"Một tuần trước vụ tai nạn thảm khốc ở Munich, mẹ tôi còn giặt đồ thi đấu cho các cầu thủ Man Utd. Nhưng một tuần sau, bà phải đi lau chùi những chiếc quan tài của nhiều người trong số họ...".
Thứ Ba, 6/2/2018 đánh dấu tròn 60 năm ngày xảy ra tai nạn hàng không thảm khốc ở Munich, dẫn tới một trong những bi kịch đau thương nhất trong lịch sử bóng đá thế giới. 23 người đã thiệt mạng, trong đó bao gồm 8 cầu thủ Manchester United.

Ken Ramsden, khi đó chỉ là một cậu nhóc CĐV 12 tuổi của Man Utd. Mẹ cùng cô ruột của Ramsden, Irene và Joan đã làm việc ở phòng giặt là của CLB nằm trong sân Old Trafford. Ramsden sau này còn gắn bó 50 năm với tư cách biên tập viên, nhân viên phụ trách truyền thông và là thư ký của CLB, trước khi ông nghỉ hưu hồi 2010.
Những ký ức của Ramsden về thời khắc choáng váng 60 năm trước vẫn sống động và nó mang đến một góc nhìn khác xung quanh thảm họa Munich cũng như việc Man Utd bắt đầu gượng dậy sau bi kịch ấy.
Muốn nghe kết quả bốc thăm Cúp, cứ vào phòng... giặt là!
"Ở thời điểm Man United bay tới Belgrade, đội bóng trẻ trung của HLV Matt Busby đang thống trị nước Anh. "Những đứa bé của Busby" đã VĐQG vào năm 1956 với đội hình có độ tuổi trung bình chỉ là 22. Mùa kế tiếp, họ lại vô địch!".
Người cô yêu quý của tôi, Joan, giờ đã 93 tuổi, từng làm công việc dọn dẹp các ki-ốt mở ra phục vụ CĐV trong những ngày Man Utd thi đấu. Khi ấy, thư ký của CLB, Walter Crickmer (người sau này cũng tử nạn ở Munich) đến và nói với cô rằng CLB chuẩn bị mở một phòng giặt là và hỏi bà ấy xem liệu có biết ai muốn làm việc ở đó.
Tất cả, một công việc mới sau đấy cho cô và mẹ tôi đã bắt đầu. Chỉ đơn giản vậy thôi! Chẳng cần cuộc phỏng vấn nào hết!

Đó vào khoảng giữa năm 1955 hay 1956 và đấy là một căn phòng nhỏ nằm dọc cùng hướng với phòng thay đồ của các cầu thủ. Khi trời mưa nặng hạt, nước tràn vào và căn phòng lụt lênh láng. Điều này đã xảy ra vài lần, tôi có thể nhớ như vậy.
Khi ấy chỉ có một bộ phận phục vụ nhỏ ở Old Trafford. Khi tôi gia nhập vào năm 1960 có lẽ chỉ có 10 hay 11 người và cùng với các cầu thủ, BHL, đó là toàn bộ đội bóng.
Bạn có thể dễ dàng thuộc tên mọi người và tất nhiên cả các cầu thủ. Bạn thấy họ tập luyện hằng ngày. Họ thường tạt vào phòng giặt là để xin một tách trà, hoặc đơn giản chỉ để hút một điếu thuốc hoặc mượn tờ báo đọc lướt.

Những ngôi sao như Bobby Charlton, Duncan Edwards, Mark Jones đều gia nhập CLB từ nơi khác nên đôi khi trông họ có cảm giác cô đơn và hơi buồn khi ở trong phòng giặt là nhâm nhi tách trà.
Hẳn họ đã nhìn thấy ở mẹ và cô của tôi một cuộc sống khác, đời thường và yên bình hơn. Ở khía cạnh nào đó, họ xem đó như những người bạn đáng tin cậy để chia sẻ về cuộc sống.
Và nếu chẳng may các họ được CĐV cuồng nhiệt nào đó tặng vết son môi mọng trĩu trên cổ áo, họ muốn đưa chúng cho mẹ tôi nhờ giặt thay vì mang về nhà có thể khiến những người phụ nữ trong gia đình lo lắng.
Nhưng phòng giặt là không chỉ là nơi dừng chân của những khoảnh khắc ngoài bóng đá. Ngày ấy, lễ bốc thăm các vòng thi đấu của Cúp FA chỉ diễn ra duy nhất trên đài BBC. Mọi người đều đi vào đó hoặc đứng ngoài cửa lắng nghe chăm chú bởi chỉ có 1 chiếc radio duy nhất ở CLB và nó lắp đặt trong phòng giặt là. Khi ấy, nó như căn phòng tranh luận thu nhỏ. Thật thú vị làm sao!
Đó là bầu không khí thân mật, ấm cũng và chẳng có ranh giới ngăn cách nào hết...

Áo ngôi sao hong phơi trên phố
Những cầu thủ Man Utd ngày ấy là những ngôi sao lớn với cậu nhóc như tôi, nhưng họ cũng thường bắt xe bus hoặc đi xe đạp như bao người khác. Họ cũng vào những cửa hàng tạp hóa giống bạn, không có sự phân biệt nào hết!
Chúng tôi sống ở Salford. Eddie Colman - một trong những cầu thủ thiệt mạng ở Munich sau này - cũng sinh ra và sống ở Salford. Còn nhiều người khác sống ở Stretford, xung quanh công viên Longford.
Mỗi khi được nghỉ học tôi thường xuống khu vực quanh sân Old Trafford, như bao đứa trẻ khác, chỉ để chơi tha thẩn ở đó.
Những ngày ấy, khi mẹ và cô tôi giặt xong đồng phục cho các cầu thủ, họ thường móc đồ lên dây phơi được chăng giữa tường sân vận động và hàng rào ngăn cách đường ray xe lửa gần cạnh.
Liệu bây giờ bạn có thể thấy trang phục thi đấu của cầu thủ được phơi khô để sử dụng ở những trận kế tiếp kiểu thế?

Thường đám trẻ chỉ được thập thò ngoài sân đợi và ngắm nhìn những cầu thủ đến tập rồi ra về. Nhưng khi mẹ tôi ôm chiếc sọt đi thu từng bộ trang phục đã khô để cất đi, bà luôn kéo tôi qua hàng rào để tiến vào trong sân.
Bà đưa tôi vào phòng giặt là, làm đồ uống cho tôi. Và khi các cầu thủ cũng như BHL đi vào đó, tôi cảm nhận rõ sự hãnh diện không tưởng với một đứa nhóc đang lâng lâng trên 7 tầng mây.
Tôi vẫn nhớ một ngày khi đang trong phòng giặt là, Tommy Taylor và David Pegg bước vào. Tommy châm điếu thuốc - điều mà giờ cầu thủ không được phép - nhưng anh ấy đánh rơi hộp diêm. Tôi đang chơi trên sàn nhà nên đã nhanh nhẩu nhặt nó lên cho anh ấy. Tommy đã cười phá lên và nói: "Nhìn xem cậu nhóc ngốc nghếch này!".
Thời ấy, vào buổi chiều Chủ nhật bạn có thể đến công viên Longford ở Stretford và thấy những cầu thủ MU chơi bóng với đám trẻ. Họ có thể đi dạo quanh đấy và nếu thấy ai đó đang chơi bóng, họ sẵn sàng nhập cuộc.
Ngày ấy, bóng đá và cuộc sống bình dị gắn quyện như thế!

Tin sét đánh từ Munich...
"Man Utd đánh bại Red Star Belgrade 2-1 ở Old Trafford ở tứ kết lượt đi. Họ hòa 3-3 sau đó tại Belgrade vào buổi chiều thứ Tư và sau trận bắt đầu hành trình quay về Anh trên một chuyên cơ đi thuê.
Chiếc máy bay phải dừng nạp nhiên liệu ở Munich. Đó một ngày tuyết rơi dày, và sau khi 2 lần cất cánh thất bại thì ở lần thứ 3, máy bay trượt khỏi đường băng, cày tung hàng rào và một bên cánh đâm vào tòa nhà gần đó phát nổ".
Chúng tôi không biết nhiều về trận đấu, mà chỉ xem thông tin qua báo. Ngày hôm sau, khoảng 4h chiều. Mẹ tôi về nhà sau giờ làm việc, tôi cũng từ trường học trở về. Bất chợt ai đó gõ cửa. Hóa ra đó một cậu nhó ở phố bên cạnh. Cậu ấy biết mẹ tôi làm ở sân Old Trafford và đến nói lại những gì nghe thấy trên đài radio, rằng đã có một vụ tai nạn máy bay.
Mẹ tôi khá bực bội, đã trách mắng và còn nhắn cậu ta không được nói tiếp với bất kỳ ai những điều tồi tệ như thế. Bà không tin đấy là sự thật. Nhưng rồi thời gian nặng nề trôi qua thật chậm, sự thật cũng hé lộ.

Tôi vẫn nhớ khi đang ở trường học vào ngày thứ Sáu và đám nhóc ngoài sân chơi đều bàn tán rằng Tommy Taylor nằm trong số người sống sót sau tai nạn. Nhưng thực tế đó là nhà báo Frank Taylor.
Khi ấy, hôm nay có thể là mẩu tin tích cực, nhưng ngày mai mọi thứ lại tồi tệ đi. Phải mất 5 hay 6 ngày sau vụ tai nạn, mọi thông tin mới sáng tỏ. Nhưng dù nhanh hay chậm thì ngày ấy, chắc chắn không ai trong chúng tôi mong đợi một tin tức như thế.

Từ vết son trên cổ áo đến lau bóng những cỗ quan tài
Những thi thể bắt đầu được chuyển về sau khi mọi tin tức trở nên sáng tỏ. Phòng tập chức năng nằm kế bên phòng thay đồ tạm thời trở thành "nhà xác u buồn". Những thi thể đã nằm ở đó...
Mẹ và dì tôi khi ấy đi lau chùi bóng những cỗ quan tài của các cầu thủ đã thiệt mạng. Tôi biết chắc rằng đó không phải công việc của họ, nhưng với tình cảm đặc biệt, sự thân mật và lòng kính trọng, họ đã quan tâm chăm lo cho các cầu thủ khi còn sống thì họ cũng sẵn sàng làm thế với những người đã khuất.
Tôi vẫn luôn xúc động, choáng váng khi nghĩ lại rằng, mới chỉ một tuần trước họ còn giặt là những chiếc áo đấu của các cầu thủ thì bây giờ họ lại tự tay đi lau chùi những cỗ quan tài của những ngôi sao đoản mệnh của CLB.
Ngay cả bây giờ, sau 60 năm, khi nghĩ lại, hình ảnh này vẫn thật cảm xúc!

Ra sân ngày sau thảm họa
Bởi thảm kịch Munich diễn ra không quá lâu sau chiến tranh thế giới lần thứ 2, chẳng ai đến và hỏi xem: "Bạn ổn chứ? Bạn đối diện mất mát và vượt qua nó thế nào?".
Đó không phải cách người ta sẽ làm vào năm 1958. Bạn chỉ có thể xoay sở, tự giúp mình với chính những gì bạn đang làm.
"Ở bất kỳ nơi nào trên thế giới có sự hiện diện của bóng đá, Manchester United đều được khóc than thương tiếc", Chủ tịch Harold Hardman phát biểu trên chương trình tưởng niệm trước trận đấu đầu tiên sau thảm họa Munich.
Thật ngạc nhiên khi trận đấu ấy diễn ra vào 19/2, tức chỉ 13 ngày sau cú sốc. Man Utd đã đánh bại Sheffield Wednesday 3-0 ở vòng 3 FA Cup và tiến tới trận chung kết để rồi thua Bolton".

Chúng tôi sống ở Salford, chỉ mất 15 phút để đến SVĐ. Mẹ tôi có cặp vé cho từng trận trận đấu nên tôi và bố đã thường đến SVĐ, tất nhiên cả ở trận đấu đặc biệt ấy.
Ngày 16/2, khi chúng tôi đi bộ xuống đường Trafford hướng về SVĐ, thậm chí dòng người đi ngược chiều còn lớn hơn vì sân đã chật cứng.
Trong sân, Sheffield Wednesday dường như không thể chiến đấu. Họ không có cơ hội. Tôi thấy thương cho họ. Mọi người thương cho họ. Họ không dám thắng. Đó là bầu không khí đặc quánh cảm xúc cay đắng thương sót những cầu thủ đã mất, lại xen lẫn cả ý chí mạnh mẽ muốn vượt lên bi kịch.

Tinh thần Manchester United
"7 cầu thủ đã chết trước khi Man Utd bước vào sân đá với Sheff Wednesday, còn Duncan Edwards chết sau đó vài ngày. HLV Matt Busby vẫn thương nặng và thậm chí đã 2 lần người ta chuẩn bị sẵn lễ tang cho ông.
Trợ lý Jimmy Murphy không đi trên chuyến bay ấy vì bận dẫn dắt ĐT xứ Wales. Ông dẫn Man Utd ở phần còn lại mùa giải, đưa về vài bản HĐ mới, đôn thêm cầu thủ trẻ lên đội 1 nhưng sau cú sốc tinh thần quá lớn như thế, việc CLB xếp thứ 11 ở giải VĐQG cũng dễ hiểu".
Thủ môn Harry Gregg và hậu vệ Bill Foulkes, những người chỉ bị thương nhẹ đã gấp gáp trở về từ Munich và cùng trợ lý HLV Jimmy Murphy lập nên đội hình đá với Sheff Wednesday vào ngày 19/2 ấy. Tất cả đều ngạc nhiên trước sức mạnh và ý chí của Harry và Bill.
Nhưng họ không chỉ chơi cho chính mình, cho đội bóng, cho 7 đồng đội mới tử nạn trước đó mà còn cho cả những đồng đội đã sống sót nhưng không thể chơi bóng sau này như Johnny Berry hay Jackie Blachflower.

Rốt cuộc, sau trận đấu với Sheff Wednesday nhiều thứ đã trở lại đúng quỹ đạo vốn có. Tôi chợt nghĩ về một trong những người tiền nhiệm của mình, Les Olive, người khi ấy chỉ là trợ lý cho thư ký của CLB. Ông ấy mới 28 tuổi. Khi thư ký CLB tử nạn ở Munich, Lee đột nhiên phải gánh vác vai trò lớn hơn.
Khi đó, rõ ràng CLB chỉ còn rất ít nhân viên. Nhưng những ai còn lại đều sẵn sàng làm thêm vào buổi tối, làm không lương. Họ tiếp nhận đơn đăng ký mua vé xem trận đấu, tiếp nhận những bức thư đến, phân loại chúng, phân loại vé bán ra và thậm chí thu tiền...
Đó là những công việc lao động chân tay, đều đều chậm rãi hằng ngày, nhưng cách mà mọi người cùng nhau đối mặt, giải quyết mà không đòi hỏi lợi ích cho bản thân đã giải thích vì sao Manchester United có thể đương đầu và vượt qua biến cố tang thương nhất lịch sử CLB cũng như bóng đá thế giới.

Bình luận
Chuyên gia của Le Parisien đưa ra dự đoán kết quả trận đấu giữa Auxerre vs PSG thuộc vòng 19 Ligue 1 - giải VĐQG Pháp.
Quan hệ đối tác chiến lược mười năm giữa OCA và Tencent Esports sẽ không chỉ thúc đẩy sự phát triển của Esports tại châu Á mà còn mở rộng cơ hội cho các sự kiện Esports quốc tế trong tương lai.
Bà chủ Lakers - Jeanie Buss đã chính thức lên tiếng phủ nhận các báo cáo của ESPN về mâu thuẫn giữa bà và LeBron James, cho rằng việc lôi anh vào rắc rối gia đình nhà Buss là bất công.
Sau chấn thương dây chằng nghiêm trọng của Jimmy Butler, Warriors đang ráo riết tìm kiếm phương án thay thế với mục tiêu hàng đầu là Trey Murphy III từ Pelicans.
Tyson Fury vừa chốt thời điểm thượng đài sau khi rút lại quyết định giải nghệ. Cựu vô địch boxing hạng nặng thế giới đang có 3 đối thủ để lựa chọn so găng.
Chỉ còn 2 tuần nữa là đến hạn chót chuyển nhượng (5/2), Michael Porter Jr. của Brooklyn Nets bất ngờ tiết lộ anh đang phải thi đấu với một chấn thương dây chằng gối dai dẳng.
Bên cạnh phong độ hủy diệt trên sân Rod Laver Arena, tay vợt 38 tuổi còn gây chú ý với tiết lộ đầy thú vị về "mối nhân duyên" kéo dài 20 năm với một cây sung trong vườn bách thảo Melbourne – nơi giúp anh tìm lại sự cân bằng để hướng tới kỷ lục 25 Grand Slam.
Trước thềm World Cup, danh sách những ngôi sao bóng đá Anh có thu nhập "khủng" nhất đã được hé lộ. Đáng chú ý, bảng xếp hạng này còn xuất hiện cả những gương mặt đang bị thất sủng.
Cucine Lube Civitanova tiếp tục khẳng định sức mạnh tại bảng E Champions League nam khi giành chiến thắng thuyết phục 3-0 ngay trên sân của PGE Projekt Warszawa ở lượt trận thứ ba.
Số 5 thế giới Elena Rybakina đã thể hiện phong độ ấn tượng trong vòng đầu tiên và vẫn là ứng cử viên chiến thắng sáng giá nhất trước Varvara Gracheva.
Trước trận tranh hạng Ba VCK U23 châu Á 2026, Liên đoàn Bóng đá châu Á (AFC) nhấn mạnh U23 Việt Nam và U23 Hàn Quốc cần nhanh chóng quên đi những thất bại ở bán kết để hướng tới cái kết tích cực cho chiến dịch của mình.
Lịch thi đấu, trực tiếp cầu lông Indonesia Masters năm 2026 hôm nay. Cập nhật lịch trực tiếp Giải cầu lông Indonesia Masters năm 2026 mới nhất.
Lịch thi đấu, trực tiếp quần vợt Úc mở rộng năm 2026 hôm nay. Cập nhật lịch trực tiếp Giải tennis Australian Open năm 2026 mới nhất.
Chuyên gia Brian Windhorst của ESPN ví von mối quan hệ giữa Giannis và Bucks như một cuộc hôn nhân sắp đổ vỡ, khi đội bóng thi đấu bết bát còn siêu sao Hy Lạp bắt đầu sắm vai "phản diện".
Dưới đây là bản dịch đầy đủ cập nhật DTCL 16.3, phiên bản cập nhật mới nhất của Đấu Trường Chân lý mùa 16.
Trước cuộc đối đầu U23 Việt Nam ở trận tranh hạng Ba U23 châu Á 2026, HLV Lee Min-sung thẳng thắn chỉ ra những hạn chế của U23 Hàn Quốc, đặc biệt là vấn đề ghi bàn.
Không thể vào chung kết U23 châu Á 2026, U23 Việt Nam bước vào trận tranh hạng Ba với U23 Hàn Quốc bằng tinh thần chiến đấu và khát khao cống hiến, như lời khẳng định mạnh mẽ từ HLV Kim Sang Sik.
Bản cập nhật 26.2 tập trung điều chỉnh các tướng đang quá mạnh sau 26.1, đồng thời hỗ trợ những lựa chọn gặp khó khăn trong mùa giải 2026.
Dù mục tiêu số 1 là Giannis Antetokounmpo, nhưng Miami Heat hoàn toàn có thể chuyển hướng sang Zion Williamson như một giải pháp tức thời để cải thiện thứ hạng.
Cú đấm hạ gục Daniel Dubois ở trận thống nhất đai hạng nặng boxing thế giới vào tháng 7/2025 của Oleksandr Usyk được chọn là "Cú đấm knock-out của năm".
Phong độ ấn tượng của Jannik Sinner ở các vòng đầu cho thấy anh dễ dàng vượt qua James Duckworth tại giải quần vợt Úc mở rộng 2026.
Naomi Osaka suýt thua Ruzic ở vòng đầu tiên và phải hết sức cẩn trọng trước Sorana Cirstea tại vòng 2 đơn nữ của giải quần vợt Úc mở rộng 2026.
Chuyên gia của Marca đưa ra dự đoán kết quả trận đấu giữa Levante vs Elche thuộc vòng 21 La Liga - giải VĐQG Tây Ban Nha.
Chuyên gia của La Gazzetta dello Sport đưa ra dự đoán kết quả trận đấu giữa Inter Milan vs Pisa thuộc vòng 22 Serie A - VĐQG Italia 2025/26.
Khả năng Taylor Fritz thắng trắng ở giai đoạn đầu, nhưng sức bền bị đặt dấu hỏi ở những set cuối khi số 9 thế giới đối đầu với Vít Kopřiva.
Nhiều nguồn tin cho biết HLV Steve Kerr có thể sẽ chia tay Golden State Warriors sau mùa giải này khi hợp đồng hết hạn, khép lại kỷ nguyên rực rỡ với 4 chức vô địch NBA.
Không chỉ phục hận thành công món nợ tại Korea Masters, chiến thắng quả cảm sau 2 ván đấu còn giúp Thùy Linh chính thức góp mặt tại tứ kết và chắc chắn nhận mức tiền thưởng ấn tượng.
Chuỗi thành tích bết bát khiến New York Knicks buộc phải tính đến phương án trao đổi Karl-Anthony Towns, siêu sao đang có giá trị nhất trong đội hình.
Jessica Pegula đã tạo dấu ấn tại giải Úc mở rộng với chiến thắng áp đảo trước McCartney Kessler chỉ trong 58 phút hôm thứ Năm, nhưng thừa nhận cảm xúc lẫn lộn với người bạn đánh đôi của mình.
Số 2 thế giới WTA Iga Swiatek không hề hoàn hảo ở vòng đầu tiên nhưng sẽ tiếp tục tiến về phía trước tại Melbourne, khi gặp Marie Bouzkova.
Trận tranh hạng Ba giữa U23 Việt Nam và U23 Hàn Quốc không quyết định tấm vé hay danh hiệu lớn, nhưng lại là phép thử quan trọng về tâm thế và vị thế của hai nền bóng đá.
Dù đang có mùa giải thăng hoa nhất sự nghiệp, Deni Avdija vẫn cảm thấy thất vọng vì liên tục trở thành tâm điểm chỉ trích chính trị thay vì được ghi nhận tài năng trên sân bóng.
Belinda Bencic kéo dài khởi đầu mùa giải hoàn hảo và sẵn sàng chấm dứt chuỗi trận vòng loại đáng khen ngợi của Nikola Bartunkova.
Sức mạnh tập thể và dấu ấn của HLV Kim Sang Sik giúp U23 Việt Nam được truyền thông Hàn Quốc đánh giá cao trước trận tranh hạng Ba VCK U23 châu Á 2026, nhưng hàng phòng ngự đang đối mặt với nhiều rủi ro.
Dù có khởi đầu áp đảo, nhà đương kim vô địch Madison Keys đã trải qua những giây phút thăng trầm đầy kịch tính trước Ashlyn Krueger tại vòng 2 Úc mở rộng 2026.
Theo ESPN, sự thất vọng về cái tôi và ảnh hưởng của LeBron James từng khiến Jeanie Buss cân nhắc nghiêm túc việc không gia hạn, thậm chí trao đổi siêu sao này sang Clippers vào năm 2022.
Báo cáo Deloitte Football Money League 2026 chứng kiến MU rơi xuống vị trí thấp nhất lịch sử, trong khi Real Madrid trở thành CLB đầu tiên cán mốc doanh thu 1 tỷ euro.
Max Holloway tiết lộ mong muốn tạo "khoảnh khắc BMF" lên Charles Oliveira tại UFC 326, dù biết các HLV sẽ không ủng hộ ý tưởng này.
U23 châu Á 2026 không mở ra suất lên tuyển một cách tự động, nhưng đủ để HLV Kim Sang Sik cân nhắc cơ hội cho lứa U23 ở ĐT Việt Nam.
Tỏa sáng với cú đúp vào lưới Slavia Praga, Fermin López chính thức vượt mặt các đàn anh để dẫn đầu danh sách ghi bàn cho Barcelona tại Champions League mùa này.