Franchising trong LOL Esports: Nước cờ chiến lược hay quyết định khó quay đầu của Riot Games?

Bán suất franchise – Sai lầm chiến lược lớn nhất của Riot Games tại châu Âu?

Năm 2019, Riot Games Games tái cấu trúc hoàn toàn hệ sinh thái Liên Minh Huyền Thoại châu Âu. EU LCS được thay thế bằng LEC – một giải đấu vận hành theo mô hình franchise, loại bỏ hoàn toàn thăng hạng – xuống hạng và chuyển sang cơ chế sở hữu suất thi đấu cố định.

Ở thời điểm đó, franchising được xem là bước tiến tất yếu để đảm bảo ổn định tài chính, chuyên nghiệp hóa hệ sinh thái và thu hút nhà đầu tư dài hạn. Nhưng 7 năm sau, câu hỏi đặt ra ngày càng rõ ràng: liệu việc bán suất thi đấu vĩnh viễn có phải là sai lầm chiến lược lớn nhất của Riot Games tại châu Âu?

Khi EU LCS còn là miền đất của những câu chuyện cổ tích

Trước năm 2019, hệ thống mở của EU LCS tạo ra những câu chuyện mang tính biểu tượng.

Năm 2015, Origen – đội tuyển do xPeke sáng lập – bắt đầu từ giải hạng dưới, thăng hạng và tiến thẳng vào chung kết châu Âu đối đầu Fnatic tại Stockholm. Cả hai sau đó vào tới bán kết CKTG.

Năm 2016, G2 Esports thăng hạng và ngay lập tức giành vé dự Worlds. Năm 2017, Misfits làm điều tương tự.

Hệ sinh thái khi đó có tính vận động cao. Tính cạnh tranh tạo ra khát vọng đầu tư. Tầng lớp hạng dưới (Tier 2) có mục tiêu rõ ràng: tiến lên Tier 1.

Nhưng đi kèm sự tăng trưởng view và lương tuyển thủ tăng gấp gần 10 lần chỉ trong vài năm là bài toán tài chính khó giải. Không có suất cố định, chi phí tăng nhanh, các tổ chức bắt đầu gây sức ép lên Riot Games yêu cầu một giải đấu “đóng” để đảm bảo lợi nhuận và chia sẻ doanh thu. Riot Games chấp nhận:

Franchising: Ổn định ngắn hạn, đánh đổi dài hạn

LEC ra đời với 10 suất cố định.

- Các đội cũ phải trả 8 triệu euro.

- Tổ chức mới phải trả 10,5 triệu euro.

Đổi lại, họ sở hữu suất thi đấu và được chia sẻ doanh thu từ giải.

Trong ngắn hạn, mô hình này phát huy hiệu quả:

- Lương tối thiểu tuyển thủ tăng lên 60.000 euro/năm.

- Nhà tài trợ có sự ổn định.

- Các đội có thể xây dựng kế hoạch dài hạn.

Nhưng “ổn định” đi kèm một cái giá: mất tính mở và động lực cạnh tranh hệ thống.

Và sai lầm lớn nhất không nằm ở việc đóng giải – mà nằm ở việc bán quyền sở hữu suất vĩnh viễn cho đội tuyển.

Suất LEC trở thành tài sản đầu cơ

Từ năm 2019, muốn vào LEC chỉ có một cách: mua lại suất.

- Năm 2021, Schalke 04 bán suất với định giá 26,5 triệu euro.

- Năm 2023, Astralis bán cho Karmine Corp với mức khoảng 26 triệu euro.

- Mức giá này cao hơn nhiều so với phí franchise ban đầu.

Điều đó tạo ra hai hệ quả:

- Rào cản gia nhập Tier 1 tăng vọt.

- Đầu tư vào Tier 2 mất động lực vì không còn lối đi tự nhiên.

ERLs (giải khu vực châu Âu) từng bùng nổ tương tác đang suy giảm. Không có cơ hội thăng hạng, dòng tiền đổ vào hạng dưới co lại. Hệ sinh thái bắt đầu co hẹp.

Khi thất bại được “bảo hiểm”

Mô hình franchise vô tình tạo ra một nghịch lý: thất bại vẫn sinh lời.

Không có xuống hạng, một đội có thể đứng cuối bảng nhiều mùa liên tiếp mà không chịu rủi ro cấu trúc. Họ vẫn nhận chia sẻ doanh thu.

CEO của Gen.G từng nói:

“Tôi có thể kiếm nhiều lợi nhuận hơn bằng cách xây dựng một đội thua cuộc trong LMHT.”

Khi một số đội tối ưu chi phí để gần hòa vốn hoặc có lãi trong nội bộ giải, động lực cạnh tranh quốc tế giảm. LEC, vốn cần thành tích quốc tế để tăng giá trị thương mại, lại không có đủ 10 đội cùng đầu tư cho mục tiêu đó.

Riot Games bắt đầu “sửa sai” – nhưng không thể quay đầu hoàn toàn

Ở VALORANT, Riot Games vẫn áp dụng franchising, nhưng không bán suất. Riot Games giữ quyền sở hữu toàn bộ.

Tại Bắc Mỹ, Riot Games mua lại suất LCS với giá 6 triệu USD, kèm xóa nợ và thanh toán phần chia doanh thu còn lại. Một số đội rời giải. Hệ thống guest slot được đưa vào.

Nhưng tại châu Âu, vấn đề phức tạp hơn. Nhiều đội mua suất từ bên thứ ba với giá rất cao. Riot Games không thể hoàn tiền cho những khoản họ chưa từng nhận. Hệ thống trở nên “cứng”.

Hiệu ứng Los Ratones – Khán giả muốn điều gì?

Mùa Winter vừa qua, Los Ratones – một đội mang màu sắc cộng đồng – tạo ra làn sóng lớn khi đánh bại nhiều đội LEC.

Khán giả tìm lại cảm giác của những năm 2015–2017:

- Đội hình xây dựng từ dưới lên.

- Câu chuyện underdog.

- Tinh thần thách thức trật tự cũ.

Những yếu tố này gần như biến mất kể từ khi giải đóng cửa.

Esports, khác với thể thao truyền thống, phụ thuộc cực lớn vào fan. Nghiên cứu trong thể thao chỉ ra: giải đấu đóng có thể tăng lợi nhuận ngắn hạn nhưng giảm phúc lợi người hâm mộ. Với một ngành còn non trẻ như esports, điều đó càng rủi ro.

Bài toán chưa có lời giải

Giải pháp triệt để nhất là mở lại hệ thống thăng hạng – xuống hạng giữa LEC và EMEA Masters, kèm phí chấm dứt hợp đồng cho các đội franchise.

Nhưng điều đó đồng nghĩa Riot Games phải chấp nhận:

- Chi phí tài chính lớn

- Rủi ro xung đột với đối tác

- Thừa nhận một quyết định chiến lược sai lầm

Trong khi đó, nếu không thay đổi, LEC sẽ tiếp tục mắc kẹt trong mô hình ít biến động – nơi tài sản được giao dịch, nhưng câu chuyện thể thao lại nghèo đi.

Kết luận: Franchising không sai – bán suất mới là vấn đề

Franchising có thể là bước đi cần thiết để ổn định thị trường giai đoạn đầu.

Nhưng việc trao quyền sở hữu vĩnh viễn cho tổ chức – biến suất thi đấu thành tài sản đầu cơ – đã khóa chặt khả năng cải cách.

Trong một ngành sống nhờ fan và câu chuyện cạnh tranh, tính vận động mới là động cơ tăng trưởng dài hạn.

Riot Games có thể đã tối ưu tài chính ngắn hạn năm 2019.
Nhưng năm 2026, câu hỏi đặt ra là: liệu họ đã hy sinh quá nhiều cho sự ổn định đó?