Nhà vô địch thế giới Pan Zhanle giành HCV bơi 100m tự do nam ASIAD 2026 nhờ hơn... 0,04 giây dù sải tay ngắn

0,04 giây quyết định cuộc đua của những “kình ngư bay”

Trong ngày đầu tiên của môn bơi tại ASIAD Aichi-Nagoya 2026, 100m tự do nam được xem là nội dung khó dự đoán nhất về chủ nhân tấm HCV. Đây là cự ly mà các VĐV hàng đầu thường chỉ cách nhau vài phần trăm hoặc vài phần mười giây, vì vậy một phản ứng xuất phát tốt, một lần quay vòng hiệu quả hay khả năng duy trì tốc độ trong những mét cuối đều có thể tạo ra khác biệt. Trước cuộc đua tại Nhật Bản, tương quan lực lượng càng khiến mọi dự đoán trở nên thiếu chắc chắn khi nhiều VĐV cùng sở hữu thành tích dưới hoặc sát ngưỡng 48 giây.

Tatsuya Murasa, VĐV Nhật Bản mới 19 tuổi, bước vào ASIAD với thành tích 47 giây 83, được thiết lập chỉ hơn 10 ngày trước và là thành tích tốt nhất châu Á mùa này.

Pan Zhanle, nhà vô địch Olympic và người đang giữ kỷ lục thế giới, đứng ngay phía sau khi đạt 47 giây 91 tại giải vô địch quốc gia Trung Quốc hồi tháng 6.

Trong khi đó, Hàn Quốc có hai ứng viên đáng chú ý là Kim Yeong-beom và Hwang Sun-woo, những người từng bơi dưới 48 giây ở mùa giải trước.

Ngoài ra, Matsumoto Katsuhiro của Nhật Bản và Zhang Zhanshuo của Trung Quốc cũng đủ khả năng chen vào nhóm tranh huy chương.

Chính vì vậy, Pan Zhanle không bước vào đường bơi với lợi thế áp đảo như hình ảnh của một nhà vô địch Olympic từng tạo ra kỷ lục thế giới. Ngay ở thời điểm xuất phát, phản ứng 0,67 giây của anh không thuộc nhóm tốt nhất, còn sau 50m, Kim Yeong-beom đã vượt lên dẫn đầu với 22 giây 81. Pan Zhanle chỉ đứng thứ ba, kém 0,11 giây so với người dẫn đầu, trong khi Hwang Sun-woo cũng bám rất sát.

Tuy nhiên, diễn biến ấy lại phù hợp với đặc điểm của Pan Zhanle, bởi anh thường phát huy khả năng tốt hơn ở nửa sau đường bơi. Khi bước vào 50m cuối, VĐV Trung Quốc bắt đầu thu hẹp khoảng cách và tăng tốc rõ rệt. Kim Yeong-beom vẫn giữ được vị trí dẫn đầu trong phần lớn quãng đường, nhưng càng tiến gần thành bể, khoảng cách giữa hai người càng nhỏ. Cuối cùng, Pan Zhanle chạm thành trước với thành tích 47 giây 61, chỉ nhanh hơn Kim Yeong-beom đúng 0,04 giây.

Khoảng cách 0,04 giây vốn đã đủ để cho thấy mức độ sít sao của cuộc đua, nhưng câu chuyện phía sau còn thú vị hơn khi đặt cạnh sự khác biệt về thể hình giữa hai VĐV đứng đầu.

Trước lễ trao huy chương, Pan Zhanle và Kim Yeong-beom trò chuyện về sải tay và biết rằng VĐV Hàn Quốc có sải tay khoảng 2,16m, trong khi Pan Zhanle chỉ khoảng 1,90-1,92m. Ở một nội dung được quyết định bằng việc chạm thành, sải tay dài hơn có thể đem lại lợi thế ở những động tác cuối cùng, đặc biệt khi hai VĐV đã gần như ngang nhau về tốc độ.

Pan Zhanle cũng hiểu rõ bất lợi đó và thừa nhận rằng khi cuộc đua chỉ còn khoảng 1m, anh đã nghĩ mình có thể thua. “Đến 99m tôi còn nghĩ mình có thể thua, có lẽ hôm nay tôi may mắn”, anh nói sau khi giành chiến thắng.

Tuy nhiên, nếu chỉ xem kết quả là may mắn thì sẽ bỏ qua những gì Pan Zhanle đã làm trong 100m trước đó, bởi anh phải bù lại phản ứng xuất phát chưa tốt, vượt qua khoảng cách 0,11 giây sau 50m và duy trì tốc độ đủ cao để tạo ra khác biệt ở thời điểm quyết định.

Hwang Sun-woo cũng cho thấy khả năng bứt phá ở nửa sau khi từ vị trí thứ tư vươn lên thứ ba, giành HCĐ với 47 giây 79. Zhang Zhanshuo thậm chí có màn ngược dòng đáng chú ý hơn khi từ vị trí thứ tám sau 50m vươn lên thứ tư với 48 giây 23, đồng thời thiết lập thành tích tốt nhất cá nhân. Ngược lại, Murasa, người có thành tích tốt nhất châu Á mùa này trước giải, không thể duy trì phong độ và đứng thứ năm.

Nhưng điều khiến Pan Zhanle vui nhất sau cuộc đua không nằm ở việc anh đã đánh bại một đối thủ có sải tay dài hơn hay bảo vệ thành công HCV ASIAD. Thành tích 47 giây 61 mới là chi tiết có ý nghĩa đặc biệt với nhà vô địch Olympic, bởi đây là lần đầu tiên sau gần hai năm anh trở lại với một thành tích tốt như vậy ở nội dung 100m tự do.

Khoảng cách từ 47 giây 61 đến kỷ lục thế giới 46 giây 40 của chính Pan Zhanle vẫn là 1,21 giây, nhưng trong bối cảnh hai năm qua, điều đó không phải vấn đề lớn nhất. Điều quan trọng là Pan Zhanle một lần nữa chứng minh rằng anh vẫn có thể vượt qua cột mốc 48 giây trong một cuộc đua lớn, sau quãng thời gian mà chính anh từng cảm thấy việc bơi nhanh hơn ngưỡng này ngày càng khó khăn.

Sau kỷ lục thế giới, Pan Zhanle mất hai năm để tìm lại chính mình

Để hiểu tại sao Pan Zhanle liên tục mỉm cười sau chiến thắng ở ASIAD, cần trở lại thời điểm anh đạt 46 giây 40 tại Olympic Paris 2024. Đêm 1/8/2024 tại La Défense Arena, Pan Zhanle không chỉ giành HCV 100m tự do nam mà còn phá kỷ lục thế giới do chính mình thiết lập, trở thành VĐV Trung Quốc đầu tiên vô địch Olympic ở nội dung này. Đó cũng là tấm HCV đầu tiên của đội tuyển bơi Trung Quốc tại Paris, đánh dấu đỉnh cao trong quá trình thăng tiến gần như liên tục của một VĐV mới 20 tuổi.

Trước Paris, Pan Zhanle từng bơi 46 giây 80 ở lượt đầu nội dung tiếp sức tại giải vô địch thế giới Doha, sau đó đạt 46 giây 97 ở giải vô địch quốc gia Trung Quốc rồi tiến tới 46 giây 40 tại Olympic. Trong giai đoạn ấy, việc Pan Zhanle bơi dưới 47 giây dường như đã trở thành điều quen thuộc, đến mức bản thân anh từng rất tự tin rằng mình có thể dễ dàng phá ngưỡng 48 giây trong các cuộc thi.

Thế nhưng sau khi đứng trên đỉnh thế giới, quỹ đạo ấy đột ngột chậm lại. Tại giải vô địch thế giới 2025 ở Singapore, Pan Zhanle chỉ đạt 47 giây 81 ở bán kết 100m tự do, đứng thứ 10 và không thể vào chung kết. Một năm trước đó, anh còn là nhà vô địch Olympic và người giữ kỷ lục thế giới; giờ đây, anh thậm chí không có mặt trong cuộc đua tranh huy chương.

Các giải đấu trong nước cũng không giúp Pan Zhanle nhanh chóng thoát khỏi giai đoạn khó khăn. Những thành tích 48 giây 01, 47 giây 91 hay 48 giây 05 liên tục xuất hiện, và mặc dù những con số ấy vẫn rất đáng nể đối với phần lớn VĐV, chúng lại trở thành áp lực đối với người từng bơi 46 giây 40. Mỗi lần không đạt kỳ vọng, khoảng cách giữa Pan Zhanle hiện tại và phiên bản từng thống trị đường bơi thế giới lại càng được nhắc đến nhiều hơn.

Điều đáng nói là bản thân Pan Zhanle không cho rằng mình thiếu nỗ lực. Vấn đề nằm ở chỗ những gì anh làm được trong tập luyện lại không thể chuyển hóa thành thành tích khi bước lên bục xuất phát. Anh từng chia sẻ rằng có thời điểm đứng ở vị trí xuất phát 100m, cả người run lên, dù kết quả trong tập luyện vẫn đạt yêu cầu. Khi đó, anh không thể giải thích tại sao năng lực vẫn còn nhưng thành tích thi đấu lại không xuất hiện.

“Trong hai năm qua, không phải tôi không nỗ lực, mà là nỗ lực nhưng thành tích luôn không đạt được, khiến tôi ngày càng mất tự tin”, Pan Zhanle nói. Câu chuyện ấy cho thấy vấn đề của anh không đơn thuần là một chu kỳ sa sút phong độ, mà còn liên quan đến áp lực tâm lý sau khi đã chạm tới đỉnh cao quá sớm.

Trước Olympic Paris, Pan Zhanle là một VĐV trẻ đang tiến lên và mỗi thành tích mới đều là một bước tiến. Sau khi lập kỷ lục thế giới và giành HCV Olympic, mọi cuộc đua lại trở thành phép so sánh với chính thành tích 46 giây 40. Khi không thể tái hiện tốc độ ấy, anh bắt đầu nghi ngờ bản thân; càng nghi ngờ, áp lực trước mỗi cuộc thi càng lớn và khả năng thi đấu tự nhiên càng giảm.

Đó cũng là lý do chuyến tập huấn tại Bucharest trong tháng 7 và tháng 8 năm nay có ý nghĩa vượt ra ngoài những bài tập kỹ thuật. Pan Zhanle cùng đội ngũ huấn luyện sang Romania để tập luyện với David Popovici, VĐV cùng thế hệ từng giữ kỷ lục thế giới 100m tự do với 46 giây 86 trước khi chính Pan Zhanle phá kỷ lục đó tại Olympic Paris.

Việc hai VĐV cùng thế hệ, từng thay nhau nắm giữ kỷ lục thế giới, tập luyện chung là một lựa chọn đáng chú ý. Pan Zhanle từng muốn mời Popovici sang Trung Quốc, nhưng kế hoạch không thực hiện được nên anh cùng đội ngũ huấn luyện tới Romania. Tại đây, họ thực hiện nhiều bài tập ở cả hồ bơi ngoài trời, bể trong nhà và khu vực thể lực với cường độ hai buổi mỗi ngày.

Về chuyên môn, Pan Zhanle tập trung cải thiện phản ứng xuất phát, kỹ năng quay vòng, động tác đạp thành, kỹ năng dưới nước và đường quạt tay, đồng thời điều chỉnh cách phân phối sức để hạn chế sự suy giảm tốc độ ở nửa sau. Phần thể lực cũng được điều chỉnh theo hướng kết hợp các bài tập sức bền ở cường độ cao thay vì chỉ tập trung vào khả năng bùng nổ trong cự ly ngắn.

Tuy nhiên, chính Pan Zhanle cho rằng sự thay đổi quan trọng nhất sau chuyến tập huấn lại nằm ở tâm lý. Anh nhận ra rằng nếu tiếp tục thi đấu với tâm thế của thời điểm trước Olympic Paris, khi mỗi cuộc đua đều được xem là một bài kiểm tra bắt buộc phải đạt thành tích cao, tình hình có thể ngày càng tệ hơn. Với một VĐV từng liên tục tiến bộ, việc chấp nhận thành tích giảm sút là điều rất khó, nhưng việc cố gắng ép bản thân trở lại ngay lập tức với 46 giây lại càng khiến áp lực tăng lên.

Pan Zhanle từng có một giai đoạn sau giải đấu hồi tháng 3 quyết định không tập cường độ trong khoảng một tháng, thay vào đó xuống nước với mục tiêu thư giãn và tập trung nhiều hơn vào phần rèn luyện trên cạn. Kết quả cho thấy năng lực 100m của anh vẫn còn, nhưng khi trở lại với chương trình tập luyện bình thường, thành tích vẫn không lập tức thay đổi. Điều đó càng củng cố nhận định rằng bài toán cần giải không chỉ nằm ở thể chất.

Sau hai năm liên tục bị ám ảnh bởi thành tích, Pan Zhanle bắt đầu học cách nhìn cuộc thi nhẹ nhàng hơn. Anh không còn muốn mỗi lần bước lên bục xuất phát đều phải chứng minh rằng mình vẫn là nhà vô địch Olympic 2024. Thay vào đó, anh cố gắng hoàn thành tốt những gì đã chuẩn bị trong tập luyện và chấp nhận rằng một cuộc đua không phải lúc nào cũng diễn ra theo đúng kế hoạch.

Điều đó được thể hiện khá rõ tại ASIAD. Pan Zhanle không xuất phát tốt nhất, bị dẫn trước sau 50m và còn gặp bất lợi về sải tay so với Kim Yeong-beom, nhưng anh không để những yếu tố đó làm thay đổi cách thi đấu. Anh tiếp tục duy trì tốc độ, tăng tốc ở 50m cuối và chờ đến thời điểm chạm thành để phân định thắng bại.

Sau cuộc đua, thay vì nói rằng mình đã trở lại với phong độ đỉnh cao, Pan Zhanle chỉ cho rằng đây là một khởi đầu tốt và muốn tiến từng bước. Cách nhìn ấy khác khá nhiều so với sự tự tin gần như tuyệt đối của anh trước Olympic Paris, nhưng có lẽ chính sự khác biệt này mới là điều Pan Zhanle cần sau hai năm đầy áp lực.

Một số chi tiết nhỏ trong ngày thi đấu cũng cho thấy trạng thái tinh thần của anh đã thay đổi. Trước lễ trao huy chương, Pan Zhanle có thể thoải mái trò chuyện với Kim Yeong-beom về sải tay, đùa với Hwang Sun-woo rằng cả hai đã “già” khi nhìn thấy ngày càng nhiều VĐV trẻ xuất hiện. Sau lễ trao huy chương, anh còn ở khu vực phỏng vấn lâu hơn thường lệ và trò chuyện với các phóng viên trong khoảng 10 phút, một điều khá hiếm đối với một VĐV vốn không muốn lưu lại quá lâu ở khu vực này.

Những chi tiết ấy không thể trực tiếp làm Pan Zhanle bơi nhanh hơn, nhưng chúng phản ánh một sự thay đổi đáng chú ý: anh dường như không còn quá căng thẳng với việc phải chứng minh mình ở mọi thời điểm. Khi tâm lý nhẹ hơn, khả năng thi đấu cũng có điều kiện trở lại.

Pan Zhanle từng nói rằng anh chưa bao giờ nghĩ mình là một thiên tài và cho rằng thắng là điều tốt, còn thất bại có thể giúp VĐV tích lũy kinh nghiệm. Với một nhà vô địch Olympic từng phá kỷ lục thế giới, câu nói này nghe có vẻ đơn giản, nhưng đặt trong bối cảnh hai năm vừa qua, nó lại cho thấy một bước trưởng thành quan trọng.

Ở tuổi 22, Pan Zhanle đang học cách chấp nhận rằng sự nghiệp thể thao không phải lúc nào cũng đi theo đường thẳng từ kỷ lục này tới kỷ lục khác. Có những giai đoạn thành tích đi xuống, có những cuộc đua thất bại và có những lúc năng lực vẫn còn nhưng tâm lý không cho phép VĐV phát huy đầy đủ. Điều quan trọng là sau tất cả, anh vẫn tìm được cách bước lên bục xuất phát với tâm thế nhẹ nhàng hơn.

Vì thế, 47 giây 61 tại ASIAD 2026 có thể chưa phải thành tích khiến thế giới phải nhắc lại kỷ lục 46 giây 40. Tuy nhiên, đối với Pan Zhanle, nó đánh dấu một bước tiến quan trọng hơn: anh đã tìm lại cảm giác chiến thắng sau hai năm nhiều hoài nghi, đồng thời chứng minh rằng mình vẫn có thể vượt qua giới hạn 48 giây trong một cuộc đua lớn.