Khi "những bánh răng cũ" thắp lửa ASIAD 20: Chuyện những tình nguyện viên 80-90 tuổi ở Á Vận Hội

"Tôi cảm thấy mình trẻ lại như tuổi đôi mươi"

Tại bàn nhận trang phục tình nguyện viên ở trung tâm thành phố Nagoya, cụ Hiroaki Anraku thoăn thoắt bấm màn hình điện thoại thông minh để làm thủ tục nhận thẻ, giày và áo đồng phục. Năm nay 91 tuổi, sống tại thành phố Chita (tỉnh Aichi), cụ Anraku là tình nguyện viên cao tuổi nhất của kỳ Asian Games lần này.

Được phân công hỗ trợ môn Kabaddi tại thành phố Tokai, cụ không ngần ngại tìm hiểu luật thi đấu của môn thể thao Nam Á vốn còn xa lạ với phần lớn người Nhật. Thậm chí, cụ còn dùng trí tuệ nhân tạo để tra cứu bảng ngôn ngữ của 11 quốc gia tham dự và tự rèn luyện thể lực bằng cách đeo balo nặng 7 kg đi bộ 40 phút mỗi tuần.

"Khoác chiếc áo đồng phục này vào, tôi cảm thấy mình không chỉ trẻ ra 10 tuổi, mà là trở về tuổi 20," cụ Anraku cười sảng khoái. "Tôi muốn gửi những lời động viên chân thành nhất đến các vận động viên quốc tế và đóng góp một phần nhỏ bé cho tình hữu nghị giữa các quốc gia."

Câu chuyện của cụ Anraku không phải là một ngoại lệ hy hữu, mà là hình ảnh đại diện cho một làn sóng âm thầm nhưng mạnh mẽ tại kỳ ASIAD lần này: những người hưu trí trở thành "xương sống" trong chiến dịch huy động 40.000 tình nguyện viên của Ban tổ chức Aichi-Nagoya (AINAGOC).

"Trái tim công nghiệp" và những kỹ năng không rỉ sét

Nhật Bản vốn nổi tiếng là quốc gia có dân số siêu già, với gần 30% người dân trên 65 tuổi. Các sự kiện thể thao lớn diễn ra vào ngày thường thường tạo ra một khoảng trống nhân lực lớn: thanh thiếu niên vướng lịch học, trong khi giới trẻ độ tuổi lao động phải gắn chặt với công việc văn phòng và áp lực tăng ca. Tầng lớp hưu trí, vì thế, trở thành lực lượng khả dĩ nhất sở hữu quỹ thời gian linh hoạt để cam kết trọn vẹn suốt tuần lễ đại hội.

Tuy nhiên, nếu câu chuyện chỉ dừng lại ở bài toán "dân số già thừa thời gian", người ta sẽ bỏ lỡ một tầng ý nghĩa sâu sắc hơn gắn liền với chính mảnh đất Aichi.

Vùng đô thị Nagoya và tỉnh Aichi là trung tâm công nghiệp chế tạo số một Nhật Bản, cái nôi của Tập đoàn Toyota cùng hàng nghìn doanh nghiệp phụ trợ cơ khí, luyện kim, chế tạo máy chính xác. Hàng vạn người cao tuổi đang khoác áo tình nguyện viên hôm nay từng là những mắt xích quan trọng trong guồng quay công nghiệp vĩ đại ấy. Họ là cựu kỹ sư thiết kế, quản lý chất lượng, chuyên viên logistics hay nhân sự ngoại thương.

Bà Tamiko Suzuki (63 tuổi, ngụ thành phố Kasugai), cựu nhân viên từng làm việc hơn 20 năm tại các công ty quốc tế ở Nagoya, tâm sự rằng Asian Games là cơ hội tuyệt vời để bà mang vốn tiếng Anh thương mại tích lũy cả đời ra sử dụng lại, thay vì để nó mai một sau cánh cửa nhà. Trong khi đó, ông Hidenobu Asada (69 tuổi), người đã cống hiến 38 năm cho chính quyền tỉnh Aichi, chọn tình nguyện viên vì muốn tiếp tục duy trì sự gắn kết xã hội sau ngày rời bàn làm việc.

Văn hóa Kaizen (cải tiến liên tục) và tinh thần Monodukuri (nghệ thuật chế tác chuẩn xác) dường như đã ngấm vào máu của thế hệ này. Khi đứng ở các sảnh ga hay cửa soát vé nhà thi đấu, cách họ quan sát luồng người, hướng dẫn phân luồng và xử lý tình huống phát sinh mang đậm tư duy kiểm soát quy trình của những nhà quản lý xưởng máy lâu năm: nhịp nhàng, kiên nhẫn, điềm tĩnh và chính xác.

Hỗ trợ điều phối tại Park Arena Komaki, nhà thi đấu sẽ diễn ra môn bóng chuyền trong nhà của ASIAD 20, ông Shuji Hirota mang đúng tinh thần Monodukuri , tận tâm hướng dẫn dòng vận động viên đội tuyển nữ bóng chuyền Việt Nam vào sân tập.

Chia sẻ nhanh với Webthethao bằng tiếng Anh một cách thành thạo, ông Shuji chia sẻ hiện đã 70 tuổi nhưng những công việc tình nguyện này luôn giúp ông cảm thấy trẻ hơn và khoẻ khoắn hơn.

"Tôi rất vui khi được góp một phần công sức của mình vào thành công của đại hội. Nhìn thấy nguồn năng lượng của các vận động viên, đội ngũ vận hành và cả các tình nguyện viên trẻ tuổi hơn mình, tôi càng được thôi thúc để thức dậy mỗi ngày và làm việc cùng đại hội", ông Shuji Hirota chia sẻ.

Chiếc cầu nối giữa hai thế hệ

Tại các điểm đào tạo của AINAGOC, không khó để bắt gặp những buổi thảo luận nhóm nơi một cựu kỹ sư ngoài 70 tuổi ngồi cạnh một sinh viên đại học 19 tuổi. Sự kết hợp này mang lại một sự bổ trợ tự nhiên: người trẻ nhanh nhạy với công nghệ và ứng dụng số, còn người già mang lại sự điềm đạm, kinh nghiệm ứng xử dày dặn và tác phong đúng giờ tuyệt đối.

Khi kỳ đại hội chính thức diễn ra, những bàn thắng đẹp mắt và những kỷ lục thể thao sẽ được ghi lại trên các trang nhất. Nhưng ở hậu trường, nơi những ngã rẽ hành lang, lối vào phòng họp báo hay những sân ga đông đúc lúc nửa đêm, nhịp đập của Asian Games sẽ được giữ vững nhờ bước chân không mỏi của những người già Aichi.

Họ chứng minh rằng tuổi tác chưa bao giờ là rào cản của sự nhiệt huyết, và rằng những con người từng góp phần dựng xây nên kỳ tích kinh tế của vùng Chubu vẫn đang tiếp tục cống hiến – theo một cách dung dị và ấm áp nhất.

Đi tìm "Ikigai" sau cánh cổng nhà máy

Trong xã hội Nhật Bản hiện đại, nghỉ hưu không chỉ là sự thay đổi thói quen sinh hoạt, mà còn là một cú sốc tâm lý lớn. Khi danh thiếp công ty bị thu hồi, nhiều người rơi vào cảm giác mất phương hướng và cô lập xã hội – điều mà người Nhật gọi là sự đứt gãy Ikigai (lý do để thức dậy mỗi sáng).

Việc khoác lên mình chiếc áo tình nguyện viên Asian Games trao lại cho họ tấm "danh thiếp" mới mang tên sự cống hiến vì cộng đồng. Nó cho họ một lịch trình rõ ràng: thức dậy đúng giờ, bắt tàu điện, gặp gỡ những người bạn đồng niên và đối thoại với thế hệ trẻ. Nhu cầu vận động thể chất và tương tác xã hội giúp đẩy lùi sự trì trệ của tuổi già, đồng thời thỏa mãn sâu sắc mong muốn được xã hội công nhận giá trị của bản thân.

Bên cạnh đó, tinh thần hiếu khách Omotenashi truyền thống của người Nhật ở thế hệ này đạt độ chín muồi nhất. Họ không coi công việc hỗ trợ vận động viên hay phát tờ rơi cho phóng viên quốc tế là một nghĩa vụ không lương, mà xem đó là niềm tự hào của người chủ nhà đại diện cho vùng đất Aichi chào đón bạn bè khắp năm châu.