Ông Kim không chọn phòng ngự, ông chọn trận đấu mình muốn đá và suýt trả giá

Tỷ số 2-2 trên sân Mỹ Đình tối 26/8 dễ bị đọc theo hai cách sai. Cách thứ nhất là ăn mừng: hai lượt trận, không thua, bảo vệ thành công ngôi vương. Cách thứ hai là phê phán: Việt Nam không tự ghi bàn nào, cả hai bàn thắng đều là quà của hàng thủ Thái Lan, và Thái Lan đã "outplay" chúng ta trên phương diện chiến thuật. Cả hai cách đều bỏ qua câu hỏi thực sự đáng hỏi: Kim Sang-sik đã chọn đá trận nào, tại sao ông chọn thế, và lựa chọn ấy đã đến gần điểm phá sản đến mức nào.

Lựa chọn trạng thái trận đấu

Có một tiền đề cần nói thẳng trước khi phân tích: Việt Nam không phải đội yếu tấn công. Đội tuyển ghi 12 bàn trong 5 trận gần nhất, trung bình 2,4 bàn mỗi trận. Nhưng xác suất ghi bàn của một đội không phải hằng số; nó phụ thuộc vào trạng thái trận đấu. Thái Lan của Anthony Hudson ghi bàn tốt nhất khi kiểm soát bóng có cấu trúc, ép đối thủ vào một phần ba sân. Việt Nam của Kim Sang-sik ghi bàn tốt nhất trong chuyển đổi, trước một đối thủ đã mở. Trạng thái duy nhất mà Thái Lan hơn Việt Nam là đôi công – hai đội cùng đẩy cao, cùng chấp nhận rủi ro.

Cầm lợi thế 2-0 từ Rajamangala, ông Kim từ chối trạng thái đó. Ông giữ nguyên 11 cái tên xuất phát, giữ nguyên khối 5-4-1 khi không bóng, và giữ nguyên nguyên tắc đã hai năm nay thành bản sắc: đội hình xuất phát có nhiệm vụ đưa trận đấu qua giờ nghỉ trong tầm kiểm soát, còn bàn thắng được đặt vào tay hàng dự bị và những tình huống chuyển đổi khi đối phương đã mệt và đã mở.

Đây không phải tử thủ. Tử thủ là cố gắng không thủng lưới. Lựa chọn của ông Kim tinh vi hơn: Thái Lan cần thắng cách biệt ba bàn, nên mục tiêu thực sự không phải giữ sạch lưới mà là giảm xác suất thủng lưới quá hai bàn, đồng thời kéo dài thời gian – bởi mỗi phút trôi qua với cách biệt dưới ba bàn là một phút Việt Nam thắng. Đó là bài toán của người nắm tổng tỷ số, và về mặt chiến lược, nó đúng.

Cần tách bạch hai lớp ở đây. Ông Kim đã đá đúng kiểu này ở Bangkok khi tổng tỷ số còn 0-0, nên khối thấp và chuyển đổi không phải phương án riêng cho lượt về mà là bản sắc của ông. Nhưng tình thế lượt về biến bản sắc vốn ngại rủi ro ấy thành lựa chọn tối ưu: lần này, cách ông vẫn luôn đá trùng khớp hoàn toàn với cách nên đá.

Kịch bản của Hudson: khối kim cương và thế lưỡng nan

Vấn đề là lựa chọn đúng cần một công cụ đủ tốt để thực thi, và trong 40 phút đầu, công cụ ấy suýt vỡ.
Các báo đồng loạt ghi Thái Lan đá 4-3-3. Nhìn kỹ hơn, Hudson triển khai một khối kim cương ở trung tuyến: một tiền vệ ở đáy, hai con thoi, một số 10 ở đỉnh, cùng hai tiền đạo Yotsakorn Burapha và Teerasak Poeiphimai chủ động dạt ra hai nách. Người cầm trịch của Thái Lan đá ở đáy kim cương, và đây là chi tiết quyết định: mỗi khi hậu vệ trái dâng cao, anh lùi xuống giữa hai trung vệ như một trung vệ thứ ba, nhận bóng trong tư thế hoàn toàn tự do và điều khiển toàn bộ nhịp phát triển. Hệ quả là một thế 4 đấu 2 ở giữa sân chống lại Hoàng Đức và Thành Long, trong khi bộ ba trung vệ Thành Chung – Xuân Mạnh – Văn Hậu bị hai tiền đạo ghim chặt, không ai rảnh để dâng lên hỗ trợ.

Gốc rễ của vấn đề nằm ở tuyến đầu. Trong khối 5-4-1, người duy nhất có thể áp sát đáy kim cương là Xuân Son, và anh phải đối diện hai trung vệ cộng người cầm trịch – một thế 3 đấu 1 không có lời giải. Hoàng Đức và Thành Long không thể dâng lên vì phải trông chừng hai con thoi và số 10. Người Thái không cần phá khối phòng ngự của Việt Nam; họ chỉ cần được phát bóng tự do từ đáy, và họ được như thế suốt hiệp một.

Từ đó, cấu trúc ấy đẩy Việt Nam vào thế lưỡng nan. Nếu Hoàng Hên và Đình Bắc giữ biên, trung lộ vỡ. Nếu họ bó vào hỗ trợ hai tiền vệ, Thái Lan chuyển hướng ra cánh, nơi hậu vệ biên dâng cao cùng một tiền vệ chạy hành lang trong tạo ra thế 2 đấu 1 vào wing-back của Việt Nam. Và khi Hoàng Hên bị kéo lên áp sát người cầm trịch đang lùi sâu, chính khoảng trống anh để lại mở đường cho một người khác dạt biên nhận bóng không ai kèm.

Trong bối cảnh ấy, chấn thương của Văn Vĩ ở phút thứ 7 không chỉ là mất một cầu thủ. Nó là mất người duy nhất được giao nhiệm vụ giải quyết thế 2 đấu 1 ở hành lang trái, đúng vào lúc trận đấu chưa kịp định hình. Năm phút sau, Thái Lan mở tỷ số từ một tình huống chuyển đổi nhanh: Seksan Ratree đặt bóng, Yotsakorn dứt điểm căng, Patrik Lê Giang chạm tay nhưng bóng vẫn đập xà vào lưới.

Từ phút 20 đến 35, những gì diễn ra không phải ngẫu nhiên. Thái Lan tạt bóng dồn dập, và gần như mọi quả bóng bật ra đều rơi vào chân Seksan hoặc Sarach ở rìa vòng cấm. Đó không phải lỗi tập trung. Đó là hệ quả toán học của thế 4 đấu 2: không có ai của Việt Nam rảnh để đón điểm rơi.

Điểm phá sản suýt xảy ra

Phút 47, Kakana Khamyok đi bóng qua Xuân Mạnh trong vòng cấm, phạm lỗi, phạt đền. Nếu bóng vào lưới, tổng tỷ số là 2-2 và Mỹ Đình đứng trước 40 phút hỗn loạn với một đội Thái Lan đang hưng phấn và một đội Việt Nam vừa mất toàn bộ biên an toàn. Kakana sút bóng lên trời.

Đây là khoảnh khắc nói lên toàn bộ tính chất của lựa chọn ông Kim. Lựa chọn giảm rủi ro không đồng nghĩa với kiểm soát rủi ro. Ông đã giảm kỳ vọng bàn thua của Thái Lan, nhưng phương sai thực tế của trận đấu không hề thấp: thủng lưới phút 12, phạt đền phút 47, thủng lưới phút 85, và hai bàn thắng nhờ đối phương phản lưới. Kế hoạch "chỉ cần không thua ba bàn" đã chạy sát mép dung sai của nó suốt 90 phút. Bóng đá vốn nhiều biến số hơn bất kỳ phép tính nào, và trong một buổi tối mà biến số xoay đi vài độ, kế hoạch đúng vẫn có thể phá sản.

Nó đã không phá sản, một phần nhờ Kakana, một phần nhờ chính công cụ của ông Kim bắt đầu vận hành đúng lúc. Việt Nam khai thác cú sốc tâm lý của Thái Lan ngay lập tức, và bằng công thức đã suýt thành công ở phút 42 khi Xuân Son đánh đầu dội cột: Tuấn Tài tạt từ biên trái, Hoàng Hên băng vào đệm bóng trúng cột, bóng bật ra đập người Chatchai lăn vào lưới. Bàn thắng được ghi nhận là phản lưới, nhưng cùng một hành lang, cùng một người tạt, cùng một điểm rơi ở cột gần – cách bóng được đưa vào khu vực nguy hiểm không hề ngẫu nhiên. Có một nghịch lý ở đây: Tuấn Tài không có tên trong kế hoạch xuất phát, bị đẩy vào sân vì chấn thương của đồng đội, và trở thành người tạo ra cả hai tình huống nguy hiểm nhất của Việt Nam trong 60 phút đầu.

Bàn gỡ 1-1 ở phút 52 về thực chất kết thúc cuộc đua. Thái Lan cần ba bàn trong 38 phút.

Điểm yếu của kim cương, và cú đấm phút 67

Từ đây, trận đấu chuyển vào trạng thái ông Kim thiết kế ngay từ đầu: Thái Lan phải mở, và Việt Nam có 25 phút cuối để tung những cầu thủ giỏi nhất vào không gian trống. Khối kim cương có điểm yếu kinh điển là chiều rộng. Để tạo ra thế 2 đấu 1 ở biên, hai hậu vệ biên của Thái Lan phải dâng rất cao, và khoảng trống sau lưng họ chính là nơi ông Kim nhắm tới.

Phút 67, Hai Long và Quang Hải vào thay Hoàng Hên và Thành Long – gần như sao chép quyết định ở phút 58 tại Bangkok. Chưa đầy hai phút sau, Hai Long phá bẫy việt vị, dứt điểm trúng xà; Quang Hải đá bồi chệch cột. Phút 82, Xuân Son dẫn một pha phản công 3 đấu 2, chuyền cho Hai Long đối mặt thủ môn, nhưng cú chạm bóng hỏng. Cấu trúc đã "outplay" Việt Nam trong 40 phút đầu giờ bị khai thác chính bằng cái giá của nó.

Rồi Hudson tự tháo khối kim cương của mình. Phút 84, ông rút Sarach Yooyen và Oussama, tung Woorachit và Wanchai – canh bạc cuối. Một phút sau, Tiến Anh khống chế lỗi trong vòng cấm, Wanchai dứt điểm cận thành. 2-1, tổng tỷ số 3-2. Bàn thua này giống bàn thua đầu ở một điểm: bóng lỏng trong khu 16m50 mà hàng thủ Việt Nam không giải quyết dứt khoát. Không ai thoát xuống sau lưng hàng thủ, không có pha phối hợp nào xé toang khối phòng ngự. Chỉ là bóng hai, bóng bật, và sự chậm nửa nhịp.

Việt Nam thoát nhờ pha phản công cuối cùng: Quang Hải chuyền, Xuân Son băng vào, Wanchai phá bóng và đưa bóng về lưới nhà ở phút 90+3. Với Thái Lan, đó là dấu chấm hết cho một chiến lược tổng tấn công đã tự phá hủy chính mình khi cầu thủ thứ 11 phải làm hậu vệ trong tình huống họ chưa từng tập.

Đánh giá

Kim Sang-sik đã chọn đúng trận đấu để đá. Trước một đối thủ trẻ hơn, hiện đại hơn và hơn hẳn trong trạng thái đôi công, ông từ chối đôi công, chọn trạng thái mà chênh lệch có lợi cho mình lớn nhất, và dùng lợi thế tổng tỷ số như một tài sản chứ không phải gánh nặng. Lựa chọn ấy không sai.

Nhưng nó suýt phá sản, và lý do không nằm ở lựa chọn mà ở công cụ thực thi: khối 5-4-1 với hai tiền vệ trung tâm không có lời giải cho một khối kim cương, và lỗ hổng bóng hai ở rìa vòng cấm là thật, không phải chuyện tập trung.

Ba câu hỏi để lại cho giai đoạn tiếp theo, khi đối thủ không còn là Thái Lan:

1. Khi đối thủ áp đảo trung tuyến, ai đón bóng hai? Hai bàn thua cùng một nguyên nhân cấu trúc. Nếu Hoàng Đức không ở thể trạng tốt nhất, tuyến giữa hai người là không đủ.

2. Chiều rộng phụ thuộc hoàn toàn vào wing-back. Mất Văn Vĩ ở phút 7 gần như tê liệt một hành lang. Tuấn Tài đủ tốt để cứu buổi tối, nhưng may mắn không phải kế hoạch.

3. Biên an toàn của chiến lược giảm rủi ro có đủ ở tầng cao hơn không? Trước Thái Lan, phương sai của trận đấu được đối thủ tự hấp thụ bằng một quả phạt đền hỏng và hai bàn phản lưới. Trước Nhật Bản, Australia hay Iraq, sẽ không ai hấp thụ hộ.

Bốn danh hiệu khu vực trong hai năm, ông Kim không còn gì để chứng minh ở Đông Nam Á. Mỹ Đình tối nay xác nhận rằng ông biết mình muốn đá trận nào. Câu hỏi cho hai năm tới là liệu ông có xây được một đội đủ chắc để lựa chọn ấy không còn phải trông vào biến số.