Những “gánh xiếc” MU, Arsenal, Chelsea có thật hữu ích cho bóng đá Đông Nam Á?

Mỗi mùa hè, khi các giải đấu châu Âu tạm khép lại, Đông Nam Á lại trở thành điểm đến quen thuộc của những CLB nổi tiếng nhất thế giới. Man United, Arsenal, Chelsea, Liverpool hay Tottenham liên tục xuất hiện tại Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia và nhiều thị trường khác để thi đấu giao hữu, quảng bá thương hiệu và kết nối với hàng triệu người hâm mộ. Sức hút của những chuyến đi này là điều không cần phải bàn cãi khi hàng trăm nghìn người sẵn sàng bỏ tiền mua vé, mặc áo đấu, tham gia các sự kiện bên lề chỉ để được nhìn thấy đội bóng mình yêu thích ở khoảng cách gần hơn rất nhiều so với việc theo dõi qua màn hình.

Tuy nhiên, phía sau những sân vận động chật kín khán giả và những hình ảnh hào nhoáng của các chuyến du đấu là một câu hỏi ngày càng đáng được đặt ra: bóng đá Đông Nam Á thực sự nhận được gì từ những trận giao hữu trị giá hàng triệu USD này? Hay phần lớn giá trị vẫn nằm trong túi các CLB châu Âu, trong khi các đội bóng chủ nhà chỉ nhận lại một trận đấu, một vài khoảnh khắc đáng nhớ và lợi ích thương mại ngắn hạn?

Khi những chuyến du đấu trở thành cỗ máy kiếm tiền

Không thể phủ nhận rằng động lực chính để các CLB châu Âu đến châu Á du đấy là vì lý do thương mại. Sẽ thật nực cười nếu giải thích từ góc độ yếu tố chuyên môn. Đông Nam Á là một trong những thị trường bóng đá giàu tiềm năng nhất thế giới, với lượng người hâm mộ khổng lồ dành tình cảm đặc biệt cho Premier League. Những CLB hàng đầu nước Anh hiểu rất rõ giá trị ấy và sẵn sàng khai thác nó thông qua các chuyến du đấu mùa hè.

Theo những thông tin được công bố, nhóm Big Six của Premier League, trong đó có Man United, Man City, Liverpool và Chelsea, có thể nhận từ 2,5 đến 5 triệu USD cho mỗi trận đấu tại châu Á. Với những CLB khác, mức phí được cho là khoảng 1-1,5 triệu USD. Chưa kể doanh thu từ tài trợ, bán áo đấu, các hoạt động thương mại và những sự kiện dành cho người hâm mộ. Nói cách khác, đây là một thị trường mang lại lợi nhuận đáng kể cho các đội bóng châu Âu ngay cả khi họ chỉ thi đấu một vài trận trong chuyến đi.

Điều đáng nói là chất lượng của những trận đấu ấy không phải lúc nào cũng tương xứng với số tiền mà các nhà tổ chức và người hâm mộ bỏ ra. Các CLB thường phải cân bằng giữa mục tiêu thương mại và yêu cầu chuyên môn, bởi chuyến du đấu diễn ra ngay trước mùa giải mới, thời điểm HLV cần thử nghiệm chiến thuật, kiểm tra thể lực và hạn chế rủi ro chấn thương cho những cầu thủ quan trọng. Vì vậy, chuyện một đội bóng sử dụng đội hình pha trộn giữa cầu thủ chính, cầu thủ trẻ và những người ít được thi đấu là điều hoàn toàn có thể hiểu được.

Nhưng từ góc nhìn của khán giả, câu chuyện lại không đơn giản như vậy. Một người hâm mộ có thể phải bỏ ra khoản tiền đáng kể để mua vé với hy vọng được nhìn thấy những ngôi sao mà họ chỉ có thể theo dõi trên truyền hình. Nếu cầu thủ nổi tiếng nhất không thi đấu hoặc chỉ xuất hiện trong một khoảng thời gian ngắn, cảm giác hụt hẫng là điều khó tránh khỏi.

Barcelona từng tạo ra một ví dụ tiêu biểu khi tới Kuala Lumpur năm 2013. Người hâm mộ Malaysia háo hức chờ đợi Lionel Messi, một trong những cầu thủ nổi tiếng nhất thế giới vào thời điểm đó, nhưng Barcelona sau đó thông báo anh dính chấn thương trong buổi tập và không thể ra sân. Về mặt chuyên môn, quyết định bảo vệ cầu thủ là hoàn toàn hợp lý, song với những CĐV đã mua vé chủ yếu để tận mắt chứng kiến Messi, đó rõ ràng là một sự thất vọng.

Man United cũng từng trải qua một chuyến du đấu không mấy suôn sẻ tại Malaysia. Đội bóng Anh đến Đông Nam Á ngay sau khi kết thúc mùa giải Premier League, thời điểm các cầu thủ đã trải qua một lịch thi đấu dài và mệt mỏi. Một số hoạt động giao lưu với người hâm mộ bị đánh giá là thiếu nhiệt tình, trước khi MU gây thất vọng trên sân bằng thất bại 0-1 trước ASEAN All-Stars tại Bukit Jalil. Trận đấu chỉ mang tính giao hữu và không ảnh hưởng tới bất kỳ danh hiệu nào, nhưng cách Quỷ đỏ thể hiện khiến chuyến đi trở thành chủ đề gây tranh luận thay vì một sự kiện quảng bá thành công.

Dù vậy, cũng cần công bằng với các CLB châu Âu. Họ không sang châu Á để đá một trận chung kết. Các cầu thủ cần được nghỉ ngơi sau mùa giải, những tân binh cần thời gian hòa nhập và các tài năng trẻ cần cơ hội thể hiện. Không thể đòi hỏi một đội bóng phải sử dụng đội hình mạnh nhất trong mọi phút của một trận giao hữu. Vấn đề nằm ở chỗ khi một CLB nhận hàng triệu USD để xuất hiện, họ cũng phải hiểu rằng khán giả không chỉ mua một chiếc vé xem bóng đá mà còn mua trải nghiệm được gặp đội bóng mà họ yêu thích.

Chelsea và câu chuyện JDT cho thấy vấn đề nằm ở đâu

Trận giao hữu giữa Chelsea và Johor Darul Ta'zim gần đây đã phơi bày rõ hơn sự khác biệt về mục tiêu giữa các CLB châu Âu và đối tác Đông Nam Á. Chelsea bước vào trận đấu sau khi vừa đánh bại AC Milan 3-0 tại Jakarta chưa đầy 24 giờ trước đó, bởi vậy Xabi Alonso buộc phải xoay tua đội hình. Nhiều cầu thủ trẻ được trao cơ hội, trong khi một số cái tên khác đang đứng trước khả năng rời Stamford Bridge.

Với Chelsea, đây là một phần trong hành trình chuẩn bị mùa giải và cũng là một trận đấu nằm trong chuyến du đấu thương mại. Nhưng với JDT, cơ hội đối đầu nhà vô địch FIFA Club World Cup có ý nghĩa hoàn toàn khác. Đại diện Malaysia cũng đang chuẩn bị cho mùa giải mới và không có lý do gì để bước vào sân với tâm thế của một đội bóng chỉ làm nền cho đối thủ.

JDT thi đấu quyết liệt, tận dụng những khoảng trống và khiến Chelsea gặp rất nhiều khó khăn trước khi hai đội hòa 3-3. Kết quả ấy mang lại cho đội bóng Malaysia quyền được tự hào, bởi họ đã khiến một trong những CLB hàng đầu thế giới phải trải qua một trận đấu thực sự căng thẳng.

Báo chí Anh sau đó chỉ trích màn trình diễn của Chelsea, trong khi JDT bị phê phán vì lối chơi có phần mạnh tay và công tác trọng tài cũng trở thành chủ đề tranh luận. Nhưng nếu đặt mình vào vị trí đội bóng Malaysia, thật khó để yêu cầu họ phải thi đấu nhẹ nhàng chỉ vì đối thủ đến từ Premier League. JDT cũng có mục tiêu riêng, cũng đang chuẩn bị cho mùa giải mới và cũng muốn tận dụng trận đấu để đánh giá năng lực của mình.

Điều đó cho thấy một trận giao hữu giữa hai nền bóng đá khác nhau không nhất thiết phải là một buổi biểu diễn một chiều. Nếu các CLB châu Âu muốn đối tác châu Á thi đấu nghiêm túc, họ cũng phải chấp nhận khả năng trận đấu trở nên khó khăn và thậm chí có thể nhận kết quả không mong muốn.

Người hâm mộ vẫn là lý do lớn nhất để các CLB châu Âu trở lại

Dù tồn tại nhiều tranh cãi, không thể phủ nhận những chuyến du đấu vẫn mang lại giá trị rất lớn cho người hâm mộ Đông Nam Á. Phần lớn CĐV trong khu vực không có điều kiện bay sang Anh để xem Premier League. Chi phí vé máy bay, khách sạn, vé trận đấu và các khoản sinh hoạt khiến một chuyến đi như vậy trở thành điều xa xỉ đối với nhiều gia đình.

Vì thế, khi Arsenal tới Singapore, MU tới Malaysia hay Liverpool đến Hong Kong, người hâm mộ có cơ hội trải nghiệm điều mà họ khó có thể thực hiện ở châu Âu. Một CĐV Arsenal tại Thái Lan từng chia sẻ rằng chuyến du đấu mang ý nghĩa đặc biệt bởi rất nhiều người không thể đến Anh xem đội bóng thi đấu. Việc được nhìn thấy các cầu thủ yêu thích ngay tại châu Á vì thế giống như một giấc mơ trở thành hiện thực.

Người hâm mộ MU tại Malaysia cũng có suy nghĩ tương tự. Dù đội bóng vừa trải qua một mùa giải không thành công và tiếp tục gây thất vọng trong trận gặp ASEAN All-Stars, hơn 70.000 người vẫn tới sân. Con số ấy cho thấy sức hút của MU tại khu vực không dễ bị ảnh hưởng chỉ bởi phong độ.

Bóng đá châu Âu vì thế hoàn toàn có lý do để tiếp tục tới Đông Nam Á. Họ có một thị trường khổng lồ, những CĐV trung thành và khả năng tạo ra doanh thu - không chỉ hiện tại mà còn cả tương lai - mà không phải thị trường nào cũng mang lại. Nhưng chính sức hút ấy cũng đặt ra trách nhiệm lớn hơn cho các CLB.

Người hâm mộ không muốn bị xem đơn thuần là những khách hàng mua vé. Họ muốn cảm thấy mình là một phần của CLB, dù cách xa sân nhà hàng nghìn kilomet. Đó là lý do nhiều CĐV mong các đội bóng dành thêm thời gian cho những hoạt động cộng đồng, đặc biệt là trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, người hâm mộ ở vùng sâu vùng xa hay những nhóm không đủ khả năng tham dự các sự kiện thương mại.

Một CĐV Liverpool tại Thái Lan từng đề xuất CLB nên tạo ra nhiều cơ hội tiếp cận hơn cho trẻ em nghèo và những người có điều kiện tài chính hạn chế. Đây là cách để một chuyến du đấu tạo ra tác động lớn hơn nhiều so với một trận đấu 90 phút.

Đông Nam Á cần nhận lại nhiều hơn một trận giao hữu

Giáo sư Simon Chadwick của Emlyon Business School từng nhận định, người hâm mộ châu Á muốn được tương tác với CLB yêu thích 24 giờ mỗi ngày, 365 ngày mỗi năm. Một đội bóng chỉ đến một quốc gia vài năm một lần chắc chắn không đủ để duy trì mối quan hệ ấy.

Đây chính là điểm mà các CLB châu Âu cần thay đổi. Chuyến du đấu mùa hè nên được xem là một phần trong chiến lược phát triển thị trường dài hạn, thay vì chỉ là vài ngày kiếm tiền. Man United từng triển khai mô hình Theatre of Dreams và các trung tâm trải nghiệm tại Trung Quốc, qua đó duy trì kết nối với người hâm mộ ngay cả khi đội bóng không xuất hiện tại châu Á.

Công nghệ thực tế ảo, thực tế tăng cường và các nền tảng kỹ thuật số cũng có thể giúp các CLB xây dựng mối quan hệ thường xuyên hơn với người hâm mộ. Nhưng quan trọng hơn, những chuyến du đấu cần tạo ra giá trị thực tế cho bóng đá địa phương.

Nếu một CLB nhận vài triệu USD cho một trận đấu, tại sao hợp đồng không thể bao gồm các chương trình đào tạo HLV, giao lưu với cầu thủ trẻ, trao đổi chuyên gia, xây dựng học viện hay các hoạt động cộng đồng? Nếu một đội bóng Anh tới Malaysia, Indonesia, Singapore hay Thái Lan, họ hoàn toàn có thể dành thêm vài ngày để làm việc với các CLB địa phương và những trung tâm đào tạo trẻ. Khi ấy, bóng đá Đông Nam Á không chỉ được xem những ngôi sao trên sân mà còn có cơ hội học hỏi từ hệ thống bóng đá phát triển hàng đầu thế giới.

Đừng để bóng đá Đông Nam Á chỉ là bên trả tiền

Các CLB Đông Nam Á không nhất thiết phải ngừng mời MU, Arsenal, Chelsea hay Liverpool. Ngược lại, sức hút của những đội bóng này vẫn là công cụ tuyệt vời để kéo khán giả đến sân, tăng doanh thu và quảng bá bóng đá khu vực.

Nhưng các nhà tổ chức cần mạnh dạn đàm phán những điều khoản có lợi hơn. Nếu phải trả hàng triệu USD cho một trận giao hữu, họ có thể yêu cầu CLB châu Âu cam kết thêm về hoạt động cộng đồng, đào tạo trẻ, giao lưu cầu thủ, hỗ trợ chuyên môn và kết nối người hâm mộ. Bóng đá Đông Nam Á không nên chỉ tự hào vì một CLB nổi tiếng đến đây. Điều quan trọng hơn là sau khi đội bóng ấy rời đi, khu vực còn lại điều gì.

Một cầu thủ trẻ JDT có thể trưởng thành hơn sau khi đối đầu Chelsea. Một HLV địa phương có thể học hỏi phương pháp huấn luyện mới. Một nhóm trẻ em nghèo có thể lần đầu được tiếp xúc với các ngôi sao bóng đá. Một CLB địa phương có thể mở rộng quan hệ với đối tác châu Âu. Những giá trị ấy mới là thứ có thể tồn tại lâu hơn những tấm vé được bán hết trong vài giờ.

Nửa thế kỷ trước, Arsenal từng thua Malaysia 0-2 tại Kuala Lumpur trong điều kiện thi đấu rất khác biệt. Ngày nay, những chuyến du đấu đã trở thành những sự kiện được tổ chức chuyên nghiệp, với sân vận động chật kín khán giả, hàng loạt nhà tài trợ và những khoản tiền khổng lồ. Khoảng cách giữa hai thời kỳ cho thấy bóng đá châu Âu đã thay đổi cách nhìn về châu Á.

Nhưng bóng đá Đông Nam Á cũng cần thay đổi cách nhìn về chính mình. Khu vực này không còn đơn thuần là nơi để các CLB châu Âu tới quảng bá thương hiệu và thu tiền. Với lượng người hâm mộ khổng lồ, sức mua ngày càng tăng và sự phát triển nhanh chóng của các giải đấu, Đông Nam Á hoàn toàn có thể trở thành một đối tác thương mại thực sự.

Vì thế, vấn đề không phải là MU, Arsenal hay Chelsea có nên tới Đông Nam Á hay không. Họ chắc chắn vẫn sẽ đến, bởi lợi ích thương mại quá lớn để từ bỏ. Câu hỏi quan trọng hơn là hai bên có thể biến những chuyến đi ấy thành điều gì.

Nếu các CLB châu Âu chỉ đến, đá một trận, nhận tiền rồi trở về, đó đơn giản là một hoạt động kinh doanh. Nếu họ dành thời gian cho người hâm mộ, đầu tư vào bóng đá trẻ, chia sẻ chuyên môn và xây dựng kết nối quanh năm, chuyến du đấu sẽ trở thành một cây cầu thực sự giữa hai nền bóng đá.

Khi đó, người hâm mộ Đông Nam Á không còn cảm giác mình đang trả tiền để xem một “gánh xiếc”. Họ đang tham gia vào một mối quan hệ mà cả bóng đá châu Âu lẫn bóng đá khu vực đều có thể hưởng lợi.

• Tháng 7/2013, Arsenal trở thành CLB Premier League đầu tiên sang Việt Nam du đấu, trong khuôn khổ tour chuẩn bị cho mùa giải 2013/14. Thầy trò HLV Arsene Wenger đặt chân tới Hà Nội ngày 15/7 và nhận được sự quan tâm đặc biệt từ người hâm mộ. Arsenal mang theo nhiều ngôi sao như Theo Walcott, Santi Cazorla, Mikel Arteta và Per Mertesacker, đồng thời tổ chức các hoạt động giao lưu, ký tặng và mở cửa buổi tập cho CĐV.

Ngày 17/7, Arsenal đối đầu đội tuyển Việt Nam trên sân Mỹ Đình trước khoảng 40.000 khán giả. Chênh lệch đẳng cấp được thể hiện rõ khi đội bóng Anh giành chiến thắng 7-1. Olivier Giroud lập hat-trick, trong khi Alex Oxlade-Chamberlain và Chuba Akpom cũng ghi dấu ấn. Dù thất bại nặng nề, trận đấu vẫn tạo hiệu ứng lớn và trở thành một trong những sự kiện đáng nhớ của bóng đá Việt Nam.