Bóc tách cỗ máy kiếm tiền 13 tỷ USD phía sau World Cup 2026

Hồ sơ xin đăng cai FIFA World Cup 2026 của Bắc Mỹ từng mang tên gọi tranh cử là "United 2026" (Liên minh 2026), với lời hứa hẹn sẽ hợp nhất cả châu lục thông qua tình yêu bóng đá, đồng thời mang lại một nguồn lợi tài chính khổng lồ chưa từng có.

Hơn 9 năm kể từ khi ý tưởng này lần đầu tiên được đề xuất, phần đầu tiên của tầm nhìn đó đang dần trở thành hiện thực. Đây là kỳ World Cup lớn nhất mọi thời đại với sự tham gia của 3 quốc gia đồng chủ nhà, 48 đội tuyển và 104 trận đấu. Quy mô khổng lồ này đồng nghĩa với việc doanh thu phát sóng lớn hơn, nhiều cơ hội tài trợ hơn và nguồn thu từ các ngày thi đấu (matchday income) dồi dào hơn.

Nhờ sức hút toàn cầu của môn thể thao vua, hàng trăm triệu người trên khắp thế giới sẽ dõi theo giải đấu trực tiếp tại sân vận động, qua sóng truyền hình hoặc trên các nền tảng mạng xã hội. World Cup vẫn luôn là "show diễn" lớn nhất thế giới và là một cỗ máy in tiền đích thực.

Các quốc gia đồng chủ nhà và địa điểm thi đấu

Quyết định trao quyền đăng cai cho Bắc Mỹ mang tính chất quyết định về mặt tài chính. Ở thời điểm đó, FIFA vẫn đang phải gánh chịu hậu quả từ các vụ bê bối tham nhũng dẫn đến các hóa đơn pháp lý khổng lồ, cũng như những phản ứng dữ dội từ quyết định đầy tranh cãi khi trao quyền đăng cai các kỳ đại hội năm 2018 và 2022 cho Nga và Qatar.

Mỹ, Canada và Mexico đã hứa hẹn những phần thưởng thương mại vô cùng lớn vào thời điểm Chủ tịch FIFA mới đắc cử lúc bấy giờ là ông Gianni Infantino cam kết sẽ tăng gấp bốn lần thu nhập của tổ chức trong chiến dịch tranh cử năm 2016.

Theo truyền thống, các kỳ World Cup sẽ do một ban tổ chức địa phương (LOC) điều hành. Tuy nhiên, tại giải đấu lần này, FIFA đang tự mình đứng ra quản lý trực tiếp, làm việc trực tiếp với các thành phố đăng cai thay vì thông qua các liên đoàn bóng đá quốc gia.

Dưới mô hình này, FIFA nắm quyền kiểm soát truyền thông, tài trợ và bán vé, trong khi các thành phố đăng cai phải gánh chịu chi phí đảm bảo an ninh và an toàn. Điều này đã dẫn đến những tranh chấp tài chính, tranh cãi về mặt logistics và nhiều vấn đề phát sinh khác.

Tổng cộng có 16 thành phố tại ba quốc gia sẽ tổ chức các trận đấu, trải dài trên bốn múi giờ với khoảng cách di chuyển tối đa lên tới 2.800 dặm (khoảng 4.500 km). Danh sách này bao gồm một số sân vận động mang tính biểu tượng nhất của châu lục, chẳng hạn như Estadio Azteca của Mexico City (nơi từng tổ chức hai trận chung kết World Cup), sân vận động SoFi ở Los Angeles và MetLife ở New Jersey.

Thời tiết khắc nghiệt cũng là một thách thức lớn được dự báo trước, với nhiệt độ nắng nóng vượt quá 32 độ C tại Miami hoặc Monterrey. Một báo cáo đồng thực hiện bởi tổ chức Common Goal và Football For Future (FFF) công bố năm ngoái chỉ ra rằng có tới 10 trên tổng số 16 sân vận động vượt quá ngưỡng an toàn cho phép khi thi đấu dưới thời tiết nắng nóng cực đoan.

Một số địa điểm như sân AT&T, Mercedes-Benz của Atlanta và sân NRG của Houston có thiết kế mái vòm đóng kín và hệ thống điều hòa không khí. Dù vậy, tất cả các trận đấu vẫn sẽ áp dụng luật nghỉ tiếp nước (hydration breaks) kéo dài 3 phút ở mỗi hiệp đấu nhằm bảo vệ sức khỏe cho các cầu thủ.

Tổng quan kinh tế

Quy mô mở rộng biến đây trở thành kỳ World Cup đắt đỏ nhất trong lịch sử, với ngân sách hoạt động lên tới 3,76 tỷ USD.

Dù vậy, FIFA ước tính sẽ thu về 8,9 tỷ USD doanh thu từ riêng giải đấu này, đóng góp phần lớn nhất vào mục tiêu doanh thu 13 tỷ USD cho chu kỳ tài chính 2023 - 2026.

Quỹ tiền thưởng cũng đạt mức kỷ lục 871 triệu USD, trong đó mỗi đội tuyển tham dự chắc chắn bỏ túi tối thiểu 12,5 triệu USD – cao hơn 2 triệu USD so với năm 2022. Các khoản tiền thưởng tiếp theo sẽ phụ thuộc vào thành tích thi đấu.

Đội tuyển vô địch có thể nhận tổng cộng tới 53,5 triệu USD, nhiều hơn 11,5 triệu USD so với số tiền Argentina nhận được 4 năm trước.

Một động lực thúc đẩy doanh thu mạnh mẽ khác là việc lần đầu tiên FIFA áp dụng hệ thống bán vé theo cơ chế "định giá linh hoạt" (dynamic pricing) đầy tranh cãi tại một kỳ World Cup. Giá vé sẽ biến động theo nhu cầu thực tế, khiến vé của nhiều trận đấu bị đẩy lên tới hàng trăm, thậm chí hàng nghìn USD. Một số trận đấu có giá vé đắt gấp 10 lần so với kỳ World Cup tại Qatar năm 2022.

FIFA cũng thiết lập một nền tảng bán lại vé chính thức và thu phí 15% trên giá trị mỗi giao dịch từ cả người mua lẫn người bán. Có thông tin cho thấy một tài khoản trên nền tảng này đã rao bán chiếc vé xem trận chung kết World Cup với mức giá khó tin: 11,5 triệu USD.

Chủ tịch FIFA Infantino đã lên tiếng bảo vệ chính sách giá vé này khi khẳng định FIFA phải áp dụng theo mức giá thị trường của Mỹ, đồng thời lập luận rằng cơ chế định giá linh hoạt vốn là điều rất phổ biến ở bờ bên kia Đại Tây Dương. Tính đến nay, FIFA đã nhận được hơn 500 triệu yêu cầu mua vé, mặc dù vẫn còn hàng ngàn vé chưa bán hết khi giải đấu chỉ còn vài tuần nữa là khởi tranh.

Xét về tác động kinh tế vĩ mô rộng hơn, FIFA dẫn số liệu phân tích từ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cho rằng giải đấu sẽ tạo ra sản lượng kinh tế quốc dân (gross economic output) trị giá 80,1 tỷ USD, bao gồm 30,5 tỷ USD đóng góp cho nền kinh tế Mỹ.

Dù vậy, ngành dịch vụ - khách sạn của Mỹ vẫn tỏ ra hoài nghi về tác động thực tế của World Cup, với một báo cáo cho thấy lượng đặt phòng khách sạn hiện tại đang thấp hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu.

Thỏa thuận bản quyền phát sóng

FIFA khẳng định có tới 1,5 tỷ người đã theo dõi trận chung kết World Cup 2022 và tin tưởng chắc chắn rằng việc mở rộng quy mô giải đấu sẽ giúp tỷ suất người xem trên toàn cầu tăng mạnh. Tổng cộng, FIFA đã ký kết các thỏa thuận phát sóng phủ sóng hơn 175 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn thế giới.

Tại Mỹ, từ một món ăn tinh thần "phụ", World Cup nay đã vươn lên trở thành chương trình thu hút lượng người xem kỷ lục, đặc biệt là khi giải đấu diễn ra ngay trên sân nhà. Giá trị bản quyền phát sóng tại Mỹ đã tăng 94% so với năm 2022.

Nhà đài Fox sẽ phát sóng trực tiếp 70 trên tổng số 104 trận đấu trên hệ thống kênh truyền hình chính và truyền hình cáp của mình. Tất cả các trận đấu sẽ được truyền phát trực tuyến trên nền tảng trực tiếp tới người tiêu dùng (DTC) Fox One, bên cạnh một số trận đấu chọn lọc được phát miễn phí trên dịch vụ truyền hình có quảng cáo (FAST) Tubi.

Cả Fox và Telemundo (đơn vị nắm giữ bản quyền tiếng Tây Ban Nha tại Mỹ) dự kiến sẽ thu về tổng cộng 850 triệu USD doanh thu quảng cáo, chứng minh sức hút thương mại cực lớn của giải đấu đối với các thương hiệu.

Bell Media của Canada và TelevisaUnivision của Mexico là hai mảnh ghép còn lại hoàn thiện đội hình phát sóng tại khu vực Bắc Mỹ.

Tuy nhiên, khả năng thương mại hóa bản quyền của FIFA bị hạn chế phần nào bởi các quy định pháp lý tại một số quốc gia châu Âu, nơi bắt buộc phải phát sóng miễn phí (FTA) các sự kiện thể thao lớn. Dù vậy, việc xuất hiện rộng rãi trên các đài truyền hình công cộng (PSBs) lại đảm bảo lượng khán giả khổng lồ, nâng cao vị thế của giải đấu và gia tăng mức độ nhận diện thương hiệu cho các đối tác tài trợ.

Song song đó, FIFA vẫn có thể bán một số gói quyền lợi phụ cho các kênh truyền hình trả tiền và các nền tảng phát trực tuyến ngay tại các thị trường bị kiểm soát này để gia tăng nguồn thu.

Tại Anh, BBC và ITV sẽ chia sẻ quyền phát sóng, trong khi BeIN Sports và M6 sẽ đảm nhận vai trò này tại Pháp sau khi vượt qua lời đề nghị muộn màng từ dịch vụ DTC của Ligue 1. Tại Đức, tập đoàn viễn thông Deutsche Telekom đã nhượng quyền lại một số trận đấu cho các đài ARD và ZDF. Trong khi đó, DAZN sẽ phát sóng giải đấu tại cả Ý và Tây Ban Nha thông qua việc hợp tác với các đài truyền hình công cộng Rai và RTVE.

Dù vậy, lượng người xem toàn cầu vẫn có nguy cơ bị ảnh hưởng do FIFA chưa thể sớm chốt các thỏa thuận tại hai thị trường tỷ dân là Trung Quốc và Ấn Độ. Các đài truyền hình địa phương tại đây tỏ ra e ngại trước mức giá chào bán quá cao của FIFA cũng như khung giờ thi đấu bất lợi. Một thỏa thuận phút chót đã được ký kết tại Trung Quốc với đài CCTV với mức giá chỉ bằng một phần nhỏ so với giá yêu cầu ban đầu của FIFA, trong khi tập đoàn Zee cũng đã đặt bút ký hợp đồng phát sóng các trận đấu tại Ấn Độ.

Ngoài ra, phát trực tuyến (Streaming) đang trở thành một kênh tiếp cận thị trường ngày càng quan trọng đối với World Cup, xét cả về mặt tạo doanh thu (như khoản đầu tư của DAZN tại Nhật Bản và châu Âu) lẫn việc mở rộng tệp khán giả. Đáng chú ý nhất, FIFA đã trao bản quyền phát sóng tại Brazil cho kênh phát trực tuyến CazéTV để phát miễn phí mọi trận đấu trên các kênh YouTube của họ.

Công ty phân tích dữ liệu Ampere Analysis ước tính doanh thu từ bản quyền truyền thông có thể đạt 3,8 tỷ USD, tăng 22% so với kỳ World Cup cách đây 4 năm.

Để chứng minh mức phí bản quyền cao là hợp lý, FIFA đã đưa ra nhiều phương thức mới giúp các đối tác phát sóng tối ưu hóa tỷ lệ hoàn vốn (ROI). Các nhà đài sẽ được phép chèn quảng cáo trong thời gian nghỉ tiếp nước của cầu thủ, sử dụng định dạng quảng cáo hình trong hình (picture-in-picture) hiển thị thương hiệu của các đối tác FIFA, hoặc tiếp tục giữ nguyên luồng phát sóng trận đấu gốc. Tuy nhiên, đài ITV của Anh đã cho biết họ sẽ không phát sóng quảng cáo thương mại trong các trận đấu.

FIFA cũng đã đạt được các thỏa thuận "nền tảng ưu tiên" với cả TikTok và YouTube. Thỏa thuận này cho phép các đơn vị nắm giữ bản quyền phát trực tiếp trọn vẹn các trận đấu trên YouTube, phát sóng một phần trên TikTok và đăng tải các nội dung bên lề.

Về bản chất, các thỏa thuận này giúp FIFA và các đối tác tận dụng tối đa sức mạnh của mạng xã hội thông qua các thỏa thuận chính thức với nhà đài địa phương nhằm tạo ra doanh thu và điều hướng người xem về các kênh phát sóng trực tiếp. Đổi lại, các mạng xã hội nhận được nguồn nội dung giá trị giữ chân người dùng ở lại nền tảng lâu hơn.

Tổng quan tài trợ

FIFA World Cup 2026 là giải đấu bóng đá nam đầu tiên áp dụng cấu trúc đối tác thương mại mới mang lại sự linh hoạt cao hơn. Danh mục tài trợ của FIFA hiện chia thành 3 cấp: Đối tác toàn cầu cấp cao nhất (tài trợ cho tất cả các sự kiện của FIFA), Nhà tài trợ riêng cho từng giải đấu, và Nhà tài trợ khu vực sở hữu quyền kích hoạt thương hiệu tại các quốc gia cụ thể.

FIFA gần như đã bán sạch các gói tài trợ của mình và kỳ vọng sẽ tạo ra doanh thu tài trợ cao nhất lịch sử đối với một sự kiện thể thao đơn lẻ. Ampere Analysis dự báo doanh thu mảng này có thể cán mốc 2,4 tỷ USD – tăng 37% so với năm 2022.

Những cái tên mới gia nhập nhóm Đối tác Toàn cầu (Global Partner) bao gồm tập đoàn dầu khí quốc gia Ả Rập Xê Út Aramco, gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc Lenovo và ADI Predictstreet – đơn vị sẽ xây dựng nền tảng thị trường dự đoán kết quả cho giải đấu.

Verizon, Lay's, Bank of America và Unilever cũng đã ký hợp đồng trở thành nhà tài trợ World Cup, thay thế cho các thương hiệu Byju’s, Crypto.com và Vivo. Quỹ Đầu tư Công của Ả Rập Xê Út (PIF) đã ký một thỏa thuận kích hoạt thương hiệu dành riêng cho thị trường Bắc Mỹ và Châu Á.

Các thành phố đăng cai được phép tự bán các gói tài trợ riêng để bù đắp chi phí vận hành. Tuy nhiên, các thành phố không được phép ký kết với các doanh nghiệp cạnh tranh trực tiếp với các đối tác trung tâm của FIFA, đồng thời các thương hiệu địa phương cũng bị giới hạn chặt chẽ về phạm vi kích hoạt thương hiệu. Những hạn chế này phần nào đã làm giảm sức hút đối với các nhà tài trợ địa phương.

Các sân vận động có thỏa thuận bán quyền đặt tên bắt buộc phải chuyển sang sử dụng tên gọi chung không mang yếu tố thương mại và phải che đi các biển hiệu quảng cáo hiện hữu trong suốt thời gian diễn ra giải đấu nhằm bảo vệ quyền lợi tối thượng cho các nhà tài trợ World Cup. Ngoại lệ duy nhất là sân vận động Mercedes-Benz của Atlanta, nơi logo của hãng xe hơi nước Đức được thiết kế tích hợp trực tiếp vào kết cấu mái vòm của sân vận động.

Bức tranh toàn cảnh

Mối quan hệ thân thiết giữa Chủ tịch FIFA Infantino và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bị mổ xẻ rất nhiều trong quá trình chuẩn bị cho giải đấu. Chủ tịch FIFA thường xuyên xuất hiện tại Nhà Trắng kể từ khi ông Trump tái đắc cử, thậm chí FIFA còn lập ra "Giải thưởng Hòa bình FIFA" để trao tặng cho nhà lãnh đạo nước Mỹ.

Thật vậy, các chính sách của ông Trump có tầm ảnh hưởng lớn lên World Cup lần này. Các lệnh cấm nhập cảnh đe dọa loại bỏ người hâm mộ từ nhiều quốc gia tham dự như Senegal và Bờ Biển Ngà. Sự an toàn của khán giả cũng bị đặt dấu hỏi trước sự hiện diện tiềm tàng của các nhân viên thuộc Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE).

Bên cạnh đó, các thành phố đăng cai bày tỏ sự thất vọng trước việc chi phí tổ chức leo thang nhưng nguồn thu mang lại bị thu hẹp. Việc FIFA từ chối hỗ trợ chi phí giao thông công cộng địa phương đã buộc các cơ quan quản lý giao thông phải tăng giá vé tàu hỏa và xe buýt đi đến các sân vận động – điều này càng làm trầm trọng thêm làn sóng phản đối về giá vé vốn đã quá đắt đỏ.

Liệu mô hình tổ chức này có được tiếp tục áp dụng trong tương lai hay không vẫn còn là một dấu hỏi lớn. Liên đoàn Bóng đá Anh (FA) và Liên đoàn Bóng đá Mỹ (U.S. Soccer) – những đơn vị dự kiến sẽ đăng cai FIFA Women’s World Cup vào năm 2031 và 2035 – đã lên tiếng kêu gọi FIFA nhượng lại một phần quyền kiểm soát cho các liên đoàn thành viên ở cả hai giải đấu đó nhằm tránh lặp lại kịch bản hiện tại.

Sau cùng, đây cũng là kỳ World Cup cuối cùng trước cuộc bầu cử ghế Chủ tịch FIFA tiếp theo vào năm 2027. Ông Infantino đã xác nhận ý định tái tranh cử và hiện đã nhận được sự ủng hộ từ ba liên đoàn bóng đá châu lục, khiến cơ hội chiến thắng của ông là cực kỳ lớn – đặc biệt là nếu sự kiện mùa hè năm nay mang lại nguồn doanh thu khổng lồ đúng như kỳ vọng của FIFA.

Nhìn về tương lai xa hơn, FIFA hoàn toàn có thể bị cám dỗ để tăng số lượng đội tham dự từ 48 lên 64 đội nếu kỳ World Cup mở rộng lần này thành công rực rỡ về mặt thương mại. Trên thực tế, Liên đoàn bóng đá Nam Mỹ (CONMEBOL) đã đề xuất bất kỳ thay đổi nào liên quan đến quy mô giải đấu nên được áp dụng ngay từ kỳ World Cup 2030.

Điều đó có nghĩa là, rất có thể, sẽ sớm thôi, người hâm mộ bóng đá sẽ được chứng kiến một quy mô World Cup khổng lồ mới...