Ngôi sao điền kinh nhập tịch Thái Lan từng đánh bại Lương Đức Phước ở SEA Games rút khỏi ASIAD?

Từ nhà vô địch SEA Games đến quyết định rời đường chạy

Kieran Tuntivate là một trong những VĐV điền kinh đáng tin cậy nhất của Thái Lan ở các cự ly trung bình và dài. Tại SEA Games 2023, anh giành HCV 1.500 m với thành tích 3 phút 58,51 giây, đánh bại Lương Đức Phước của Việt Nam, người về sau với 3 phút 59,31 giây. Tuntivate tiếp tục thắng ở 5.000 m với thành tích 14 phút 34,77 giây.

Hai năm sau, vị thế ấy vẫn không thay đổi. Tại SEA Games 33 năm 2025, Tuntivate bảo vệ HCV 1.500 m với thành tích 3 phút 47,50 giây, trong khi Lương Đức Phước giành HCĐ với 3 phút 50,13 giây. Tuntivate thậm chí còn giành thêm HCV 5.000 m và 10.000 m, hoàn tất cú hat-trick vàng trên các cự ly trung bình và dài.

Vì thế, việc Tuntivate không góp mặt tại ASIAD 2026 gây chú ý. Tuy nhiên, đây không phải quyết định được đưa ra vào phút chót. Từ tháng 6, anh đã thông báo với Liên đoàn Điền kinh Thái Lan về kế hoạch nghiêm túc chuyển sang marathon, đồng nghĩa với việc bỏ cả ASIAD 2026 lẫn SEA Games 2027.

Xét riêng ASIAD, Thái Lan rõ ràng chịu thiệt. Liên đoàn nước này thừa nhận chưa có VĐV chạy trung bình và dài nào đủ khả năng thay thế Tuntivate ngay lập tức. Anh từng đứng thứ tư tại ASIAD 2018 và đạt thành tích chạy 10.000 m là 27 phút 17,14 giây, thông số từng đưa anh tới Olympic.

Bởi vậy, quyết định rút lui có thể gây tranh luận. ASIAD chỉ diễn ra 4 năm một lần, trong khi Tuntivate vẫn đang ở độ tuổi và phong độ cho phép cạnh tranh thành tích cao. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ marathon không phải phiên bản kéo dài của 5.000 hay 10.000 m. Muốn hướng tới cự ly 42,195 km, anh phải thay đổi đáng kể chương trình tập luyện, khả năng sử dụng năng lượng, bổ sung carbohydrate và duy trì tốc độ trong hơn hai giờ.

Tuntivate đã bắt đầu quá trình đó. Anh từng tiết lộ khối lượng tập luyện đã được nâng lên khoảng 140 km mỗi tuần. Nếu mục tiêu là tiến tới đẳng cấp Olympic, việc vừa tập marathon vừa quay lại đạt đỉnh ở đường chạy có thể làm xáo trộn cả một chu kỳ huấn luyện. Do đó, bỏ ASIAD không đơn thuần là hy sinh một giải đấu mà là lựa chọn dứt khoát cho một hướng phát triển mới.

Vì sao Tuntivate đặt cược vào marathon?

Tuntivate không bước lên đường chạy marathon từ con số 0. Ngày 15/3/2026, anh hoàn thành New York City Half Marathon trong 1 giờ 2 phút 39 giây, phá kỷ lục Thái Lan và rút hơn 2 phút rưỡi so với kỷ lục cũ 1 giờ 5 phút 19 giây của Natthawut Innum.

Thành tích đó chưa thể đảm bảo Tuntivate sẽ trở thành một VĐV marathon hàng đầu thế giới, bởi 42,195 km đặt ra những yêu cầu hoàn toàn khác. Nhưng nó cho thấy lựa chọn của anh có nền tảng chuyên môn, thay vì chỉ là mong muốn thay đổi môi trường thi đấu.

Đáng chú ý hơn, Tuntivate có điều kiện phát triển rất khác phần lớn VĐV chạy đường dài của Thái Lan. Sau khi tốt nghiệp Harvard, anh gia nhập Bowerman Track Club (BTC) tại Oregon, nơi quy tụ nhiều VĐV đẳng cấp quốc gia cùng đội ngũ HLV giàu kinh nghiệm. Chính Tuntivate từng đánh giá môi trường tại BTC có chất lượng VĐV và HLV vượt xa cấp độ đại học.

Đó là lý do nền tảng quan trọng nhất của Tuntivate có thể không phải sức bền mà là tốc độ. Thành tích 27 phút 17,14 giây ở 10.000 m từ năm 2021 cho thấy anh có nền tảng tốc độ đủ tốt để thử sức với marathon đỉnh cao. Trong điền kinh hiện đại, nhiều VĐV marathon hàng đầu không đơn thuần chạy được quãng đường dài mà phải mang tốc độ vốn có trên đường chạy sang cự ly 42,195 km.

Eliud Kipchoge là ví dụ nổi bật cho hướng phát triển này. Anh từng thi đấu 5.000 m trước khi chuyển sang chạy đường trường và trở thành một trong những marathoner vĩ đại nhất lịch sử. Tuntivate dĩ nhiên còn cách rất xa đẳng cấp đó, nhưng mô hình chuyển đổi cự ly cho thấy quyết định của anh có cơ sở thể thao rõ ràng.

Thái Lan thực tế đang có khoảng trống lớn ở marathon cấp độ quốc tế. Người gần nhất của nước này dự Olympic ở nội dung marathon là Boonthung Srisung tại Rio 2016, theo diện suất đặc cách. Kể từ đó, Thái Lan không có VĐV marathon góp mặt ở hai kỳ Olympic liên tiếp.

Kỷ lục marathon quốc gia hiện thuộc về VĐV mang hai dòng máu Thái Lan - New Zealand Tony Payne với thành tích 2 giờ 16 phút 56 giây tại Frankfurt Marathon 2018. Con số này vẫn cách khá xa chuẩn Olympic. Chẳng hạn, chuẩn vòng loại marathon nam Olympic Paris 2024 là 2 giờ 8 phút 10 giây.

Trong bối cảnh đó, Tuntivate trở thành một trường hợp đặc biệt. Anh có nền tảng tốc độ ở 10.000 m, kinh nghiệm Olympic, được đào tạo trong hệ thống NCAA và BTC, đồng thời có cơ hội thi đấu tại những giải chạy chất lượng cao ở Mỹ. Nếu Thái Lan muốn kiểm chứng khả năng của một VĐV nước này ở marathon đỉnh cao thế giới, Tuntivate là một trong những lựa chọn phù hợp nhất.

Điều đáng nói là giá trị của quyết định này không nên chỉ được đo bằng việc anh có giành huy chương tại ASIAD 2026 hay không. Nếu Tuntivate thành công trên đường chạy marathon, câu chuyện lớn hơn sẽ là liệu Thái Lan có thể tận dụng kinh nghiệm, kiến thức huấn luyện và môi trường phát triển của anh để tạo ra một thế hệ VĐV mới hay không.

Nếu toàn bộ thành quả chỉ dừng lại ở một cá nhân, Thái Lan có nguy cơ chuyển từ việc đặt kỳ vọng vào Tuntivate trên đường chạy sang đặt toàn bộ hy vọng vào anh trên đường marathon. Nhưng nếu hành trình hướng tới Los Angeles 2028 giúp hình thành thêm những VĐV marathon chất lượng, tạo ra hệ thống huấn luyện tốt hơn và thu hẹp khoảng cách giữa các VĐV trong nước với môi trường chuyên nghiệp ở Mỹ, việc bỏ hai kỳ SEA Games và ASIAD sẽ trở thành một sự đánh đổi có ý nghĩa.

Vì thế, Tuntivate rút khỏi ASIAD không phải bởi anh đã hết động lực với điền kinh hay không còn khả năng cạnh tranh. Ngược lại, chính vì vẫn còn tiềm năng phát triển mà anh lựa chọn thay đổi ngay lúc này. Thái Lan mất đi một ứng viên huy chương trước mắt, nhưng đổi lại là cơ hội thử nghiệm một hướng đi có thể đưa VĐV từng đánh bại Lương Đức Phước trên đường chạy SEA Games đến một mục tiêu lớn hơn: marathon Olympic.