Từ ASIAD 2014 đến 2022, bơi Việt Nam luôn có kình ngư bước lên bục nhận huy chương. Tuy nhiên, chuỗi thành tích ấy đã dừng lại tại ASIAD 20, khi những gương mặt được kỳ vọng không thể tạo nên bất ngờ ở các nội dung cá nhân.

Ở tuổi 26, Huy Hoàng vẫn là đầu tàu của bơi Việt Nam.
Ở tuổi 26, Huy Hoàng vẫn là đầu tàu của bơi Việt Nam.

Tại ASIAD 2014 ở Incheon, Nguyễn Thị Ánh Viên giành 2 HCĐ ở 200m ngửa và 400m hỗn hợp. Bốn năm sau tại Jakarta, Nguyễn Huy Hoàng tạo dấu ấn với HCB 1.500m tự do và HCĐ 800m tự do. Đặc biệt, tấm HCB của Huy Hoàng là huy chương bạc đầu tiên trong lịch sử bơi Việt Nam tại ASIAD.

Đến ASIAD 2022 tại Hàng Châu, kỳ Đại hội diễn ra vào năm 2023, Huy Hoàng tiếp tục giành 2 HCĐ ở 400m và 800m tự do. Ba kỳ ASIAD, bơi Việt Nam có huy chương với dấu ấn đều gắn với hai cái tên Ánh Viên và Huy Hoàng.

Tại ASIAD 20, Huy Hoàng vẫn là niềm hy vọng lớn nhất nhưng không thể tái lập thành tích. Ở 800m tự do, anh về nhất chung kết nhóm B với 7 phút 57 giây 39 nhưng chỉ đứng thứ 7 chung cuộc. Thành tích này kém khá xa cột mốc 7 phút 51 giây 44 từng giúp Huy Hoàng giành HCĐ tại ASIAD 2022.

Ở 400m tự do, Huy Hoàng tiến gần hơn tới nhóm huy chương khi cán đích thứ tư với 3 phút 48 giây 86. Vị trí này cũng cho thấy một thực tế: vào chung kết chưa đồng nghĩa với khả năng cạnh tranh huy chương.

Khoảng cách ấy thể hiện rõ khi Zhang Zhanshuo của Trung Quốc giành HCV 800m tự do với 7 phút 42 giây 49, nhanh hơn Huy Hoàng gần 15 giây. Kình ngư Trung Quốc mới 19 tuổi nhưng đã trở thành một trong những gương mặt nổi bật nhất của đường bơi tự do châu Á.

Tín hiệu từ tiếp sức và bài toán kế cận

Không có huy chương, nhưng bơi Việt Nam vẫn để lại tín hiệu tích cực ở nội dung 4x200m tự do nam. Bộ tứ Trần Hưng Nguyên, Nguyễn Viết Tường, Nguyễn Huy Hoàng và Trần Văn Nguyễn Quốc đạt 7 phút 21 giây 62 ở vòng loại, trước khi cải thiện thành 7 phút 18 giây 09 tại chung kết và xếp thứ tư.

Nếu nhìn trong tiến trình các kỳ ASIAD gần đây, đây là bước tiến đáng ghi nhận. Thành tích 7 phút 18 giây 09 tốt hơn đáng kể so với 7 phút 32 giây 02 tại ASIAD 2018 và 7 phút 24 giây 92 tại ASIAD 2022.

Việt Nam đã lọt vào nhóm 4 đội mạnh nhất châu Á, nhưng khoảng cách với bục huy chương vẫn còn rất lớn. Trung Quốc giành HCV với 7 phút 00 giây 17, Nhật Bản giành HCB với 7 phút 01 giây 05 và Hàn Quốc giành HCĐ với 7 phút 06 giây 76.

Trần Văn Nguyễn Quốc là tiềm năng nhưng các quốc gia khác sở hữu quá nhiều kình ngư trẻ chất lượng.
Trần Văn Nguyễn Quốc là tiềm năng nhưng các quốc gia khác sở hữu quá nhiều kình ngư trẻ chất lượng.

Ở cấp độ cá nhân, Trần Văn Nguyễn Quốc là một trong những niềm hy vọng cho tương lai. Kình ngư trẻ sở trường các nội dung trung bình và dài, đúng nhóm cự ly từng giúp Huy Hoàng tạo dấu ấn ở ASIAD. Tuy nhiên, để thay thế vai trò của Huy Hoàng là câu chuyện không đơn giản.

Thực tế tại ASIAD 20 cho thấy các quốc gia mạnh của châu Á cũng đang sở hữu thế hệ trẻ rất chất lượng. Zhang Zhanshuo mới 19 tuổi nhưng đã giành HCV ở hàng loạt cự ly tự do từ 200m, 400m, 800m đến 1.500m. Pan Zhanle ở tuổi 22 đã là nhà vô địch Olympic và ASIAD ở 100m tự do. Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc còn có nhiều kình ngư trẻ khác đang tiến rất nhanh.

Đây cũng chính là thách thức với Nguyễn Quốc. Việc sở hữu tiềm năng là chưa đủ nếu bơi Việt Nam muốn trở lại bục huy chương ASIAD. Khoảng cách thành tích với nhóm đầu châu lục đòi hỏi quá trình đầu tư dài hạn, từ huấn luyện, thi đấu quốc tế đến khả năng duy trì phong độ ở các giải đấu lớn.

Trong khi đó, những gương mặt từng thống trị đấu trường SEA Games như Trần Hưng Nguyên hay Phạm Thanh Bảo cũng đang bước vào giai đoạn mà việc cạnh tranh với các kình ngư hàng đầu châu Á ngày càng khó khăn.

Bơi Việt Nam đang đứng trước một khoảng chuyển giao rõ rệt. Huy Hoàng chưa lập tức rời khỏi vị trí đầu tàu, nhưng ASIAD 20 cho thấy thời điểm chuẩn bị cho thế hệ kế cận đã đến. Trần Văn Nguyễn Quốc có thể là một trong những cái tên được kỳ vọng, song để biến tiềm năng thành huy chương ASIAD, anh cần thêm thời gian và một chiến lược đầu tư đủ dài hơi.

Ba kỳ ASIAD liên tiếp có huy chương tạo nên một chuẩn mực mới cho bơi Việt Nam. ASIAD 20 trắng tay không chỉ là sự đứt quãng về thành tích, mà còn là lời cảnh báo về khoảng cách ngày càng lớn với nhóm đầu châu Á. Câu hỏi quan trọng lúc này không chỉ là ai sẽ thay Huy Hoàng, mà là bơi Việt Nam sẽ chuẩn bị thế nào để thế hệ tiếp theo đủ sức cạnh tranh khi bước lên sân chơi châu lục.