Việt Nam giậm chân tại chỗ trên bảng xếp hạng huy chương ASIAD 2026 khu vực Đông Nam Á

Thái Lan bỏ xa phần còn lại của Đông Nam Á

ASIAD 2026 khép lại với một trật tự khá rõ ở Đông Nam Á. Thái Lan đứng đầu khu vực với 18 HCV, 13 HCB và 21 HCĐ, xếp thứ 7 toàn đoàn châu Á. Malaysia đứng thứ hai với 9 HCV, Indonesia có 5 HCV, Philippines 4 HCV, còn Việt Nam chỉ giành 3 HCV.

Khoảng cách 9 HCV giữa Thái Lan và Malaysia quan trọng hơn nhiều so với việc Thái Lan chỉ đứng trên Malaysia vài bậc trong bảng tổng sắp. Nó cho thấy sự khác biệt về độ rộng của hệ thống thể thao thành tích cao.

18 HCV của Thái Lan đến từ nhiều nhóm môn khác nhau. Điền kinh và teqball đều đóng góp 3 HCV, cầu mây tiếp tục là thế mạnh, trong khi taekwondo, cầu lông, quyền Anh, golf, sailing, MMA và bóng chuyền bãi biển cũng mang về những vị trí cao nhất.

Đáng chú ý, Thái Lan không chỉ thắng ở những môn vốn được xem là “mỏ vàng”. Kunlavut Vitidsarn lần đầu đưa cầu lông Thái Lan lên ngôi vô địch đơn nam ASIAD. Trước giải, thành tích tốt nhất của Thái Lan ở nội dung này chỉ là HCĐ từ năm 1970. Việc Kunlavut giành HCV vì thế có ý nghĩa lớn hơn một tấm huy chương đơn thuần.

Tương tự, HCV bóng chuyền bãi biển nữ của Taravadee Naraphornrapat và Worapeerachayakorn Kongphopsarutawadee chấm dứt 28 năm chờ đợi của Thái Lan ở nội dung này. Họ thậm chí đánh bại cặp đôi Trung Quốc được xếp hạt giống số 1 trong trận chung kết.

Ngày 3/10, Banlung Tubtimdang đánh bại Mahdi Hajimousaei Nafouti của Iran ở chung kết taekwondo 68kg, mang về HCV thứ 18 cho Thái Lan.

Những ví dụ này cho thấy Thái Lan không chỉ dựa vào một vài môn truyền thống. Khi một nguồn huy chương gặp khó khăn, những môn khác có thể bù đắp. Đây là khác biệt quan trọng giữa Thái Lan với nhiều đoàn Đông Nam Á.

Malaysia là trường hợp đáng chú ý nhất ở phía sau. 9 HCV giúp Malaysia cân bằng kỷ lục thành tích tốt nhất tại ASIAD, từng được thiết lập ở Quảng Châu 2010. Chỉ riêng ngày 2/10, Malaysia giành thêm 3 HCV để nâng thành tích lên 9.

Tuy nhiên, cấu trúc thành tích của Malaysia vẫn tập trung khá mạnh. Squash đóng góp tới 4 trong 9 HCV, trong khi các HCV còn lại đến từ karate, esports, cầu mây và xe đạp.

Điều này tạo ra một sự tương phản thú vị khi Malaysia đạt thành tích tốt nhất lịch sử nhưng vẫn chỉ bằng một nửa số HCV của Thái Lan. Thậm chí, Malaysia đã bỏ lỡ cơ hội vượt kỷ lục 9 HCV khi đội hockey nam thua Ấn Độ ở chung kết và cặp padel nam không thể giành vàng.

Cầu mây cũng phản ánh rõ cuộc cạnh tranh giữa hai nước. Malaysia đánh bại Thái Lan để giành HCV regu đồng đội nam, chấm dứt 36 năm chờ đợi. Nhưng chỉ vài ngày sau, Thái Lan đánh bại Malaysia ở chung kết regu nam, cho thấy người Thái vẫn duy trì vị thế rất mạnh ở môn thể thao này.

Indonesia đứng thứ ba Đông Nam Á với 5 HCV, 11 HCB và 23 HCĐ. Thành tích này cho thấy Indonesia vẫn có khả năng tạo ra những đỉnh cao ở các môn thế mạnh, nhưng chưa có độ rộng HCV đủ lớn để cạnh tranh với Thái Lan.

Cầu lông là ví dụ tiêu biểu khi Indonesia giành HCV đồng đội nam và sau đó Leo Rolly Carnando - Daniel Marthin tiếp tục giành vàng đôi nam. Rahmat Erwin Abdullah cũng tạo dấu ấn mạnh bằng cách giành HCV cử tạ với tổng cử 366 kg, đồng thời phá kỷ lục thế giới.

Philippines với 4 HCV, 9 HCB và 16 HCĐ có cùng số HCV với một số kỳ ASIAD trước nhưng chất lượng tổng thể tốt hơn. Philippine Star đánh giá đây là thành tích tốt nhất của nước này trong hơn 6 thập kỷ, kể từ Jakarta 1962.

Điểm đáng chú ý nhất là Philippines giành huy chương ở 16 môn, tăng đáng kể so với 11 môn tại Hàng Châu. Hai HCV của Carlos Yulo ở thể dục dụng cụ, HCV của EJ Obiena ở nhảy sào và HCV taekwondo của Jeus Yape tạo thành trụ cột cho thành tích.

Như vậy, dù chỉ đứng thứ tư Đông Nam Á về HCV, Philippines lại cho thấy dấu hiệu tích cực về độ rộng của nền thể thao thành tích cao. Đây là khía cạnh Việt Nam cũng cần quan tâm.

Việt Nam giữ nguyên số HCV, khoảng cách ngày càng lớn

Việt Nam kết thúc ASIAD 2026 với 3 HCV, 3 HCB và 19 HCĐ, đứng thứ 20 toàn đoàn. Đoàn thể thao Việt Nam hoàn thành mục tiêu lọt top 20 nhưng không đạt chỉ tiêu 4 HCV.

Nếu chỉ nhìn thứ hạng, kết quả này không đến mức thất bại. Việt Nam đã đứng thứ 20, cải thiện so với vị trí 22 tại Hàng Châu. Nhưng nhìn vào chất lượng thành tích, vấn đề lại rõ ràng hơn nhiều: số HCV vẫn dừng ở con số 3 sau 4 năm.

Đáng lo hơn, cả 3 HCV của Việt Nam đều đến từ những môn từng mang vàng về ở kỳ ASIAD trước. Cầu mây tiếp tục đóng góp 2 HCV, trong khi karate mang về tấm vàng còn lại. Nói cách khác, Việt Nam chưa tạo được một nguồn HCV mới đủ sức thay đổi cấu trúc thành tích.

Sự hụt hơi thể hiện rõ ở các môn từng được kỳ vọng. Bắn súng chỉ có 1 HCĐ, trong khi tại Hàng Châu, Việt Nam từng giành 1 HCV, 1 HCB và 1 HCĐ. Trịnh Thu Vinh và Phạm Quang Huy, hai gương mặt được đặt nhiều kỳ vọng, đều không giành huy chương cá nhân.

Điền kinh cũng không có HCV mà thành tích đáng chú ý nhất là HCĐ ở nội dung tiếp sức hỗn hợp 4x400m. Rowing gặp khoảng cách lớn với các đội mạnh của châu Á, trong khi esports, taekwondo và một số môn võ không thể biến những cơ hội vào chung kết thành HCV.

Đây mới là lý do thành tích của Việt Nam cần được nhìn nhận thận trọng. 25 huy chương không phải con số thấp, nhưng 19 trong số đó là HCĐ. Việt Nam có tổng số huy chương bằng gần một nửa Malaysia, nhưng số HCV chỉ bằng một phần ba. Trong cuộc đua ASIAD, điều này cho thấy vấn đề không nằm đơn thuần ở khả năng giành huy chương mà ở khả năng biến sự hiện diện ở nhóm tranh chấp thành chức vô địch.

Việc so sánh với Philippines càng cho thấy điều đó. Philippines có ít hơn Việt Nam 9 huy chương nhưng nhiều hơn 1 HCV, đồng thời huy chương của họ trải rộng trên 16 môn. Điều này cho thấy một đoàn thể thao có thể không quá vượt trội về tổng số huy chương nhưng vẫn tạo ra thành tích tốt hơn nếu có nhiều VĐV và đội tuyển đủ sức cạnh tranh ở nhóm đầu.

Việt Nam cũng cần nhìn sang Malaysia, quốc gia không có lực lượng áp đảo về tổng số huy chương, nhưng 4 HCV squash, 2 HCV karate và những tấm vàng từ xe đạp, esports, cầu mây cho thấy họ có những “cụm HCV” tương đối rõ.

Trong khi đó, Thái Lan đã đi xa hơn một bước khi xây dựng được nhiều cụm HCV cùng lúc. Teqball mang về 3 HCV, điền kinh 3, các môn võ tiếp tục tạo nguồn vàng, cầu mây duy trì vị thế, trong khi cầu lông và bóng chuyền bãi biển đều xuất hiện những nhà vô địch mới. Đó là khoảng cách mà bảng tổng sắp không thể hiện hết.

Thứ hạng của Việt Nam vẫn nằm trong top 20 châu Á, nhưng vị trí trong Đông Nam Á đã tụt xuống thứ năm, sau Thái Lan, Malaysia, Indonesia và Philippines. Ngoài ra, Việt Nam không còn đứng trước Philippines về số HCV như tại một số kỳ ASIAD trước.

Vì thế, “giậm chân tại chỗ” không có nghĩa Việt Nam không có tiến bộ nào. Cầu mây tiếp tục khẳng định vị thế, karate vẫn đóng góp HCV và Việt Nam có thêm những gương mặt trẻ đáng chú ý. Vấn đề là những tín hiệu tích cực ấy chưa đủ tạo thành một bước tiến về chất lượng thành tích.

Với Việt Nam, bài toán cần giải quyết khó hơn rất nhiều là làm thế nào để từ 19 HCĐ chuyển hóa thành nhiều HCB và HCV hơn, đồng thời tìm thêm những môn có khả năng giành vàng ngoài cầu mây và karate.