Điền kinh Việt Nam đứng ở đâu tại ASIAD 2026?

Hai nội dung cuối cùng của môn điền kinh ASIAD 2026, tiếp sức 4x400m nam và nữ, được kỳ vọng mở ra thêm cơ hội huy chương cho Việt Nam. Nhưng tất cả đã trôi theo cơn mưa tầm tã tại sân Paloma Mizuho tối 29/9.

Khép lại Đại hội, điền kinh Việt Nam chỉ có đúng 1 tấm huy chương đồng ở nội dung tiếp sức hỗn hợp 4x400m nam-nữ. Tạ Ngọc Tường, Quách Thị Lan, Lê Ngọc Phúc và Nguyễn Thị Ngọc về đích với thành tích 3 phút 14 giây 54, chỉ kém Ấn Độ 0,08 giây và đứng sau Bahrain.

So với ASIAD 2022 tại Hàng Châu, khi điền kinh Việt Nam không giành được huy chương nào, kết quả lần này có sự cải thiện. Tuy nhiên, nếu đặt kết quả ấy trong tiến trình phát triển của điền kinh Việt Nam tại ASIAD, 1 HCĐ vẫn là con số khá khiêm tốn. Đặc biệt khi chỉ vài năm trước, Việt Nam từng có một giai đoạn đủ sức cạnh tranh huy chương ở nhiều nội dung khác nhau.

Từ ASIAD 2010 đến 2018, điền kinh Việt Nam giành tổng cộng 12 huy chương, gồm 2 HCV (tính cả HCV 400m rào trao lại cho Quách Thị Lan), 5 HCB và 5 HCĐ. Trong ba kỳ Đại hội liên tiếp tại Quảng Châu, Incheon và Jakarta-Palembang, đội tuyển luôn có ít nhất 2 huy chương.

Đỉnh cao là ASIAD 2018, khi Bùi Thị Thu Thảo giành HCV nhảy xa nữ, còn Nguyễn Thị Huyền, Quách Thị Lan cùng các đồng đội mang về thêm 4 huy chương. Đây cũng là kỳ Đại hội mà điền kinh Việt Nam tạo được dấu ấn rõ rệt nhất ở cấp độ châu lục.

Sau đó, thành tích đi xuống khá nhanh. Hàng Châu 2022 chứng kiến lần đầu tiên sau nhiều năm điền kinh Việt Nam không có huy chương. Tại Nagoya, đội tuyển đã trở lại bục nhận giải, nhưng chỉ với một tấm HCĐ.

Khoảng cách với nhóm đầu châu Á ngày càng rõ

Thành tích này khiến Việt Nam đứng thứ 18 trong số các đoàn giành huy chương môn điền kinh tại ASIAD 2026. Đây cũng là vị trí thấp nhất trong nhóm có huy chương.

Ở phía trên, khoảng cách được thể hiện khá rõ. Trung Quốc tiếp tục dẫn đầu với số lượng huy chương vượt trội, trong khi Nhật Bản, Bahrain, Ấn Độ và nhiều đội tuyển khác cũng có lực lượng đủ sức cạnh tranh ở nhiều nội dung.

Điều đáng chú ý không chỉ là số huy chương mà còn nằm ở chất lượng của những thành tích được tạo ra. ASIAD 2026 chứng kiến nhiều VĐV châu Á đạt tới hoặc tiệm cận trình độ thế giới, trong khi Việt Nam chưa có một cá nhân nào tạo được vị thế tương tự ở những nội dung Olympic chủ chốt.

Bahrain là ví dụ rõ ràng khi không có lực lượng đông như những cường quốc thể thao châu Á nhưng vẫn giành tới 9 HCV điền kinh nhờ việc nhập tịch ngôi sao. Ấn Độ cũng tạo được một đội tuyển có chiều sâu ở nhiều nội dung chạy, ném và nhảy.

Trong bối cảnh ấy, một tấm HCĐ của Việt Nam vẫn có giá trị, nhưng đồng thời cho thấy vấn đề lớn hơn: Việt Nam chưa tạo ra đủ số lượng VĐV có khả năng cạnh tranh huy chương thường xuyên ở cấp độ châu lục.

Nếu chỉ nhìn vào SEA Games, khoảng cách này không dễ nhận ra. Điền kinh Việt Nam vẫn là một trong những môn chủ lực của đoàn thể thao Việt Nam và từ năm 2017 thường xuyên nằm trong nhóm hai đoàn dẫn đầu về số HCV. Nhiều VĐV Việt Nam cũng duy trì vị thế cao ở khu vực qua nhiều kỳ Đại hội.

Nhưng khi bước ra ASIAD, tương quan thay đổi hoàn toàn. Các đối thủ không còn chỉ đến từ Đông Nam Á mà còn có Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Bahrain, Qatar, Kazakhstan, Uzbekistan, Hàn Quốc và nhiều nền điền kinh có VĐV thường xuyên thi đấu ở các giải cấp thế giới. Điều đó khiến thành tích SEA Games không còn phản ánh đầy đủ khả năng cạnh tranh của Việt Nam ở cấp độ châu lục.

Đông Nam Á đang tiến lên, còn Việt Nam cần tìm lại vị thế

Sự thay đổi ấy càng đáng chú ý khi nhìn sang các đối thủ trong khu vực. Đông Nam Á đã có một kỳ ASIAD đặc biệt thành công ở môn điền kinh với tổng cộng 5 HCV, 3 HCB và 4 HCĐ, thành tích tốt nhất của khu vực kể từ năm 1978.

Thái Lan nổi bật nhất với 3 HCV. Puripol Boonson giành cả đôi HCV 100m và 200m nam, trong đó thành tích 9 giây 90 ở chung kết 100m phá kỷ lục ASIAD, còn 19 giây 88 ở 200m cân bằng kỷ lục châu Á vừa lập kỷ lục Đại hội. Joshua Atkinson mang về HCV còn lại ở cự ly 400m nam.

Singapore có Shanti Pereira bảo vệ thành công HCV 200m nữ, còn Philippines tiếp tục đặt dấu ấn với Ernest John Obiena ở nhảy sào nam. Thành tích 5,91m giúp Obiena bảo vệ chức vô địch và thiết lập kỷ lục ASIAD mới, phá chính kỷ lục cũ 5.90m của anh.

Như vậy, cả ba đối thủ Đông Nam Á đều có HCV, trong khi Việt Nam chỉ có HCĐ. Tất nhiên, thành tích thấp của Indonesia hay Malaysia cũng cần phải nhìn nhận. Nhưng đó không phải cái cớ vin vào để so sánh.

Rõ ràng, đã có sự thay đổi đáng chú ý - hay nói đúng hơn là thụt lùi - so với ASIAD 2018. Khi ấy, Bùi Thị Thu Thảo giúp Việt Nam trở thành quốc gia Đông Nam Á duy nhất giành HCV điền kinh. Sau 8 năm, vị thế ấy đã thay đổi: Thái Lan có một ngôi sao chạy nước rút đủ sức tạo kỷ lục châu Á, Singapore có Shanti Pereira duy trì thành tích ở nhóm đầu châu Á, còn Philippines có Obiena đã khẳng định vị trí ở đẳng cấp thế giới.

Điểm chung của những VĐV này là thành tích của họ không chỉ được tạo ra trong phạm vi SEA Games. Họ có khả năng chuyển hóa thành tích khu vực thành kết quả ở ASIAD và xa hơn nữa. Đây chính là khoảng trống mà điền kinh Việt Nam cần giải quyết.

Tấm HCĐ 4x400m hỗn hợp tại Nagoya vẫn là kết quả đáng ghi nhận. Khoảng cách chỉ 0,08 giây với đội giành HCB cho thấy Việt Nam không hoàn toàn đứng ngoài cuộc đua huy chương bạc vàng. Tuy nhiên, để trở lại vị thế từng có trong giai đoạn 2010-2018, một tấm huy chương đơn lẻ là chưa đủ.

Điền kinh Việt Nam cần tạo ra một thế hệ có khả năng cạnh tranh ở nhiều nội dung, đồng thời duy trì thành tích ấy qua nhiều kỳ ASIAD. Đó mới là cách thu hẹp khoảng cách với những đối thủ đang tiến lên trong khu vực và với nhóm đầu châu lục.