Vì sao bơi Đông Nam Á vẫn có khoảng cách lớn với các cường quốc ở ASIAD 2026?

ASIAD 2026 tiếp tục chứng kiến sự áp đảo của các cường quốc châu Á. Trung Quốc tạo ra khác biệt lớn nhờ chiều sâu lực lượng, trong đó Zhang Zhanshuo giành tới 7 HCV còn Yu Zidi, mới 13 tuổi, giành 3 HCV và được Olympic Council of Asia bầu là nữ VĐV xuất sắc nhất đại hội. Nhật Bản cũng có những gương mặt trẻ nổi bật, trong đó Shin Ohashi phá kỷ lục thế giới 200m ếch.

Trong khi đó, Đông Nam Á chỉ có Singapore giành huy chương bơi. Gan Ching Hwee giành 3 HCB ở 400m, 800m và 1.500m tự do, nổi bật nhất là tấm HCB 1.500m với kỷ lục quốc gia 16:00.45.

Việt Nam và Thái Lan không giành huy chương bơi, nhưng vẫn có những kết quả đủ để cho thấy khu vực không hoàn toàn đứng ngoài cuộc đua. Vấn đề nằm ở việc những thành tích ấy chưa tạo thành một lực lượng đủ dày để cạnh tranh với nhóm đầu châu Á.

Việt Nam có Huy Hoàng, Hưng Nguyên nhưng thiếu chiều sâu

Nguyễn Huy Hoàng vẫn là gương mặt nổi bật nhất của bơi Việt Nam tại Aichi-Nagoya. Anh đứng thứ 4 ở 400m tự do với 3 phút 48,86 giây, chỉ xếp sau Zhang Zhanshuo, Kazushi Imafuku và Fei Liwei. Ở 800m tự do, Huy Hoàng đạt 7 phút 57,39 giây, đứng thứ 7 chung cuộc sau khi thi đấu ở B chung kết.

Đáng chú ý, Việt Nam còn có Mai Trần Tuấn Anh đứng thứ 3 ở 1.500m tự do với 15 phút 33,97 giây. Tuy nhiên, vị trí này thực tế là thứ 11 toàn cuộc nếu tính cả các VĐV thi đấu ở B chung kết và được xếp hạng theo thành tích. Russel Pang của Singapore về nhì với 15:22.16, còn VĐV giành HCV là Saadeddin Saadeddin của Qatar với 15:21.33.

Trần Hưng Nguyên cũng lọt vào chung kết 400m hỗn hợp và đứng thứ 5 với 4 phút 17,57 giây. Nguyễn Quang Thuấn xếp thứ 7 với 4 phút 18,57 giây. Việc Việt Nam có hai VĐV cùng lọt vào chung kết cho thấy nền tảng ở nhóm nội dung hỗn hợp vẫn có khả năng cạnh tranh, nhưng khoảng cách với nhóm tranh huy chương vẫn hiện hữu.

Ở 100m ếch, Phạm Thanh Bảo lập kỷ lục quốc gia 1:00.85 ngay tại vòng loại nhưng không vào chung kết. Đây là chi tiết cho thấy một nghịch lý của bơi Việt Nam: VĐV có thể liên tục cải thiện kỷ lục quốc gia nhưng thành tích ấy vẫn chưa đủ để lọt vào nhóm 10 người mạnh nhất châu Á.

Đội tuyển Việt Nam dự ASIAD 2026 với 10 VĐV, gồm 8 nam và 2 nữ. Thành phần này tập trung khá rõ vào một số nội dung thế mạnh thay vì có lực lượng đủ dày ở hầu hết các cự ly.

Đó là khác biệt lớn so với Trung Quốc. Khi Zhang Zhanshuo có thể giành 7 HCV và Yu Zidi giành 3 HCV ở tuổi 13, vấn đề không còn nằm ở một cá nhân xuất chúng mà là khả năng tạo ra nhiều VĐV đủ sức cạnh tranh ở nhiều nội dung cùng lúc.

Thái Lan tiến gần hơn ở nhóm tốc độ

Thái Lan có một hướng phát triển khác với Việt Nam. Quốc gia này không có VĐV giành huy chương bơi tại ASIAD 2026, nhưng một số thành tích cho thấy họ đang tiến khá gần nhóm giữa của châu Á ở các nội dung tốc độ.

Pongpanod Trithan là trường hợp tiêu biểu. Anh đứng thứ 8 chung kết 100m tự do với 49,10 giây. Ở 200m tự do, Trithan đạt 1:49.46 ở vòng loại và đứng thứ 10 chung cuộc, chỉ thiếu một vị trí để vào chung kết.

Thái Lan cũng có những VĐV trẻ được đầu tư cho các chu kỳ tiếp theo. Jaritkla Napatsawan đang giữ kỷ lục quốc gia 100m bướm với 59,66 giây ở bể 50m, trong khi thế hệ trẻ nam như Khomchan Wichachai tiếp tục được thử sức ở các cự ly trung bình và dài.

Nhưng ASIAD 2026 cũng chỉ ra giới hạn hiện tại. Pongpanod đứng thứ 8 ở 100m tự do, trong khi ba vị trí đầu thuộc về Pan Zhanle, Kim Youngbeom và Hwang Sunwoo. Khoảng cách giữa Trithan với nhóm tranh huy chương chỉ khoảng 1,3 giây, nhưng ở nội dung 100m, đó là khoảng cách rất lớn.

Ở 200m tự do, Malaysia thậm chí có hai VĐV vào chung kết: Khiew Hoe Yean đứng thứ 7 với 1:48.58 và Arvin Shaun Singh Chahal đứng thứ 8 với 1:49.45. Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc chiếm ba vị trí đầu, trong đó Zhang Zhanshuo thắng với 1:43.49, lập kỷ lục châu Á.

Điều đó cho thấy khoảng cách của Đông Nam Á không đồng đều. Singapore có Gan Ching Hwee đủ sức giành HCB ở các cự ly dài. Malaysia có hai VĐV lọt vào chung kết 200m tự do. Indonesia có Jason Donovan Yusuf vào chung kết 50m ngửa và đứng thứ 6 với 25,16 giây, đồng thời hai lần phá kỷ lục quốc gia 100m ngửa trong cùng kỳ ASIAD.

Philippines cũng có những VĐV lọt vào chung kết, như Xiandi Chua đứng thứ 8 ở 200m ngửa và thứ 7 ở 200m hỗn hợp, còn Gian Santos đứng thứ 10 ở 400m hỗn hợp.

Thành tích tốt nhất của Đông Nam Á tại ASIAD 2026

Bảng trên cho thấy một đặc điểm đáng chú ý: Đông Nam Á có thể chen vào nhóm đầu ở một số nội dung, nhưng chưa duy trì được sự hiện diện rộng khắp. Singapore tập trung sức mạnh ở bơi đường dài, Malaysia có chiều sâu nhất định ở tự do nam, Indonesia nổi bật ở ngửa nam, Philippines có các VĐV cạnh tranh ở hỗn hợp và ngửa nữ, còn Việt Nam vẫn dựa khá nhiều vào nhóm Huy Hoàng - Hưng Nguyên - Quang Thuấn.

Điểm khác biệt lớn với Trung Quốc và Nhật Bản là các cường quốc có thể cùng lúc đưa nhiều VĐV vào nhóm tranh huy chương ở nhiều kiểu bơi và nhiều cự ly. Bảng thành tích của ASIAD 2026 vì thế không chỉ phản ánh ai giành huy chương mà còn cho thấy độ dày của hệ thống.

Khoảng cách không nằm ở một vài giây trên bảng thành tích

Indonesia là ví dụ rõ nhất cho vấn đề phía sau thành tích. Trước ASIAD, chương trình tập trung quốc gia của đội tuyển bơi từng gặp khó khăn vì vấn đề ngân sách, khiến VĐV phải trở lại CLB trong thời gian chờ kế hoạch tiếp theo. Tại Aichi-Nagoya, Indonesia vẫn có những điểm sáng như Jason Yusuf phá kỷ lục quốc gia, nhưng đội 4x100m hỗn hợp nam chỉ đứng thứ 6 với 3:39.08, kém Trung Quốc 11,19 giây.

Malaysia cũng nhìn nhận khoảng cách về chuẩn thi đấu sau ASIAD. Khiew Hoe Yean và Arvin Shaun đều vào chung kết 200m tự do nhưng chỉ đứng thứ 7 và 8. Ở nội dung 4x200m tự do, Malaysia đứng thứ 5 với kỷ lục quốc gia 7:18.79, trong khi Trung Quốc giành HCV với 7:00.17 và Nhật Bản về nhì với 7:01.05.

Khoảng cách ấy cho thấy Đông Nam Á không thiếu những VĐV có thể tạo ra thành tích tốt. Vấn đề là số lượng VĐV đạt trình độ đó chưa đủ nhiều và chưa được duy trì đủ lâu.

Một VĐV có thể phá kỷ lục quốc gia, lọt vào chung kết ASIAD hoặc thậm chí giành HCB. Nhưng để cạnh tranh với Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc qua nhiều kỳ đại hội, mỗi quốc gia cần tạo ra cả một nhóm VĐV ở trình độ tương đương, đồng thời có thế hệ kế cận sẵn sàng thay thế.

Đó cũng là điều Singapore đang cố gắng làm với thế hệ trẻ. Trước ASIAD, gần hai phần ba đoàn Singapore là những VĐV lần đầu dự Asian Games, trong đó bơi có những gương mặt trẻ như Russel Pang. Victoria Lim, mới 15 tuổi, cũng lọt vào chung kết 200m tự do và đứng thứ 10 với 2:04.43.

ASIAD 2026 vì thế cho thấy bức tranh khá rõ của bơi Đông Nam Á. Khoảng cách với nhóm đầu châu Á đã được thu hẹp ở một số nội dung, nhưng chưa đủ để tạo ra sự cạnh tranh ổn định. Singapore đang chứng minh khu vực có thể giành huy chương, Việt Nam vẫn có những VĐV chen vào nhóm đầu, Malaysia và Thái Lan tiến bộ ở một số cự ly, còn Indonesia và Philippines cũng xuất hiện trong các trận chung kết.

Nhưng để biến những điểm sáng riêng lẻ thành sức mạnh của cả khu vực, Đông Nam Á cần nhiều hơn những VĐV nổi bật. Cần một hệ thống đủ sâu để sản sinh VĐV chất lượng cao liên tục, đủ môi trường thi đấu quốc tế để họ quen với tốc độ của nhóm đầu châu Á và đủ nguồn lực để duy trì quá trình ấy qua nhiều chu kỳ ASIAD và Olympic.