Thể thao Việt Nam đầu tư nhóm môn nào cho mục tiêu 6 HCV ở ASIAD Doha 2030?

Tháng 5 vừa qua Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 816/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Phát triển các môn thể thao trọng điểm chuẩn bị tham dự các kỳ ASIAD, Olympic giai đoạn 2026 - 2045". Trong Quyết định phê duyệt Chương trình đã liệt kê rõ nhóm môn thể thao được đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, nhằm chuẩn bị lực lượng vận động viên có khả năng cạnh tranh huy chương tại ASIAD, Olympic giai đoạn 2026 - 2045 gồm: bắn súng, bắn cung, điền kinh, xe đạp, đua thuyền, cử tạ, bơi, karate và cầu mây.

Phần "mục tiêu cụ thể" trong mục tiêu tổng quát cũng đề ra rất rõ rằng tại ASIAD 2026 Thể thao Việt Nam phấn đấu giành 5 HCV, và sẽ nâng lên 6 HCV ở kỳ ASIAD 2030 tại Doha, Qatar.

Ở ASIAD Nagoya vừa qua Đoàn TTVN đặt chỉ tiêu giành từ 4 HCV trở lên, tức gần sát mục tiêu 5 HCV như trong Chương trình đề ra, nhưng thực tế kết quả chỉ có 3 tấm HCV, đúng bằng thành ở ASIAD trước đó.

Tính trong nhóm môn trọng điểm được "quy hoạch" vào chương trình phát triển giai đoạn 2026-2045, bắn súng suy giảm thành tích đáng kẻ với chỉ duy nhất 1 HCĐ; bơi lần đầu tiên trắng tay sau những kỳ Đại hội liên tiếp có huy chương; bắn cung chỉ đạt thành tích tốt nhất vào bán kết cung 3 dây cá nhân nam; xe đạp không giành huy chương; cử tạ, điền kinh mỗi môn có đúng 1 HCĐ; đua thuyền thất bại trong nỗ lực giành 1 HCV.

Những tấm HCV thể thao Việt Nam giành được ở Nagoya đến từ cầu mây (2) và karate (1). Đây cũng là hai môn trong nhóm trọng điểm đầu tư, và cũng đã được dự báo trước về cơ hội lớn bảo vệ thành công HCV đạt được ba năm trước tại Hàng Châu. Sự đột phá chính là việc cầu mây bất ngờ đoạt 2 HCV, đặc biệt ở nội dung đội hình 4 nữ khi các cô gái Việt Nam đánh bại thuyết phục đối thủ hàng đầu Thái Lan tới hai lần, từ vòng bảng đến trận chung kết.

Tuy vậy, sự ổn định của karate và thăng hoa của cầu mây - hai môn có mặt ở ASIAD nhưng không xuất hiện trong chương trình thi đấu thường xuyên tại Olympic - không thể cứu vãn một kỳ ASIAD thất bại xét về chỉ tiêu HCV của Đoàn Thể thao Việt Nam.

Trả lời phỏng vấn ngay tại hiện trường, trưởng đoàn Nguyễn Hồng Minh thừa nhận "Thể thao Việt Nam đang hụt hơi khi cạnh tranh ở đấu trường lớn nhất châu lục". Còn sau khi Đại hội kết thúc, Cục trưởng Cục TDTT Việt Nam ông Nguyễn Danh Hoàng Việt lý giải thêm: "Thể thao Việt Nam có tiến bộ, nhưng đối thủ còn tiến bộ nhanh hơn...".

Rõ ràng, dù giải thích theo cách nào thì những con số không biết nói dối trên bảng tổng sắp huy chương ASIAD đã thể hiện tất cả. Thể thao Việt Nam không đạt chỉ tiêu ở Nagoya. Vì thế, câu hỏi quan trọng cần đáp án lúc này không hẳn là "Vì sao TTVN chỉ có 3 HCV ASIAD ở Nagoya", mà là sau đây 4 năm "TTVN sẽ phải đầu tư vào nhóm môn thể thao nào để nhân đôi số lượng HCV giành được, từ 3 lên 6 tấm", như mục tiêu phấn đấu ghi rất rõ ràng trong Chương trình "Phát triển các môn thể thao trọng điểm giai đoạn 2026-2045".

Trọng tâm trong trọng điểm

Với những gì đã thể hiện ở hai kỳ ASIAD gần nhất, đặc biệt nhìn vào chất lượng VĐV đang có cũng như tương quan sức mạnh với các đối thủ trong châu lục, karate (kata đồng đội nữ) và cầu mây (các nội dung đồng đội nữ) sẽ tiếp tục giữ vị trí "trọng tâm" trong nhóm môn trọng điểm được đầu tư xây dựng cho mục tiêu giành HCV ở Đại hội sau đây 4 năm tại Doha.

Trong những môn trọng điểm còn lại, nhóm ưu tiên kế tiếp cần "quy hoạch đầu tư" lại chặt chẽ chính là các môn từng giành HCV ASIAD, tức đã có VĐV vươn đến đỉnh cao châu lục và ít nhiều những người làm chuyên môn đã nhìn thấy cách làm, hướng đi, để nhắm tới HCV. Đó là điền kinh, đua thuyền (rowing), và đặc biệt là bắn súng.

Với điền kinh, ASIAD 2018 từng chứng kiến 2 tấm HCV mang về từ nội dung nhảy xa nữ (Bùi Thu Thảo) và chạy 400m vượt rào (Quách Thị Lan được đôn lên số 1 vì đối thủ sử dụng chất cấm). Còn ở Nagoya vừa qua đội hình tiếp sức 4x400m hỗn hợp nam nữ có được tấm huy chương đồng.

Thực tế cạnh tranh trên đường chạy ASIAD ngày càng khốc liệt, bởi trình độ chuyên môn ngày càng nâng cao và đặc biệt nhiều VĐV gốc Phi được các quốc gia Tây Á nhập tịch về. Tuy vậy, các nội dung đòi hỏi sự kết hợp khéo léo giữa kỹ thuật, hình thể và tốc độ như nhảy xa hay thậm chí nhảy cao, vẫn mở ra cơ hội chạm đến HCV ASIAD khi điền kinh Việt Nam đang có một thế hệ VĐV nhiều tiềm năng phát triển.

Với đua thuyền (rowing), môn thấy rõ nét nhất sự khác biệt về thể chất giữa VĐV Việt Nam và đối thủ, "cửa ngách" duy nhất có thể giúp cạnh tranh HCV đó là lựa chọn chính xác nội dung thi đấu, đặc biệt ở nữ (thuyền đôi, thuyền bốn người). Thực tế ở ASIAD vừa qua rowing Việt Nam đã kỳ vọng có vàng ở nội dung đôi nữ thuyền hạng nhẹ, khi đối thủ ở trên tầm ASIAD là Trung Quốc không đấu, nhưng rốt cuộc bộ đôi Thảo - Hằng chỉ xếp hạng 4 vì nhiều yếu tố khác nhau.

Trong khi đó, môn được kỳ vọng nhất: bắn súng, dù chỉ có 1 tấm HCĐ đồng đội nữ 10m súng ngắn hơi thì ở 3 nội dung bắn chung kết cá nhân Trịnh Thu Vinh và Phạm Quang Huy đã nỗ lực thi đấu đến sát top 3, chỉ cách nhóm có huy chương một lượt bắn. Đặc biệt, ở chung kết 25m súng ngắn thể thao nữ Thu Vinh thậm chí đã nhìn thấy cơ hội tranh tấm HCV trước khi bất ngờ xuống phong độ ở lượt bắn quyết định.

Cho đến giờ bắn súng không chỉ giành HCV ASIAD mà là môn duy nhất từng mang về HCV Olympic cho Thể thao Việt Nam. Các nhà quản lý, người làm chuyên môn cũng đã nhìn ra những đặc điểm kỹ thuật của nội dung thi đấu (súng ngắn) phù hợp với tố chất, thể trạng VĐV Việt Nam để có thể vươn tới đỉnh cao. Bên cạnh đó sự đầu tư cho bắn súng cũng luôn ở mức cao bậc nhất trong các môn trọng điểm. Vấn đề tới đây sẽ cần tập trung sàng lọc kỹ hơn nữa "nhóm VĐV tinh hoa, giàu tố chất chuyên môn và tiềm năng giành HCV cao nhất" để đầu tư khác biệt thực sự, nhằm đạt hiệu quả tối đa.

Trọng điểm vẫn cần "nuôi dưỡng"

Tại Á vận hội vừa qua bắn cung tiếp tục trắng tay. Bộ môn này từng có những suất dự Olympic Tokyo hay Paris 2024, nhưng chưa có VĐV nào giành huy chương ở ASIAD kể từ lần đầu tham dự tại Quảng Châu 2010, mà vị trí tốt nhất mới dừng ở... top 4.

Trong khi đó môn xe đạp từng chứng kiến tấm HCB đua đường trường cá nhân nữ của Nguyễn Thị Thật ở Incheon 2014, nhưng sau 12 năm... Thật vẫn là hy vọng sáng giá nhất thì nó cũng phơi bày hạn chế trong việc tìm ra cua-rơ đủ đẳng cấp để cạnh tranh huy chương ASIAD.

Điều tương tự cũng đang xảy ra với môn bơi, sau những Ánh Viên rồi Huy Hoàng, khoảng trống thế hệ kế cận dần lộ diện mà việc đội tuyển bơi trắng tay tại ASIAD vừa qua là minh chứng rõ nét.

Còn với cử tạ câu chuyện cũng gần giống bắn cung. Cuộc ganh đua ở ASIAD trong chừng mực nào đó còn khốc liệt hơn cả giải vô địch thế giới và không thua kém Olympic, bởi những đô cử mạnh nhất (Triều Tiên, Trung Quốc, Indonesia, Philippines, Thái Lan...) đều hội tụ cả ở đây. Phải mất 8 năm, cử tạ Việt Nam vừa mới tìm lại được... huy chương đồng nhờ thành tích của Trần Minh Trí ở hạng 65 kg.

Nhưng cũng không phải vô cớ nhóm môn trên xuất hiện trong danh sách đầu tư trọng điểm trong chiến lược dài hạn nhắm tới ASIAD và Olympic. Có những môn phù hợp với thể trạng, kỹ thuật của VĐV Việt Nam, và có môn vẫn còn những ngách nhỏ mở ra cơ hội tranh chấp huy chương, thậm chí là HCV ASIAD. Quan trọng hơn, đây là nhóm môn nằm trong hệ thống thi đấu Olympic, tức mở ra trục dọc phát triển thành tích lên cấp độ cao nhất.

Có thể, "quả ngọt vàng thành tích" chưa chắc sẽ đến từ nhóm môn trọng điểm cần "nuôi dưỡng" kể trên tại Doha sau đây 4 năm. Nhưng đến 2030 cũng mới là khởi đầu một chu kỳ nằm trong hành trình dài hơi nhắm đến giai đoạn 2036-2045, thời điểm Thể thao Việt Nam đặt mục tiêu chạm mốc 10 HCV ở ASIAD và tìm lại HCV Olympic. Như thế, "chân đế" của các môn trọng điểm cần tiếp tục được đầu tư bài bản và xây chắc từ bây giờ. Đó là hướng đi bắt buộc, bởi không có lối tắt ngang nào giúp rút ngắn khoảng cách đến thành công ở thể thao đỉnh cao.