World Cup 2026 tạo bước ngoặt đưa bóng đá Mỹ sang kỷ nguyên mới

Từ giải đấu thay đổi nước Mỹ đến cú hích cho một nền bóng đá đã trưởng thành

Khi trọng tài nổi hồi còi kết thúc trận chung kết World Cup 2026 trên sân MetLife, Tây Ban Nha chính thức trở thành nhà vô địch thế giới mới sau chiến thắng 1-0 trước Argentina. Nhưng với nước Mỹ, quốc gia đồng đăng cai giải đấu cùng Canada và Mexico, chiếc cúp vàng FIFA không phải điều quan trọng nhất còn đọng lại sau 39 ngày tranh tài.

Điều khiến giới chuyên môn đặc biệt quan tâm là World Cup 2026 sẽ để lại di sản gì cho bóng đá Mỹ. Câu hỏi ấy cũng từng được đặt ra cách đây 32 năm, khi World Cup 1994 lần đầu tiên được tổ chức trên đất Mỹ và trở thành dấu mốc thay đổi hoàn toàn lịch sử môn thể thao này tại quốc gia vốn chỉ xem bóng bầu dục, bóng rổ, bóng chày hay khúc côn cầu là những môn thể thao số một.

Nếu World Cup 1994 mở cánh cửa để bóng đá Mỹ bước vào kỷ nguyên chuyên nghiệp thì World Cup 2026 được kỳ vọng sẽ đưa nền bóng đá xứ cờ hoa tiến thêm một bước dài, từ thị trường đang phát triển trở thành một trong những trung tâm quan trọng của bóng đá thế giới.

Trong suốt hơn một tháng diễn ra giải đấu, những hình ảnh xuất hiện trên khắp nước Mỹ đủ để chứng minh sức hút ngày càng lớn của môn thể thao vua. Hàng triệu CĐV đổ kín các sân vận động từ New York, Dallas, Atlanta cho tới Los Angeles. Họ không chỉ cổ vũ đội tuyển Mỹ mà còn hòa mình vào bầu không khí của các cộng đồng nhập cư, hát cùng người Scotland tại Boston, nhảy múa với người Argentina hay biến những tuyến phố quanh Quảng trường Thời đại thành lễ hội bóng đá thực sự.

Trên khán đài trận chung kết tại MetLife, ngoài màu áo đỏ của Tây Ban Nha và xanh trắng của Argentina còn xuất hiện rất nhiều người mặc áo đội tuyển Mỹ. Họ không đến để cổ vũ một đội bóng cụ thể mà đơn giản muốn tận hưởng bầu không khí của trận đấu lớn nhất hành tinh.

Đó là điều gần như không thể tưởng tượng được vài chục năm trước. World Cup 1994 từng thu hút hơn 3,5 triệu khán giả, lập kỷ lục tồn tại suốt nhiều năm. Khi ấy, bóng đá tại Mỹ vừa trải qua giai đoạn khó khăn sau sự sụp đổ của giải NASL trong thập niên 1980. Môn thể thao này gần như chỉ tồn tại trong các cộng đồng nhập cư và chưa có một giải đấu chuyên nghiệp đủ sức tạo ảnh hưởng.

Chính thành công của World Cup 1994 đã mở đường cho sự ra đời của Major League Soccer (MLS), giải đấu được FIFA yêu cầu thành lập như một phần trong cam kết đăng cai. MLS khởi đầu đầy chật vật với lượng khán giả khiêm tốn, cơ sở vật chất nghèo nàn và nhiều CLB đứng trước nguy cơ giải thể.

Ba thập kỷ sau, bức tranh đã hoàn toàn khác. MLS hiện có 30 đội bóng trải khắp Bắc Mỹ với hệ thống sân vận động chuyên biệt, học viện đào tạo trẻ và trung tâm huấn luyện hiện đại. Không ít sân đấu của giải được lựa chọn làm địa điểm tổ chức World Cup 2026, minh chứng rõ nhất cho sự phát triển của bóng đá Mỹ.

Dù chất lượng chuyên môn vẫn còn khoảng cách với các giải đấu hàng đầu châu Âu, MLS đã xây dựng được chỗ đứng riêng, thu hút ngày càng nhiều cầu thủ tên tuổi và hình thành những cộng đồng người hâm mộ trung thành.

Song song với sự phát triển của MLS là sự thay đổi trong cách người Mỹ tiếp cận bóng đá. Khoảng hơn một thập kỷ trước, Premier League ký hợp đồng truyền hình với NBC và nhanh chóng biến những buổi sáng cuối tuần thành khoảng thời gian quen thuộc của hàng triệu người hâm mộ. Các quán bar mở cửa từ rất sớm để phục vụ những CĐV thức dậy xem Manchester United, Liverpool, Arsenal hay Chelsea thi đấu. Bóng đá dần trở thành một phần trong văn hóa giải trí của nước Mỹ.

Một yếu tố khác cũng góp phần thay đổi nhận thức của cả thế hệ là trò chơi điện tử FIFA. Rất nhiều thanh thiếu niên Mỹ lần đầu biết đến Lionel Messi, Cristiano Ronaldo, Real Madrid hay Barcelona thông qua màn hình máy chơi game trước khi trở thành người hâm mộ thực sự.

Sau đó là hiệu ứng của các bộ phim như Ted Lasso hay Welcome to Wrexham. Những tác phẩm này không đơn thuần kể câu chuyện về bóng đá mà còn giúp khán giả Mỹ hiểu hơn về văn hóa CLB, hệ thống thăng hạng - xuống hạng và mối liên kết giữa đội bóng với cộng đồng địa phương.

Tất cả những yếu tố ấy tạo nên nền móng để World Cup 2026 không còn là một giải đấu "gieo mầm" như năm 1994 mà trở thành bệ phóng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Theo cựu Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Mỹ Sunil Gulati, người góp công lớn trong cả hai chiến dịch đăng cai World Cup 1994 và 2026, thành công thật sự của giải đấu sẽ không được đánh giá bằng những con số trong thời gian diễn ra giải.

Tỷ lệ khán giả lấp sân đến 99%, lượng người xem truyền hình kỷ lục hay doanh thu khoảng 15 tỷ USD mà FIFA công bố đều rất ấn tượng, nhưng đó chưa phải yếu tố quan trọng nhất.

Điều đáng chờ đợi là những gì diễn ra sau khi World Cup khép lại. "Theo tôi, điều quan trọng nhất luôn là ngày hôm sau trận chung kết. World Cup sẽ giúp bóng đá Mỹ phát triển nhanh đến đâu, theo cách nào? Điều đó mới quyết định giá trị của giải đấu", Gulati nhận định.

Đó cũng là điểm khác biệt giữa World Cup 1994 và World Cup 2026. Ba mươi năm trước, nước Mỹ cần một cú hích để xây dựng nền móng. Còn hôm nay, điều họ cần là tận dụng nền móng ấy để bước sang một kỷ nguyên mới.

Không phải ngẫu nhiên mà FIFA lựa chọn Mỹ liên tiếp tổ chức Copa America 2024, FIFA Club World Cup 2025 rồi World Cup 2026. Trong mắt cơ quan quyền lực nhất bóng đá thế giới, Mỹ không chỉ là thị trường mang lại doanh thu khổng lồ mà còn là nơi bóng đá có tiềm năng phát triển mạnh mẽ nhất trong nhiều thập kỷ tới.

Thực tế, sức hút của World Cup 2026 không chỉ đến từ những trận cầu đỉnh cao mà còn từ bầu không khí lễ hội hiếm thấy. Khắp các thành phố đăng cai, người hâm mộ từ hàng chục quốc gia biến đường phố thành những sân khấu khổng lồ. Quốc kỳ tung bay trên các đại lộ, các ban nhạc học quốc ca của nhiều nước để biểu diễn trước trận đấu, còn những quảng trường nổi tiếng như Times Square gần như trở thành điểm hẹn của bóng đá thế giới.

Đó là thứ văn hóa mà bóng đá Mỹ từng thiếu trong nhiều năm. Và giờ đây, họ không còn đứng ngoài cuộc. Không ít chuyên gia cho rằng World Cup 2026 là lần đầu tiên bóng đá thực sự trở thành một phần trong đời sống xã hội của nước Mỹ, thay vì chỉ là môn thể thao dành cho trẻ em hoặc cộng đồng nhập cư như trước đây.

Sự thay đổi ấy có thể chưa tạo ra tác động tức thì về mặt chuyên môn, nhưng lại mang ý nghĩa rất lớn về lâu dài. Bởi mọi cuộc cách mạng của một nền bóng đá đều bắt đầu từ việc thay đổi cách người dân nhìn nhận môn thể thao ấy.

Thế hệ World Cup mới và giấc mơ đưa bóng đá Mỹ vươn tầm thế giới

Nếu World Cup 2026 chỉ được nhìn nhận qua những con số về doanh thu, lượng khán giả hay số vé bán ra, di sản của giải đấu sẽ trở nên quá nhỏ bé. Điều mà bóng đá Mỹ kỳ vọng lớn hơn nhiều chính là những con người được truyền cảm hứng từ mùa hè đặc biệt này. Giống như World Cup 1994 từng thay đổi cuộc đời của một thế hệ cầu thủ, giải đấu năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo ra những ngôi sao, những HLV và cả những nhà quản lý sẽ định hình tương lai bóng đá Mỹ trong nhiều thập kỷ tới.

Lịch sử đã chứng minh sức mạnh đặc biệt của World Cup. Năm 1994, cậu bé Landon Donovan mới 12 tuổi bước vào sân Rose Bowl để xem trận Argentina gặp Romania. Đó chỉ là một trận đấu thuộc vòng knock-out, nhưng lại trở thành bước ngoặt lớn nhất trong cuộc đời của cầu thủ sau này được xem là huyền thoại bóng đá Mỹ.

Donovan từng thừa nhận trước thời điểm đó, bóng đá đơn giản chỉ là môn thể thao cậu yêu thích. Cậu không hình dung được mình có thể sống bằng bóng đá hay khoác áo đội tuyển quốc gia. Chỉ đến khi chứng kiến bầu không khí của World Cup, nhìn hàng chục nghìn khán giả phủ kín khán đài và cảm nhận sức hấp dẫn của giải đấu lớn nhất hành tinh, Donovan mới có một giấc mơ rõ ràng.

Tám năm sau, giấc mơ ấy trở thành hiện thực khi anh dự World Cup 2002 và sau đó trở thành cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất lịch sử đội tuyển Mỹ trong nhiều năm.

Donovan không phải trường hợp duy nhất. Clint Dempsey vẫn nhớ cảm giác thất vọng đến bật khóc khi Diego Maradona bị treo giò và không thể ra sân ở Dallas. Với cậu bé Dempsey ngày ấy, việc không được tận mắt chứng kiến thần tượng thi đấu là nỗi tiếc nuối rất lớn. Nhưng cũng chính World Cup 1994 khiến anh nuôi quyết tâm trở thành một cầu thủ chuyên nghiệp.

Drew Moor, người sau này hai lần vô địch MLS và khoác áo đội tuyển Mỹ, lại nhớ mãi khoảnh khắc Brazil đánh bại Hà Lan. Anh kể rằng mình nhìn thấy một cậu bé người Brazil trạc tuổi mình bật khóc vì đội tuyển quê hương giành vé vào bán kết. Khi ấy Moor mới nhận ra bóng đá có thể tạo ra những cảm xúc mãnh liệt đến mức nào.

Jesse Marsch, HLV trưởng tuyển Canada tại World Cup 2026, cũng là một trong những người chịu ảnh hưởng sâu sắc từ giải đấu năm 1994. Khi còn là cầu thủ trẻ, ông ngồi trên khán đài sân Giants để theo dõi trận bán kết giữa Italia và Bulgaria. Điều khiến Marsch nhớ nhất không phải kết quả trận đấu mà là cảm giác nước Mỹ cuối cùng cũng có cơ hội xây dựng một nền văn hóa bóng đá đúng nghĩa.

Ba mươi hai năm sau, World Cup lại gieo những hạt giống mới. Ở các sân vận động trên khắp nước Mỹ, không khó để bắt gặp những đứa trẻ mặc áo Messi, Mbappe, Lamine Yamal hay Jude Bellingham chăm chú theo dõi từng pha bóng. Với nhiều em, đây là lần đầu tiên được tận mắt chứng kiến những cầu thủ xuất sắc nhất thế giới thi đấu thay vì chỉ nhìn qua màn hình tivi.

Điều quan trọng hơn cả là thế hệ này có điều kiện tốt hơn rất nhiều so với Donovan hay Dempsey ngày trước. Nếu như những năm 1990, một cậu bé Mỹ gần như không có con đường rõ ràng để trở thành cầu thủ chuyên nghiệp thì hiện nay, hệ thống đào tạo trẻ đã được xây dựng bài bản trên khắp cả nước. Các học viện của MLS liên tục phát hiện và đào tạo tài năng, đồng thời tạo cầu nối trực tiếp tới các CLB hàng đầu châu Âu.

Hai cái tên xuất hiện trên khán đài trận chung kết World Cup 2026 phần nào phản ánh sự thay đổi ấy.

Cavan Sullivan, 16 tuổi, được đánh giá là một trong những tài năng sáng giá nhất bóng đá Mỹ và sẽ chuyển sang Manchester City khi đủ tuổi theo quy định. Trong khi đó, Julian Hall mới 18 tuổi nhưng đã trở thành chân sút nổi bật của New York Red Bulls.

Họ không còn phải mơ hồ về tương lai như thế hệ Donovan. Con đường từ bóng đá học đường, học viện MLS đến các giải đấu hàng đầu châu Âu giờ đây đã hiện hữu. Đó chính là nền tảng quan trọng nhất mà World Cup 2026 có thể tận dụng.

Theo Ủy viên MLS Don Garber, bài học lớn nhất sau giải đấu là toàn bộ hệ thống bóng đá Mỹ cần phối hợp chặt chẽ hơn, từ Liên đoàn Bóng đá Mỹ, MLS cho đến các học viện đào tạo trẻ. Ông cho rằng trách nhiệm không thể chỉ đặt lên vai giải MLS hay đội tuyển quốc gia mà phải thuộc về cả hệ sinh thái bóng đá. Nếu muốn cạnh tranh với những nền bóng đá hàng đầu như Tây Ban Nha, Argentina hay Pháp, Mỹ cần tiếp tục đầu tư mạnh vào đào tạo trẻ, nâng cao chất lượng huấn luyện và tạo điều kiện để nhiều cầu thủ ra nước ngoài thi đấu hơn.

Ở góc nhìn khác, Sunil Gulati cho rằng tác động của World Cup 2026 sẽ khác rất nhiều so với năm 1994. Khi ấy, bóng đá gần như bắt đầu từ con số không nên chỉ một kỳ World Cup cũng đủ tạo ra cuộc cách mạng.

Ngày nay, bóng đá đã trở thành một phần trong đời sống nước Mỹ. MLS đã tồn tại gần 30 năm, hàng triệu trẻ em chơi bóng mỗi tuần và các giải đấu châu Âu có lượng khán giả khổng lồ. Chính vì vậy, sẽ không còn chuyện World Cup tạo ra mức tăng trưởng 20% về số người chơi hay khai sinh thêm một giải đấu chuyên nghiệp như trước. Thay vào đó, giá trị của giải đấu sẽ nằm ở việc thúc đẩy những bước tiến nhỏ nhưng bền vững.

Một yếu tố khác thường ít được nhắc tới là tác động của World Cup đối với giới đầu tư và quản lý.

Chính Don Garber từng thừa nhận ông chưa từng xem một trận bóng đá nào trước khi dự khán chung kết World Cup 1994 giữa Brazil và Italia. Bầu không khí cuồng nhiệt tại Rose Bowl đã khiến một giám đốc tiếp thị của NFL quyết định gắn bó cả sự nghiệp với bóng đá và sau này trở thành người đứng đầu MLS.

Cũng tại trận chung kết ấy, tỷ phú Phil Anschutz quyết định đầu tư vào bóng đá Mỹ. Ông trở thành một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất lịch sử MLS, góp phần đưa David Beckham đến LA Galaxy và thay đổi hoàn toàn vị thế của giải đấu trên bản đồ bóng đá thế giới. Đó là giá trị mà không một bản báo cáo tài chính nào có thể đo đếm.

World Cup không chỉ tạo ra những cầu thủ mới mà còn truyền cảm hứng cho các doanh nhân, nhà đầu tư và những người sẽ đưa ra các quyết định chiến lược cho bóng đá Mỹ trong tương lai.

World Cup 2026 có thể sẽ làm điều tương tự. Sau 3 giải đấu lớn liên tiếp gồm Copa America 2024, FIFA Club World Cup 2025 và World Cup 2026, nước Mỹ đã chứng minh họ không còn chỉ là một quốc gia đăng cai, mà đang trở thành một trong những trung tâm quyền lực mới của bóng đá thế giới.

Tuy nhiên, như Don Garber nhấn mạnh, tất cả những gì diễn ra trong mùa hè năm nay sẽ trở nên vô nghĩa nếu không được tận dụng đúng cách.

"World Cup không thể giống như một buổi hòa nhạc, nơi mọi người đến thưởng thức rồi sân khấu được tháo dỡ và đoàn biểu diễn chuyển sang thành phố khác. Điều quan trọng là những gì còn lại sau khi mọi thứ kết thúc", ông nói.