nhau để phân loại các đệ tử.

Là một kỳ thủ cờ vây lão luyện, lấy cảm hứng từ màu sắc của cờ vây, võ sư Kano Jigoro chia các võ sinh thành hai hạng: hạng dưới, Mudansha, và hạng trên, Yudansha; với một hệ thống đai mô phỏng theo cách phân chia đẳng cấp của các kỳ thủ trong môn cờ vây.

Hệ thống đai này sau đó diễn hóa thành đai trắng cho các Mudansha và đai đen cho các Yudansha. Võ sư Ueshiba Morihei - người sáng lập Aikido - cũng dùng hệ thống đai hai màu này để phân định đẳng cấp của các võ sinh Aikido.

Về sau, võ sư Kano Jigoro nhận ra rằng Judo cần được phân chia rạch ròi hơn.  Ông đề xuất cho các võ sinh đeo đai nhiều màu theo cấp, để các võ sư có thể nhanh chóng nhận ra đẳng cấp của võ sinh và ghép cặp cho họ trong các buổi đối luyện (randori).

Như vậy, ta có những chiếc đai màu đầu tiên của môn Judo: chúng được bắt đầu từ màu xanh chàm (cấp 6), trắng (cấp 5, cấp 4), nâu (cấp 3, cấp 2, cấp 1), màu đen cho các võ sư Yudansha và cuối cùng là màu đỏ cho các võ sư 10 đẳng.

Người sáng lập Shotokan Karate Gichin Funakoshi (船越義珍), vốn có quan hệ bạn bè thân thiết với võ sư Kano Jigoro, cũng áp dụng các đai này tương ứng với các đẳng cấp của Karate.

Hệ thống những chiếc đai nhiều màu tiếp tục tiến thêm một bước nữa khi Judo được truyền ra khỏi Nhật Bản.

Lần đầu tiên tại Châu Âu, vào năm 1935, võ sư Kawaishi Mikinosuke (川石酒造之助) giới thiệu một hệ thống đai 7 màu, mỗi màu một cấp, khi ông dạy Judo tại Paris.

Theo Mikinosuke, Judo còn là một môn võ rất mới ở Châu Âu, nên việc đặt ra các đai nhiều màu sẽ khiến học viên mới cảm thấy họ tiến bộ một cách rõ ràng hơn, để họ thấy hứng thú hơn, dễ dàng hơn cho việc truyền bá võ thuật ở thị trường mới.

Video Võ sư Kawaishi Mikinosuke và Võ sư Minoru Mochizuki biểu diễn Judo từ năm 1951:

Ý tưởng này được không ít các võ đường khác ở thị trường Châu Âu “cóp pi”, và ảnh hưởng của nó quay ngược lại Nhật Bản.

Không chỉ Judo, Karate chuyển sang sử dụng đai nhiều màu, mà dưới sự ảnh hưởng của Võ sư Ro Byung Jick (노병직), học trò của người sáng lập Shotokan Karate Gichin Funakoshi, Taekwondo cũng dùng các đai nhiều màu tương tự.

Hệ thống đai nhiều màu nhận lấy biến cách cuối cùng của nó vào những năm 1945 - 1950.

Kết thúc chiến tranh thế giới lần thứ 2, cả Nhật Bản lẫn Hàn Quốc đều bị tàn phá nặng nề. Với sản lượng vải hạn chế của cả hai nước thời đó, các võ sinh không có nhiều tiền để thay đai.

Do vậy, chiếc đai ở đẳng thấp nhất được xác định lại là màu trắng, rồi lên dần các màu đậm hơn. Như vậy, mỗi khi lên đai, võ sinh chỉ cần nhuộm màu mới lên chiếc đai cũ là được.