Điểm yếu lớn nhất của HLV Moriyasu: "Chiến thuật Mitoma" bị hiểu lầm (Kỳ 3)

Thế nhưng, thế giới không có ai là hoàn hảo và bản thân một vị thuyền trưởng bản lĩnh như Moriyasu cũng không phải ngoại lệ. Vậy đâu là điểm yếu lớn nhất của người đàn ông này? Điều gì đã khiến ông nhiều lần bị đẩy vào tâm bão của sự chỉ trích, bị dư luận gắn mác là kẻ "bất tài" hay "bất lực về mặt chiến thuật"?

Câu trả lời hoàn toàn không nằm ở năng lực sa bàn hay phương pháp huấn luyện của ông trên sân tập mà lại xuất hiện ở một nơi tưởng chừng rất bình thường: chiếc micro trong phòng họp báo. Chính sự vụng về trong kỹ năng phát ngôn, kết hợp với một trong những hiểu lầm kinh điển mang tên "chiến thuật Mitoma", đã tạo nên một bức màn sai lệch che mờ đi tài năng đích thực của ông suốt một thời gian dài.

Bi kịch từ sự "tử tế quá mức" và điểm yếu cốt lõi trong phòng họp báo

Để chỉ ra khuyết điểm lớn nhất của HLV Hajime Moriyasu, chúng ta phải khẳng định ngay một sự thật: Ông là một người rất kém ăn nói trước các đơn vị truyền thông. Tuy nhiên, sự vụng về này hoàn toàn không xuất phát từ việc tư duy chiến thuật của ông bị chậm chạp hay bộ não không theo kịp diễn biến trận đấu. Trái lại, đây là một hội chứng xuất hiện từ chính sự tử tế, tỉ mỉ quá mức và tốc độ xoay chuyển suy nghĩ quá nhanh trong đầu của vị thuyền trưởng này.

Mỗi khi bước lên bục họp báo, người ta luôn ghi nhận một tần suất xuất hiện dày đặc của các từ đệm vô nghĩa như "eeto..." hay "ano..." (những từ tương đương với "ờ", "thì", "là" trong tiếng Việt) từ cửa miệng của chiến lược gia sinh năm 1968.

Để minh oan và giữ gìn danh dự cho HLV Moriyasu, những người có cơ hội tiếp xúc với ông ngoài đời đều khẳng định rằng trong các cuộc hội thoại đời thường hoặc giao tiếp nội bộ, ông hoàn toàn không có thói quen này. Ông nói chuyện rất mạch lạc, gãy gọn và lưu loát. Vậy tại sao cứ mỗi khi đứng trước ống kính truyền thông, điểm yếu này lại lộ ra một cách trầm trọng như vậy?

Nguyên nhân sâu xa nằm ở áp lực muốn phản hồi câu hỏi của các phóng viên một cách thành tâm, chân thực và chu toàn nhất có thể. Trong lúc lắng nghe và bắt đầu trả lời, bộ não của một nhà chiến lược như ông lập tức tái hiện ra hàng loạt kịch bản, hàng loạt tình huống và hoàn cảnh khác nhau đã diễn ra trên sân cỏ. Vì rất hiểu sự phức tạp của bóng đá, ông luôn cố gắng thêm thắt các mệnh đề phụ, giải thích các tiền đề, lồng ghép nhiều trường hợp giả định vào câu trả lời để người nghe không bị hiểu lầm hay hiểu sai bản chất vấn đề. Nhưng chính việc cố gắng diễn giải quá nhiều thứ cùng một lúc trong khi cấu trúc câu chưa kịp định hình đã khiến các từ đệm vô nghĩa xuất hiện như một phản xạ tự nhiên để kéo dài thời gian.

Dưới góc độ cá nhân, việc một huấn luyện viên luôn nỗ lực trả lời bằng cả tấm lòng và sự trân trọng đối với người hỏi là một phẩm chất rất đáng được tôn trọng, thậm chí là phải ngả mũ kính phục. Thế nhưng, khi đặt phẩm chất đó vào không gian của một buổi họp báo trực tiếp vốn đòi hỏi sự ngắn gọn, súc tích và có sức nặng, nó lại vô tình tạo ra những hiệu ứng ngược vô cùng tai hại.

Đối với những phóng viên mới hoặc những người chưa quen với phong cách diễn đạt của Moriyasu, việc phải lắng nghe một câu trả lời liên tục bị ngắt quãng bởi các từ đệm sẽ khiến mạch tư duy của họ bị nghẽn lại, tạo ra cảm giác ức chế. Hơn thế nữa, trước khi đưa ra câu trả lời cuối cùng, ông lại đưa vào quá nhiều giả thiết, quá nhiều bối cảnh khác nhau. Điều này khiến cho những người lười phân tích hoặc công chúng đại chúng dễ rơi vào cảm giác mông lung, để rồi đưa ra một kết luận vội vã và bất công rằng: Vị huấn luyện viên này dường như không có một tư duy chiến thuật rõ ràng, suy nghĩ còn mập mờ và không biết mình đang làm gì.

May mắn thay, sau chặng đường dài 8 năm bền bỉ đồng hành cùng đội tuyển quốc gia, phần lớn giới truyền thông và người hâm mộ bóng đá xứ sở mặt trời mọc đã dần thích nghi, thấu hiểu được thói quen ngôn ngữ này của ông. Họ không còn cảm thấy mệt mỏi hay áp lực như những ngày đầu, mà đã biết cách kiên nhẫn bóc tách lớp vỏ bọc ngôn từ để tìm ra những giá trị cốt lõi bên trong. Tuy nhiên, sự tử tế và dông dài ấy vẫn không thể giúp ông thoát khỏi những bi kịch lớn hơn do cơ chế vận hành của truyền thông hiện đại gây ra.

Giải mã "Chiến thuật Mitoma": Bản chất của hệ thống hay sự phó mặc cho cá nhân?

Trong số tất cả những làn sóng hiểu lầm và chỉ trích hướng về phía Moriyasu, câu chuyện liên quan đến cụm từ "chiến thuật Mitoma" chắc chắn là vết thương sâu sắc và để lại nhiều hệ lụy nhất. Trong các giai đoạn thi đấu của đội tuyển Nhật Bản, đặc biệt là tại World Cup 2022 khi Kaoru Mitoma liên tục tỏa sáng rực rỡ sau khi vào sân từ băng ghế dự bị, giới truyền thông và người hâm mộ đã tạo ra thuật ngữ này với một hàm ý đầy châm biếm. Họ cho rằng HLV Moriyasu hoàn toàn bất lực trong việc xây dựng một lối chơi tập thể mang tính tổ chức, và chiến thuật duy nhất của ông chỉ là ném quả bóng cho Mitoma ở hành lang cánh trái rồi cầu nguyện cho tiền đạo này tự mình làm nên điều kỳ diệu nhờ vào năng lực đi bóng thiên bẩm. Nói cách khác, người ta cáo buộc ông đang "khoán trắng", phó mặc số phận của cả đội tuyển quốc gia vào đôi chân của một cá nhân.

Thế nhưng, sự thật nằm đằng sau chiến lược này lại mang một bản chất hoàn toàn trái ngược. Đúng là trong một buổi trả lời phỏng vấn, HLV Moriyasu đã từng sử dụng một cách diễn đạt rất trân trọng rằng: "Bản thân cậu ấy (Mitoma) chính là một chiến thuật". Nhưng thông điệp cốt lõi mà ông muốn truyền tải không phải là sự buông xuôi, mà là một sự thay đổi mang tính hệ thống dựa trên việc khai thác tối đa phẩm chất đặc dị của con người.

Trong tư duy chiến thuật của Moriyasu, trước khi Mitoma được tung vào sân, đội tuyển Nhật Bản đã vận hành một lối chơi tập thể vô cùng kỷ luật, phối hợp khối đội hình để bào mòn thể lực và phá vỡ cấu trúc phòng ngự của đối phương. Khi trận đấu bước vào giai đoạn quyết định và đối thủ bắt đầu lộ ra những khoảng trống do mệt mỏi, việc đưa một chuyên gia khoan phá như Mitoma vào sân là để thay đổi hoàn toàn phương thức tiếp cận cầu môn. Thay vì tiếp tục luân chuyển bóng qua nhiều trạm phối hợp mang tính tổ chức vốn đã bị đối phương bắt bài, ông chủ động chuyển dịch trọng tâm sang việc khai thác khoảng trống bằng những tình huống đột phá trực diện.

Chính vị thuyền trưởng của "Samurai xanh" đã có lần lên tiếng giải thích rất rõ ràng về ý đồ chiến thuật này: "Bản thân Mitoma đã mang trong mình một giải pháp chiến thuật đặc biệt. Chính vì vậy, khi quyết định tung cậu ấy vào sân, tôi chủ động ủy thác hoàn toàn không gian và quyền quyết định cho cậu ấy, bởi Mitoma là mẫu cầu thủ sở hữu năng lực tự mình mở ra nút thắt trận đấu trong các tình huống đối đầu một-một".

Từ góc nhìn chuyên môn thuần túy, một khi ban huấn luyện đã xác định mục tiêu là tận dụng tối đa khả năng rê dắt và bứt tốc trong không gian rộng của Mitoma, việc các vệ tinh xung quanh hạn chế di chuyển lại gần để hỗ trợ là một yêu cầu bắt buộc và hoàn toàn hợp lý. Nếu các tiền vệ trung tâm hoặc hậu vệ biên của Nhật Bản dâng lên quá gần để phối hợp đập nhả, họ sẽ vô tình kéo theo các cầu thủ phòng ngự của đối phương đổ dồn về khu vực đó.

Hành động này không những không giúp ích gì mà còn gián tiếp làm thu hẹp không gian chơi bóng, lấy đi mảnh đất diễn tốt nhất của tiền đạo đang khoác áo Brighton. Ngược lại, khi Mitoma được đặt vào thế cô lập một mình ở biên, sự nguy hiểm của anh sẽ buộc đối phương phải cắt cử từ hai đến ba cầu thủ ra bọc lót, kiềm tỏa. Chính điều này sẽ tự động tạo ra những khoảng trống mênh mông ở trung lộ hoặc cánh đối diện cho các đồng đội khác băng lên khai thác. Rõ ràng, đây là một sự tính toán khoa học về mặt không gian và cấu trúc đội hình, chứ hoàn toàn không phải là sự "bỏ rơi" hay cô lập học trò như những lời chỉ trích hời hợt bên ngoài.

Tuy nhiên, do sự thiếu hụt trong khả năng truyền tải thông điệp ngắn gọn của Moriyasu, kết hợp với xu hướng thích đẩy câu chuyện theo hướng tiêu cực của truyền thông, góc nhìn cho rằng ông "bất tài và chỉ biết dựa dẫm vào Mitoma" đã lan rộng và bám rễ sâu sắc vào tâm trí của một bộ phận lớn người hâm mộ. Bản thân chiến lược gia 58 tuổi từng thừa nhận ông là một người rất ít khi chủ động tìm đọc các bài viết hay thông tin đưa tin về mình trên các phương tiện truyền thông. Những trợ lý và người thân cận xung quanh cũng xác nhận rằng ông luôn giữ một thái độ dửng dưng, không mảy may bận tâm đến những lời khen chê của dư luận bên ngoài. Ông luôn dùng một niềm tin sắt đá và những giá trị nội lực của bản thân để gạt bỏ mọi điều tiếng.

Thế nhưng, khi làn sóng hiểu lầm về "chiến thuật Mitoma" dần đi quá giới hạn và bắt đầu gây ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý của các học trò cũng như bầu không khí xung quanh đội tuyển, nó buộc phải lọt đến tai ông. Và đó cũng là lúc người ta thấy vị thuyền trưởng này phải kiên nhẫn đăng đàn, đưa ra những lời giải thích chi tiết, cặn kẽ hơn để trả lại sự công bằng cho hệ thống chiến thuật mà ông và các cộng sự đã dày công xây dựng.

Bản lĩnh thép vượt qua bão táp dư luận và sự công nhận muộn màng

Bên cạnh câu chuyện về Mitoma, việc HLV Moriyasu chủ động xây dựng một hệ thống chiến thuật có tính mở, trao quyền phán đoán và đưa ra quyết định xử lý tình huống trực tiếp cho các cầu thủ trên sân cũng là một điểm thường xuyên bị đem ra mổ xẻ.

Trong triết lý của ông, khi đối đầu với các cường quốc bóng đá hàng đầu thế giới tại sân chơi World Cup, tốc độ luân chuyển bóng và cường độ dịch chuyển của trận đấu diễn ra nhanh đến mức các chỉ thị truyền đạt từ đường biên của huấn luyện viên trưởng sẽ không bao giờ theo kịp diễn biến thực tế. Do đó, việc rèn luyện cho các cầu thủ khả năng tự đọc trận đấu và đưa ra giải pháp ngay trên sân là chìa khóa sống còn. Thế nhưng, khi tư duy tiến bộ này bị lồng ghép một cách ác ý với hiểu lầm về "chiến thuật Mitoma", nó lại biến thành một bằng chứng chống lại ông, khiến người ta tin rằng ông là một người hoàn toàn phó mặc tất cả cho các cầu thủ tự sinh tự sự.

Nhìn lại giai đoạn đầu của chiến dịch vòng loại thứ ba World Cup 2022, khi tuyển Nhật Bản phải nhận hai thất bại cay đắng trong ba trận mở màn, làn sóng tẩy chay và chỉ trích hướng vào Moriyasu đã đẩy lên một đỉnh điểm chưa từng có trong lịch sử bóng đá nước nhà. Với sự bùng nổ và phổ biến của các nền tảng mạng xã hội, những lời thóa mạ, công kích cá nhân, thậm chí là những ngôn từ mang tính xúc phạm, hạ thấp nhân phẩm xuất hiện dày đặt dưới mỗi bài đăng về đội tuyển. Đó là một áp lực khủng khiếp mà nếu đặt vào vị trí của một người bình thường, họ đã có thể gục ngã hoặc lựa chọn giải pháp từ chức để giải thoát cho bản thân.

Mặc dù vậy, điều làm nên sự vĩ đại của Hajime Moriyasu chính là việc ông chưa bao giờ dùng những lời tranh cãi hay những cuộc đấu khẩu trên mặt báo để đáp trả dư luận. Ông lựa chọn một con đường im lặng và dùng chính những kết quả hiển hiện trên sân cỏ để bắt tất cả những tiếng nói chỉ trích phải im lặng. Sức mạnh của sự thật và những chiến tích lẫy lừng tại vòng chung kết World Cup 2022 - nơi Nhật Bản hiên ngang quật ngã cả hai gã khổng lồ Đức và Tây Ban Nha để tiến vào vòng knock-out với vị thế nhất bảng - chính là câu trả lời đanh thép nhất, đập tan mọi hoài nghi vô căn cứ.