Từ khủng hoảng niềm tin đến 4 tấm huy chương lịch sử của bóng rổ Hàn Quốc tại ASIAD 20

Bóng rổ Hàn Quốc đang tận hưởng một khoảnh khắc thành công toàn diện hiếm hoi tại kỳ Asian Games Aichi-Nagoya, khi thâu tóm huy chương ở cả 4 nội dung 5x5 và 3x3 của nam lẫn nữ. Đây là một sự trỗi dậy đáng kinh ngạc trên đấu trường quốc tế đối với một môn thể thao vốn đang phải vật lộn tìm kiếm sự chú ý, cơ sở hạ tầng và một hệ thống đào tạo ổn định ở quê nhà.

Đội tuyển 5x5 nữ của Hàn Quốc đã đoạt tấm Huy chương Vàng Asian Games đầu tiên sau 12 năm, đánh bại chủ nhà Nhật Bản 75-70 trong trận chung kết hôm 26-9 vừa qua. Đội tuyển 3x3 nữ cũng giành được tấm huy chương Asian Games đầu tiên trong lịch sử, đánh bại Thái Lan 21-8 để mang về Huy chương Đồng vào hôm thứ Sáu.

Đội tuyển 5x5 nam, dưới sự dẫn dắt của HLV người Latvia Nikolajs Mazurs, cũng đã chấm dứt cơn hạn hán danh hiệu Á vận hội kéo dài 12 năm bằng chiến thắng 67-57 trước Nhật Bản trong trận chung kết diễn ra vào ngày 20 tháng 9. Nối gót ngay sau đó, đội tuyển 3x3 nam cũng đã mang về tấm Huy chương Vàng Asian Games đầu tiên cho Hàn Quốc ở bộ môn này khi đánh bại Qatar với tỷ số 19-10.

Đối với một môn thể thao mà sức hút ở quê nhà đã sa sút thê thảm so với thời kỳ đỉnh cao những năm 1990, những kết quả này đã mang đến một sự lạc quan bùng nổ hiếm thấy.

Cho Hyun-il, một nhà phân tích và bình luận viên bóng rổ, cho rằng cơn mưa huy chương của Hàn Quốc là kết quả của sự chuẩn bị bền bỉ, khả năng thích ứng chiến thuật và sự sẵn lòng của đội ngũ ban huấn luyện các ĐTQG trong việc nhìn xa hơn giải đấu quốc nội.

"Các quốc gia khác có thể đã cử đến những đội hình không phải là mạnh nhất, nhưng điều đó không làm giảm đi giá trị những gì Hàn Quốc đã làm được," Cho chia sẻ với The Korea Times. "Đối với Hàn Quốc, Asian Games là một mục tiêu được xác định rõ ràng, và các đội tuyển đã chuẩn bị cho nó với sự cam kết thực sự."

"Tấm Huy chương Vàng của đội nam là kết quả của một thử thách được tất cả mọi người cùng gánh vác — các cầu thủ, ban huấn luyện và liên đoàn," nhà phân tích bóng rổ kiêm cựu cầu thủ chuyên nghiệp Kim Jin-yong nói với The Korea Times. "Đó không phải là một đội hình hoàn hảo như mọi người từng tưởng tượng, nhưng họ đã kiên nhẫn chờ đợi từng cầu thủ sẵn sàng và để cho cả tập thể thể hiện những gì họ có thể làm."

Thành công này đến rất lâu sau kỷ nguyên rực rỡ của bóng rổ sinh viên Hàn Quốc vào giữa những năm 1990. Giải Lễ hội Bóng rổ (Basketball Festival) 1993-94, khi Đại học Yonsei trở thành đội bóng sinh viên đầu tiên giành chức vô địch giải đấu bằng cách đánh bại các đội bóng doanh nghiệp hàng đầu, đã làm thay đổi hoàn toàn bộ mặt môn thể thao này. Những ngôi sao như Seo Jang-hoon, Lee Sang-min, Woo Ji-won và Moon Kyung-eun đã tạo ra một cộng đồng người hâm mộ trẻ cuồng nhiệt.

Sức ảnh hưởng văn hóa của bóng rổ càng được củng cố bởi sự phổ biến của bộ truyện tranh Nhật Bản "Slam Dunk" và bộ phim truyền hình Hàn Quốc "Cú nhảy cuối cùng" (The Last Match) năm 1994. Các trận đấu nhanh chóng cháy vé, và các cầu thủ ngôi sao xuất hiện nhan nhản trên trang bìa của các tạp chí nổi tiếng.

Sự cuồng nhiệt đó dần nhạt phai sau khi giải đấu chuyên nghiệp chính thức ra mắt vào năm 1997. Việc các nhượng quyền thương mại (franchises) liên tục đổi địa điểm thi đấu đã làm suy yếu mối liên kết với địa phương, và môn thể thao này cũng đánh mất đi câu chuyện đối đầu giữa "sinh viên và doanh nghiệp" vốn từng tạo nên sức hút khó cưỡng cho Lễ hội Bóng rổ.

Tuy nhiên, giải đấu quốc nội của Hàn Quốc đang cho thấy những dấu hiệu phục hồi. Giải Bóng rổ Chuyên nghiệp Hàn Quốc (Korean Basketball League - KBL) đã thu hút 811.185 khán giả trong mùa giải chính thức (regular season) 2025-26, lần đầu tiên vượt qua mốc 800.000 sau 9 mùa giải, trung bình thu hút khoảng 3.000 người tham dự mỗi trận. Mặc dù vậy, con số này vẫn còn cách rất xa so với kỷ lục 1,2 triệu khán giả của giải đấu ở mùa 2013-14.

Hàn Quốc từ lâu đã phải dựa vào một hệ thống đường ống (pipeline) vô cùng nhỏ giọt từ các trường học và đại học để sản sinh ra các cầu thủ chuyên nghiệp và tuyển thủ quốc gia. Hiện tại chỉ có 2.351 học sinh/sinh viên tham gia thi đấu thể thao được đăng ký. Hệ sinh thái của quốc gia láng giềng Nhật Bản lớn hơn rất nhiều với 582.670 học sinh/sinh viên thi đấu và 33.386 đội bóng trực thuộc.

Kim đánh giá bước đột phá tại Asian Games này là một chiến thắng khó nhọc dành cho các cầu thủ, huấn luyện viên và các nhà quản lý khi họ vượt qua những giới hạn vốn từ lâu đã kìm hãm bóng rổ Hàn Quốc. Sự kiên nhẫn của liên đoàn với Mazurs, vị HLV ngoại quốc đầu tiên của đội tuyển nam Hàn Quốc, là một ví dụ điển hình về việc cam kết với sự thay đổi bất chấp những lời chỉ trích ban đầu về phương pháp huấn luyện của ông cũng như những kết quả tồi tệ ở giai đoạn giao hữu.

"Chờ đợi tự thân nó đã là một mức độ của sự trưởng thành," Kim nhận xét. "Mọi người thường xuyên nói rằng ai đó nên bị sa thải chỉ sau một trận đấu tồi tệ. Nhưng khi bạn biết chờ đợi, một điều gì đó rực rỡ có thể sẽ xuất hiện."

Ông cho rằng tấm huy chương bóng rổ 3x3 không hề là một tai nạn. Hàn Quốc đã yêu cầu các cầu thủ phải tham gia thi đấu trên hệ thống giải quốc nội Korea Tour để đủ điều kiện được gọi vào đội tuyển Asian Games, sau đó tạo điều kiện cho các VĐV cọ xát thông qua các giải đấu quốc tế, bao gồm Nations League và các vòng loại World Cup.

"Đó là một dự án được thiết kế ngay từ đầu để giành Huy chương Vàng, chứ không phải là thứ gì đó tự dưng rơi từ trên trời xuống chỉ vì các mảnh ghép tình cờ khớp vào nhau," Kim khẳng định.

Cho thì cho rằng đội tuyển nữ cũng được hưởng lợi từ tính liên tục sau chiến dịch World Cup của họ, cho phép HLV Park Soo-ho rèn giũa nhịp độ và sự gắn kết của họ. Hàn Quốc cũng đã chủ động điều chỉnh lối chơi để khai thác các điểm yếu trong các tình huống đối đầu (matchup) khi thi đấu với Trung Quốc ở bán kết, thay vì tuân thủ một cách cứng nhắc theo một kế hoạch đã định sẵn. "Họ duy trì được bản sắc của mình nhưng phản ứng một cách vô cùng linh hoạt," Cho đúc kết.

Nhưng những tấm huy chương Asian Games không thể xóa nhòa đi những điểm yếu về mặt cấu trúc. Kim lưu ý rằng đội tuyển nữ thiếu hụt trầm trọng số lượng cầu thủ để có thể tổ chức các buổi tập 5x5 hoàn chỉnh. Hàn Quốc cũng phải gạt bỏ tư duy coi Asian Games như một điểm dừng chân cuối cùng, ông lập luận, đồng thời nhấn mạnh rằng mục tiêu lọt vào vòng tứ kết tại Olympic 2032 đòi hỏi phải đầu tư sâu sắc hơn nữa vào các giải đấu quốc tế, sự phát triển của các cầu thủ và hệ thống giải quốc nội.

"Công việc không kết thúc ở đây," Kim nói. "Liên đoàn và giải đấu cần phải cải thiện bầu không khí tại các nhà thi đấu để những người thích xem ĐTQG cũng sẽ muốn theo dõi giải đấu quốc nội và bản thân môn bóng rổ."

"Sau khi giành Huy chương Vàng tại Asian Games 2014, Hàn Quốc đã thất bại trong việc mang theo động lực đó tiến về phía trước," Cho cảnh báo. "Một tấm Huy chương Vàng không có nghĩa là mọi nhiệm vụ đã được hoàn thành. Liên đoàn và giải đấu cần hợp tác chặt chẽ với nhau, trong khi bộ môn nam phải tiếp tục khám phá việc nhập tịch, và bộ môn nữ cần củng cố nguồn cung cầu thủ của mình."

Ông nói thêm rằng Hàn Quốc cần một chiến lược quốc tế dài hạn hơn, bao gồm nhiều trận đấu giao hữu ở nước ngoài và các cơ hội cọ xát với các nền bóng rổ tiên tiến.

"Hàn Quốc chưa thể vượt qua vòng loại Olympic ở bộ môn bóng rổ nam trong suốt 30 năm qua," Cho thở dài. "Thi đấu giao hữu trên sân nhà là rất quan trọng, nhưng việc thi đấu ở nước ngoài còn giá trị hơn nhiều đối với một quốc gia có quá ít cơ hội để trải nghiệm bóng rổ quốc tế."