Thái Lan giành 18 HCV ASIAD còn Việt Nam chỉ có 3 tấm: Khoảng cách nằm ở những môn nào?

Thái Lan khép lại ASIAD 2026 với 18 HCV, 13 HCB và 21 HCĐ, đứng thứ 7 chung cuộc. Việt Nam chỉ giành 3 HCV, 3 HCB và 19 HCĐ, xếp thứ 19. Với 52 huy chương, Thái Lan có hơn gấp đôi tổng số huy chương của Việt Nam, nhưng khoảng cách về HCV lên tới 6 lần. Trong ASEAN, Malaysia giành 9 HCV, Indonesia 5 HCV và Philippines 4 HCV, khiến Việt Nam chỉ đứng thứ 5 khu vực về số huy chương vàng.

Điều đáng chú ý là đây không phải khoảng cách mới xuất hiện ở Aichi-Nagoya. Trong 3 kỳ ASIAD trước, Thái Lan cũng liên tục vượt Việt Nam về HCV.

Bảng so sánh thành tích HCV:

2014: Thái Lan 12 HCV, hạng 6; Việt Nam 1 HCV, hạng 21.

2018: Thái Lan 11 HCV, hạng 12; Việt Nam 5 HCV, hạng 17.

2022: Thái Lan 12 HCV, hạng 8; Việt Nam 3 HCV, hạng 21.

2026: Thái Lan 18 HCV, hạng 7; Việt Nam 3 HCV, hạng 19.

Như vậy, điểm khác biệt lớn nhất ở ASIAD 2026 là Thái Lan đã thoát khỏi vùng 11-12 HCV vốn kéo dài nhiều kỳ, còn Việt Nam gần như đứng yên ở đúng mức 3 HCV của Hàng Châu.

Thái Lan mở rộng “mỏ vàng”, Việt Nam vẫn phụ thuộc vào 2 môn

Nhìn vào cơ cấu huy chương, nguyên nhân của khoảng cách hiện ra khá rõ. 18 HCV của Thái Lan đến từ 12 môn thể thao. Điền kinh và teqball mỗi môn đóng góp 3 HCV; cầu mây và đua thuyền buồm mỗi môn giành 2 HCV; 8 môn còn lại cùng đóng góp 1 HCV. Điều đó có nghĩa 10 HCV đến từ 4 môn dẫn đầu, nhưng 8 HCV khác lại đến từ 8 môn khác nhau.

Trong khi đó, cả 3 HCV của Việt Nam chỉ đến từ 2 môn: 2 HCV cầu mây và 1 HCV karate. Cầu mây chiếm 2/3 số vàng của đoàn, còn karate đóng góp 1/3. Đây cũng chính là hai môn đã mang HCV về cho Việt Nam tại Hàng Châu 2022. Sự khác biệt vì thế không đơn thuần là “Thái Lan có VĐV giỏi hơn”. Thái Lan có nhiều hơn đáng kể các con đường để đi tới HCV.

Tại Hàng Châu 2022, Thái Lan giành 12 HCV từ 6 môn, trong đó cầu mây mang về 4 HCV, taekwondo, golf và đua thuyền buồm mỗi môn 2 HCV, còn esports và windsurfing cùng có 1 HCV.

Chỉ sau một kỳ ASIAD, bức tranh ấy thay đổi mạnh. Cầu mây giảm từ 4 xuống 2 HCV và golf không còn đóng góp vàng, nhưng Thái Lan lại xuất hiện những nguồn mới đủ sức bù đắp, thậm chí tạo ra phần dư.

Điền kinh mang về 3 HCV, trong đó Puripol Boonson giành cú đúp 100 m và 200 m, cùng Joshua Atkinson vô địch 400 m. Puripol còn được Hội đồng Olympic châu Á (OCA) lựa chọn làm VĐV xuất sắc nhất ASIAD 2026 sau khi phá kỷ lục ASIAD ở cả hai cự ly chạy ngắn. Nhà vô địch 20 tuổi này đạt tích 9,90 giây ở 100 m và 19,88 giây ở 200 m - ngang kỷ lục châu Á.

Teqball thậm chí còn đáng chú ý hơn ở góc độ chiến lược. Đây là môn lần đầu xuất hiện tại ASIAD 2026 và Thái Lan giành cả 3 HCV mà họ tham dự. Trước giải, chính teqball đã được đặt mục tiêu 3 HCV và đội tuyển Thái Lan hoàn thành trọn vẹn mục tiêu này.

Đây là điểm khác biệt rất quan trọng. Thái Lan không chỉ cố bảo vệ những “mỏ vàng” truyền thống mà còn tìm cách biến những môn mới thành nguồn huy chương ngay khi cơ hội xuất hiện.

Thành công ở đua thuyền buồm tiếp tục được duy trì, trong khi những HCV lịch sử của Kunlavut Vitidsarn ở đơn nam cầu lông, Natchicha Jongprongklang ở quyền Anh nữ, bộ đôi bóng chuyền bãi biển nữ hay các võ sĩ jujitsu, MMA và taekwondo giúp bảng vàng của Thái Lan ngày càng rộng hơn. Bóng chuyền bãi biển nữ còn mang ý nghĩa đặc biệt khi Thái Lan chấm dứt 28 năm chờ đợi cho HCV ASIAD.

Trong khi đó, Việt Nam bước vào ASIAD 2026 với nhóm môn kỳ vọng khá rõ nhưng phần lớn không thể chuyển hóa thành HCV.

Khoảng cách bắt đầu từ cách xây dựng nguồn vàng

Ngay trước ASIAD, Thái Lan công bố mục tiêu 14 HCV. Điều đáng chú ý là mục tiêu này không tập trung vào một vài môn. Cầu mây được giao chỉ tiêu 4 HCV, teqball 3 HCV, còn kurash, jujitsu, taekwondo, golf, điền kinh, đua thuyền buồm và esports mỗi môn hướng tới 1 HCV. Như vậy, một nửa mục tiêu đến từ hai môn chủ lực, nửa còn lại được phân bổ cho 7 môn khác. Đó là cách tiếp cận có tính “danh mục”: nếu một môn hụt chỉ tiêu, những môn khác có thể bù lại.

Thực tế, cầu mây Thái Lan chỉ mang về 2 HCV, thấp hơn mục tiêu 4. Nhưng teqball đạt 3/3; điền kinh mang 3 HCV; sailing có 2; boxing, badminton, jujitsu, MMA, taekwondo, equestrian, bóng chuyền bãi biển và esports cùng tạo ra nguồn vàng. Kết quả cuối cùng là Thái Lan giành 18 HCV, vượt chỉ tiêu 3-4 HCV.

Quy mô chuẩn bị cũng cho thấy tham vọng khác nhau. Thái Lan cử 694 VĐV thi đấu ở 42 môn, trong khi Việt Nam có 348 VĐV tranh tài ở 33 môn và đặt mục tiêu từ 4 HCV trở lên. Quy mô lực lượng không tự động quyết định thành tích, nhưng nó cho thấy Thái Lan tạo ra nhiều “vé dự cuộc chơi” hơn ở những môn có khả năng mang huy chương.

Việt Nam thực tế cũng đã có một chiến lược xác định môn trọng điểm. Chương trình phát triển thể thao thành tích cao giai đoạn 2026-2030 xác định bắn súng, karate và cầu mây là những môn phải hướng tới HCV ASIAD, bên cạnh rowing, điền kinh, taekwondo và wushu trong nhóm có khả năng tạo đột biến.

Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi vẫn nằm ở khâu chuyển hóa. Karate và cầu mây hoàn thành nhiệm vụ, nhưng bắn súng chỉ giành 1 HCĐ, trong khi các xạ thủ được kỳ vọng như Trịnh Thu Vinh hay Phạm Quang Huy không có huy chương cá nhân. Điền kinh không có HCV. Đua thuyền không tạo ra vàng dù mang về những vị trí cao. Taekwondo có Châu Ngọc Tuyết Sang vào chung kết song không thể bước lên bục cao nhất. Esports có HCĐ lịch sử nhưng không đạt mục tiêu HCV.

Điều này tạo ra một nghịch lý: Việt Nam vẫn có 25 huy chương, trong đó 19 HCĐ, nghĩa là không phải đoàn thể thao thiếu hoàn toàn khả năng tiếp cận nhóm huy chương, nhưng khi nhìn lên đỉnh bục, nguồn lực lại quá hẹp.

Một số trường hợp còn cho thấy khoảng cách không phải lúc nào cũng quá lớn. Bằng chứng là Nguyễn Thị Quỳnh Như chỉ kém 0,001 điểm ở nhảy chống, trong khi đội tiếp sức 4x400 m hỗn hợp chỉ kém 0,08 giây so với HCB. Những chi tiết này cho thấy Việt Nam có những nội dung đang tiến gần nhóm đầu, nhưng chưa đủ nhiều và chưa đủ ổn định để tạo thành một nguồn HCV.

Bởi vậy, khác biệt lớn nhất giữa hai đoàn ở Aichi-Nagoya có thể gói lại ở một con số: Thái Lan có 12 môn tạo HCV, Việt Nam chỉ có 2.

Malaysia cũng là một ví dụ đáng chú ý. Đoàn thể thao này giành 9 HCV từ 5 môn, trong đó squash đóng góp 4, karate 2, còn esports, cầu mây và đua xe đạp mỗi môn 1. Malaysia không có chiều sâu HCV như Thái Lan nhưng vẫn cho thấy khả năng xây dựng nhiều nguồn vàng thay vì phụ thuộc vào một hoặc hai môn.

Vì thế, câu chuyện 18 HCV của Thái Lan và 3 HCV của Việt Nam không nên chỉ được nhìn qua bảng tổng sắp. Khoảng cách sâu hơn nằm ở khả năng xây dựng một hệ sinh thái huy chương.

Thái Lan có những môn truyền thống như cầu mây, nhưng đồng thời tạo ra các nguồn mới như teqball, duy trì sailing, phát triển điền kinh và tận dụng những cá nhân có khả năng thắng HCV ở cầu lông, boxing, taekwondo, jujitsu hay MMA. Việt Nam hiện vẫn dựa chủ yếu vào cầu mây và karate, trong khi những môn từng được xác định là trụ cột khác chưa tạo được nguồn vàng ổn định.

Điều đó cũng giải thích vì sao Thái Lan có thể tăng từ 12 lên 18 HCV sau một kỳ ASIAD, còn Việt Nam giữ nguyên 3 HCV. Thái Lan không nhất thiết phải thắng tất cả các môn được kỳ vọng; họ chỉ cần có đủ số nguồn khác nhau để bù cho những thất bại. Việt Nam thì ngược lại: chỉ cần một vài môn mũi nhọn không đạt phong độ, tổng số HCV lập tức bị kéo xuống mạnh.

ASIAD 2026 vì vậy đặt ra một bài toán khá rõ cho thể thao Việt Nam trước kỳ đại hội tiếp theo: không chỉ nâng trình độ những VĐV đang đứng trên bục HCĐ, HCB, mà phải tạo thêm những môn có khả năng giành HCV thực sự. Nếu sau mỗi kỳ ASIAD, Việt Nam vẫn chỉ có cầu mây và karate đứng trên đỉnh, còn bắn súng, điền kinh, rowing, taekwondo, wushu hay các môn Olympic khác chưa hình thành được nguồn vàng mới, khoảng cách với Thái Lan sẽ rất khó thu hẹp.