Vì sao Điền kinh Việt Nam không thể giành HCV ở ASIAD 2026?

Điền kinh Việt Nam đã ở rất gần với tấm HCV, nhưng sau cùng khép lại kỳ ASIAD 2026 với duy nhất 1 tấm huy chương đồng nhờ công đội hình chạy tiếp sức 4x400m hỗn hợp nam nữ. So với 3 năm trước trắng tay ở Hàng Châu, tại ASIAD lần này điền kinh Việt Nam không phải ra về tay trắng. Nhưng nếu nhìn vào chỉ tiêu kỳ vọng có huy chương thậm chí là bạc, vàng ở Á vận hội lần này, thành tích trên rõ ràng chưa đủ. Đặc biệt, nhìn ngược lại lịch sử từ ASIAD 2010 tại Quảng Châu khi điền kinh Việt Nam bắt đầu có những tấm huy chương đầu tiên, thành tích ở hai kỳ Á vận hội gần nhất xuống tới mức "đáng báo động".

Còn nhớ, khi những Vũ Thị Hương, Trương Thanh Hằng và Vũ Văn Huyện "xây nền huy chương" ở ASIAD 2010 (3 bạc, 2 đồng), điền kinh Việt Nam bắt đầu bước vào chu kỳ thăng tiến ấn tượng.

4 năm sau Đại hội ở Quảng Châu, đến Incheon 2014, Bùi Thu Thảo và Quách Thị Lan tiếp tục mang về 2 tấm HCB. Quan trọng hơn, đây chính là nền tảng để sau đó đến ASIAD ở Indonesia 2018, ở độ chín sự nghiệp Thảo bước lên bục cao nhất nhận HCV nhảy xa nữ (6.55m), còn Lan sau này được đôn lên vị trí HCV 400m rào nữ (55.30 giây) vì đối thủ nhập tịch của Bahrain bị phát hiện dương tính với doping.

Cho đến giờ giải năm 2018 vẫn là kỳ Á vận hội thành công nhất của điền kinh Việt Nam. Không phủ nhận giai đoạn 2010-2018 điền kinh Việt Nam sở hữu một thế hệ VĐV tài năng xuất chúng với những Hương, Hằng, Huyền, Lan, Oanh trên đường chạy và Thảo, Mến ở hố nhảy xa. Nhưng cái cách rơi một lèo từ đỉnh cao xuống hố sâu trắng tay tại ASIAD Hàng Châu (2023) là thực tế nghiệt ngã khó chấp nhận. Và sau 7 ngày tranh tài ở Nagoya vừa qua, 1 tấm huy chương đồng rõ ràng là chưa đủ để khẳng định rằng điền kinh Việt Nam đã bật lên, lấy lại vị thế, ít nhất là so kè trong khu vực Đông Nam Á.

"Hụt hơi" từ vạch đích

Với 25 tuyển thủ mạnh nhất mang đến ASIAD 2026, điền kinh Việt Nam tất nhiên mong muốn nhiều hơn 1 HCĐ. Lãnh đạo ngành Thể thao khi trả lời phỏng vấn trước Đại hội cũng đã nhắc đến điền kinh nhóm môn trọng điểm tranh chấp HCV. Nhưng thực tế nhiều tuyển thủ nhanh chóng "hụt hơi" trước cả khi bước vào cuộc đua khắc nghiệt, bởi đấu trường đỉnh cao nhất châu lục quy tụ những VĐV thậm chí đã vươn tới đẳng cấp vô địch thế giới và Olympic.

Riêng đường chạy trung bình dài chưa bao giờ dễ dàng với điền kinh Việt Nam và lần này bộ đôi kỷ lục gia quốc nội, Nguyễn Thị Oanh - Nguyễn Trung Cường cũng không thể tạo đột phá. Oanh "va" phải nhà vô địch trẻ thế giới và vô địch châu Á Nozomi Tanaka, đặc biệt là HCV Olympic 2024 nhập tịch Wilfred Yavi ở đường chạy 10.000m.

8 năm trước Oanh "ỉn" từng đua với Yavi ở đường chạy 3000m vượt chướng ngại vật tại kỳ ASIAD đầu tiên tham dự và cô giành HCĐ cùng kỷ lục quốc gia (9:43.83 giây). Nhưng 8 năm sau, ở tuổi 32, khó có thể đòi hỏi Oanh "ỉn" làm tốt hơn vị trí thứ 6 chung cuộc ở cự ly 10.000m. Xếp trên Oanh, 3/5 VĐV đến từ... châu Phi, trong khi hai người còn lại đại diện cho những nền điền kinh hàng đầu châu lục, Nhật Bản và Ấn Độ.

Tương tự, Trung Cường cũng xác định không có cửa khi đua với những đối thủ từ Nhật Bản và Tây Á. Người về nhất 3000m vượt chướng ngại vật nam, Ryuji Miura thậm chí phá kỷ lục ASIAD (8:17.36 giây). Một năm trước ở giải Vô địch châu Á Trung Cường phá kỷ lục quốc gia của chính mình với thông số 8:38.25 giây. Ở ASIAD này, ngay cả chạy với thông số trên thứ hạng của Cường cũng chỉ cải thiện... 1 bậc, từ thứ 6 lên hạng 5/7 VĐV tranh tài.

Nếu đường chạy dài đã được dự báo quá khó thì ở nội dung nhảy xa và nhảy xa 3 bước nữ, nơi ít nhiều hy vọng huy chương được gửi gắm, cả 4 VĐV tranh tài đều thi đấu dưới sức. Vũ Thị Ngọc Hà từng có tấm HCĐ nhảy xa 3 bước châu Á hồi tháng 5 với thông số 13.55m, nhưng ở Nagoya cô không thể nhảy xa hơn 13.13m, tức còn cách top giành huy chương ít nhất... 70 centimet.

Trường hợp "đắng" nhất có lẽ là Trần Thị Loan. Cuối năm ngoái tại SEA Games Loan giành HCV nhảy xa nữ thuyết phục với thông số rất tốt 6.53m. Theo đánh giá chuyên môn, thành tích này hoàn toàn đủ để tranh chấp huy chương tại ASIAD 2026. Nhưng dưới cơn mưa ở Nagoya, Loan không thể vượt qua chính mình.

Loan không mắc lỗi ở cả 6 lượt nhảy, nhưng cú nhảy đầu tiên với mốc khiêm tốn 6.18m cũng chính thành tích tốt cuối cùng được ghi nhận. Để so sánh, vị trí nhận HCĐ là 6.46m, VĐV xếp thứ nhì đạt 6.53m - đúng bằng thông số của Loan ở SEA Games năm ngoái. Đặt biệt, nhà vô địch cũng chỉ nhảy được 6.55m, tức ngang bằng thành tích của Thảo "bò vàng" 8 năm trước.

Điều đó nói lên rằng, sau 8 năm, tấm HCV ASIAD nhảy xa nữ không nhích lên thêm centimet nào, mà đơn giản chính VĐV của chúng ta đang suy giảm thành tích.

Dự báo đúng nhưng không thể trúng vàng

Thực tế, ban huấn luyện ĐT Điền kinh Việt Nam, những người làm chuyên môn đã dự báo và đánh giá từ đầu rằng các nội dung chạy tiếp sức 4x400m mới mang đến cơ hội rõ rệt nhất để giành huy chương ASIAD Nagoya. Trong đó tổ nhóm 4x400m hỗn hợp nam nữ được đặt niềm tin cao nhất. Điều này xuất phát từ cơ sở đôi vận động viên nam: Tạ Ngọc Tưởng - Lê Ngọc Phúc đạt phong độ ổn định với thông số chuyên môn cải thiện tốt trong hơn 1 năm qua.

3 tháng trước ASIAD Tưởng phá kỷ lục 400m nam quốc gia của chính mình với thông số 45.50 giây ở giải U23 châu Á. Trong khi đó Phúc cũng đưa dần thông số chạy cá nhân về gần mốc 46 giây tròn. Kết hợp với kinh nghiệm của Quách Thị Lan và, nhà vô địch 400m nữ ở SEA Games 33 Nguyễn Thị Ngọc, đội hình hỗn hợp này được tin tưởng đủ khả năng tranh chấp huy chương.

Thực tế, ở đường chạy trên sân Mizuho Paloma, đội hình Tưởng - Lan - Phúc - Ngọc chỉ còn cách tấm HCV hơn 200m chạy vòng cuối cùng, khi Ngọc nhận gậy chạy khóa sổ. Nhưng thành quả sau cùng chỉ là tấm HCĐ, khi Ngọc bị VĐV Ấn Độ vượt ở những mét cuối. Còn trước đó nhà vô địch thế giới nhập tịch của đội Bahrain, Salwa Naser cho thấy đẳng cấp hoàn toàn khác biệt khi dễ dàng cán đích sớm nhất dù nhận gậy và chạy sau Ngọc đến 8-9m.

Rõ ràng, thất bại trong việc bảo vệ thành công vị trí dẫn đầu - đồng nghĩa với tấm HCV 4x400m hỗn hợp nam nữ ASIAD - không hoàn toàn nằm ở vấn đề tại sao Nguyễn Thị Ngọc không thể cán đích sớm nhất dù có lợi thế dẫn trước. Diễn biến trên đường chạy đã chỉ ra rằng ở sân chơi đỉnh cao châu lục, điền kinh Việt Nam không chỉ phải đương đầu với những đối thủ rất mạnh với bề dày truyền thống như Ấn Độ, mà còn cả những chân chạy nhập tịch gốc Phi vốn đã làm mưa làm gió ở nhiều kỳ ASIAD.

Nên nhớ, người vượt qua Ngọc và dễ dàng mang về HCV cho đội 4x400m hỗn hợp Bahrain, Naser Salwa 8 năm trước đã vô địch với kỷ lục 400m nữ ASIAD 50.09 giây. Và năm nay cô lại phá chính kỷ lục của mình khi trở thành "nữ VĐV châu Á" đầu tiên chạy 400m dưới mốc 50 giây, chính xác là 49.20 giây.

Trước đối thủ đẳng cấp như vậy, lợi thế dẫn trước vài mét đồng đội tạo cho Ngọc là không đủ. Hay nói cách khác, việc nghĩ đến tấm HCV ASIAD là giới hạn ngoài sức tưởng tượng với ngay cả đội hình tiếp sức 4x400m mạnh nhất của điền kinh Việt Nam hiện tại.

Chưa hết, đằng sau tấm huy chương đồng mới giành được còn là một mối lo khác, khi Lan và Hằng, 2/5 thành viên đội tiếp sức 4x400m hỗn hợp chắc chắn chắc chắn chia tay đường chạy châu lục, trong khi một tuyển thủ 400m nữ dày dạn kinh nghiệm còn lại Hoàng Minh Hạnh cũng đã ở tuổi 28 tính đến ASIAD này. Điền kinh Việt Nam sẽ sớm phải xây dựng lại bộ khung cho cả đội tiếp sức hỗn hợp và tiếp sức nữ cho tương lai ngay từ bây giờ. Chu kỳ 4 năm đến ASIAD kế tiếp là đủ dài về lý thuyết, nhưng liệu ai dám chắc tới Doha 2030, điền kinh Việt Nam sẽ trình làng một đội hình tiếp sức đủ khả năng tranh chấp cao hơn tấm huy chương đồng?