HLV đội tuyển Nhật Bản Hajime Moriyasu: Bản lĩnh trong 2 trận cầu sinh tử (Kỳ 2)

Đối với một chiến lược gia hàng đầu, danh xưng "người tốt" đôi khi lại là một cái bẫy truyền thông, khiến dư luận dễ đánh đồng sự tử tế với tính cách nhu nhược. Thế nhưng, thế giới bóng đá chuyên nghiệp đỉnh cao vốn rất khốc liệt. 

Giá trị đích thực làm nên thương hiệu Hajime Moriyasu nằm ở một góc khuất ít người nhìn thấy: Khả năng đưa ra những quyết định chiến thuật chuẩn xác, táo bạo và đầy lạnh lùng ngay vào thời điểm ông bị dồn vào đường cùng. Khi bóng tối của sự thất bại bủa vây và chiếc ghế thuyền trưởng lung lay dữ dội nhất, bản lĩnh định đoạt của một nhà chiến lược mới được kích hoạt, biến nghịch cảnh thành bệ phóng cho vinh quang.

Bản chất nghiệt ngã của ghế nóng và năng lực quản trị trong nghịch cảnh

Để hiểu được sự đắt giá trong những quyết định của HLV Moriyasu, trước hết cần nhìn thẳng vào bản chất nghiệt ngã của chiếc ghế nóng tại đội tuyển quốc gia. Khác với cấp độ câu lạc bộ, nơi các huấn luyện viên có hàng tháng trời chuẩn bị, có thị trường chuyển nhượng để vá víu đội hình và có những buổi tập hằng ngày để mài giũa chiến thuật, cấp độ đội tuyển quốc gia là một chương trình ngắn hạn theo đúng nghĩa đen.

Một huấn luyện viên trưởng cấp tuyển phải đối mặt với thực tế rằng, trung bình cứ sau mỗi đợt tập trung, khoảng một phần ba nhân sự của đội hình tối ưu sẽ bị xáo trộn do chấn thương tại câu lạc bộ, sự sa sút phong độ hoặc án treo giò.

Nhiệm vụ của người đứng đầu là phải làm sao truyền tải toàn bộ triết lý bóng đá phức tạp, xây dựng hệ thống chiến thuật và đưa ra phương án khắc chế đối thủ cho những con người mới đó chỉ trong vòng vài ngày hội quân ngắn ngủi. Thời gian chuẩn bị ít ỏi, sự lệch pha về múi giờ của các ngôi sao trở về từ châu Âu, cùng áp lực thành tích đè nặng đòi hỏi người chèo lái phải có một năng lực tư duy rất sắc sảo.

Tuy nhiên, đó mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ để định vị một nhà cầm quân thuộc hàng kiệt xuất chính là việc dám liều mình đánh cược, tung ra những quyết định mang tính bước ngoặt vào thời điểm mà tất cả mọi người đều nghĩ đến kịch bản tồi tệ nhất. Đó là lúc họ phải dũng cảm rũ bỏ hoàn toàn những công thức an toàn cũ kỹ, chấp nhận bước vào ranh giới mong manh giữa vinh quang và vực thẳm. Trong suốt nhiệm kỳ dài đầy thăng trầm vừa qua, HLV Moriyasu đã chứng minh bản thân sở hữu thứ nội lực thâm sâu ấy qua việc vượt qua hai cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất tưởng chừng đã có thể chôn vùi sự nghiệp của ông.

Canh bạc thay đổi hệ thống và sự tinh tế trong cách dùng người tại Saitama

Cuộc khủng hoảng nghiêm trọng đầu tiên ập đến vào ngày 12/10/2021 thuộc vòng loại thứ ba World Cup 2022 khu vực châu Á. Đội tuyển Nhật Bản khi đó đang trải qua một cơn ác mộng khi để thua tới 2 trong 3 trận mở màn trước Oman và Saudi Arabia. Chuỗi kết quả tồi tệ này đẩy "Samurai xanh" xuống nhóm dưới, đối diện với nguy cơ lớn bị bật bãi khỏi nhóm có vé đi tiếp.

Rơi vào thế chân tường không còn đường lui, Nhật Bản phải tiếp đón Australia - đối thủ cạnh tranh trực tiếp đang có phong độ rất cao - trên sân nhà Saitama. Trước trận đấu, dư luận và các chuyên gia đều đồng loạt nhận định rằng, một kết quả hòa hoặc thua đồng nghĩa với việc cánh cửa đến Qatar đóng sập, và một trát sa thải dành cho Moriyasu là điều không thể đảo ngược.

Bước vào phòng họp báo trước trận đấu sinh tử ấy, trước hàng loạt câu hỏi chất vấn bủa vây và cả những ngòi bút đang chực chờ chỉ trích của giới truyền thông, HLV Moriyasu vẫn giữ nguyên sự cứng rắn, điềm tĩnh đến đáng sợ.

Ông không hề né tránh hay phân bua: "Việc vòng loại cuối cùng World Cup là một chuỗi những trận đấu khốc liệt là điều chúng tôi đã lường trước từ khi giải đấu chưa bắt đầu. Tôi tin rằng tuyển Nhật Bản vẫn còn nguyên cơ hội lật ngược thế cờ và điều đó hoàn toàn phụ thuộc vào hành động của chính chúng tôi. Đúng là có những kết quả không như ý muốn trong thời gian qua, nhưng quan điểm của tôi về năng lực của các cầu thủ Nhật Bản chưa bao giờ thay đổi. Lòng tin của tôi dành cho họ vẫn vẹn nguyên như ngày đầu".

Với những lời phát biểu đanh thép mang tính đóng băng dư luận như vậy, phần lớn giới chuyên môn đều mặc định rằng ông sẽ tiếp tục trung thành với những cựu binh đã khẳng định được tên tuổi, đồng thời vận hành sơ đồ 4-2-3-1 quen thuộc để tìm kiếm sự an toàn tối đa cho chiếc ghế của mình. Ai cũng nghĩ ông sẽ không dám mạo hiểm trong một trận đấu sống còn.

Thế nhưng, khi danh sách đội hình xuất phát được công bố chính thức, HLV Moriyasu đã khiến toàn bộ khán đài sân Saitama phải ngỡ ngàng. Gaku Shibasaki - tiền vệ trung tâm kỳ cựu, người vốn được xem là bộ não không thể thay thế trong lối chơi của tuyển Nhật Bản - bất ngờ bị gạch tên để ngồi trên băng ghế dự bị. Thay thế anh là hai cái tên trẻ trung, giàu năng lượng hơn: Hidemasa Morita và Ao Tanaka. Đi kèm với sự thay đổi nhân sự gây sốc này là việc ông dũng cảm từ bỏ sơ đồ 4-2-3-1 để chuyển sang hệ thống 4-3-3 thiên về pressing tầm cao, tăng cường quân số ở khu trung tuyến nhằm bóp nghẹt tuyến giữa giàu thể lực của Australia.

Canh bạc chiến thuật đầy rủi ro của Moriyasu ngay lập tức mang lại câu trả lời hoàn hảo. Chính Ao Tanaka, trong trận đấu đầu tiên được đá chính tại vòng loại cuối cùng, đã dứt điểm tung lưới Australia, mở tỷ số ở phút thứ 8. Hệ thống 4-3-3 vận hành mượt mà giúp Nhật Bản làm chủ thế trận. Mặc dù sau đó đội khách tìm được bàn gỡ hòa từ một siêu phẩm đá phạt ở hiệp 2, kịch tính của trận đấu được đẩy lên đỉnh điểm ở phút 78 khi Moriyasu tung tiền đạo Takuma Asano vào sân. Chỉ 8 phút sau khi xuất hiện, Asano có pha bứt tốc mạnh mẽ, tung cú dứt điểm sấm sét khiến bóng dội cột dọc đập trúng người hậu vệ đối phương bay vào lưới, ấn định chiến thắng nghẹt thở 2-1 cho Nhật Bản.

Vở kịch chiến thuật trên sân Saitama không chỉ dừng lại ở khía cạnh chuyên môn mĩ mãn mà còn để lại một bài học sâu sắc về nghệ thuật quản trị con người. Ở phút 85, khi trận đấu đang trôi về những giây cuối cùng và áp lực bảo toàn tỷ số mong manh lên đến đỉnh điểm, HLV Moriyasu đã rút Morita ra nghỉ và tung chính Gaku Shibasaki vào sân.

Lý giải về quyết định thay người này, ông chia sẻ: "Trong thế trận cuối trận đòi hỏi phải bảo toàn bằng được chiến thắng, tôi tung Gaku vào sân vì tin tưởng vào khả năng luân chuyển bóng, điều tiết nhịp độ cũng như kinh nghiệm chuyển trạng thái từ phòng ngự sang tấn công của cậu ấy".

Quyết định này bộc lộ trọn vẹn sự tinh tế trong tư duy của Moriyasu. Ông không hề "vắt chanh bỏ vỏ" hay ruồng rẫy công thần khi họ sa sút. Bằng việc đưa Shibasaki vào sân trong những phút sinh tử, Moriyasu vừa tận dụng được kinh nghiệm của tiền vệ này để giữ nhịp trận đấu, vừa khéo léo bảo vệ tâm lý cho học trò trước búa rìu dư luận, gửi đi thông điệp rằng ông không bao giờ bỏ rơi các cầu thủ của mình. Đó không chỉ đơn thuần là bản lĩnh chiến thuật trên sa bàn, đó là nghệ thuật thu phục nhân tâm tối thượng của một bậc thầy trị quân.

Cú lội ngược dòng chấn động thế giới trước gã khổng lồ Đức

Cuộc khủng hoảng thứ hai xuất hiện sau đó một năm, ngay trên thảm cỏ Khalifa của Qatar, trong trận đấu mở màn chiến dịch vòng bảng World Cup 2022 gặp đội tuyển Đức. Đây là giải đấu mà Nhật Bản rơi vào bảng đấu "tử thần" với sự góp mặt của cả Đức và Tây Ban Nha, hai nhà cựu vô địch thế giới.

Trước khi trận đấu diễn ra, Đức xuất phát với sơ đồ và những con người hoàn toàn nằm trong tính toán của tổ phân tích dữ liệu bên phía Nhật Bản. Ban huấn luyện Nhật Bản nghiên cứu rất kỹ cách vận hành của đối thủ, thế nhưng, khi bước vào cuộc đối đầu thực tế, sự chênh lệch về đẳng cấp, thể hình, tốc độ và tư duy chơi bóng của dàn siêu sao châu Âu đã bóp nghẹt hoàn toàn các cầu thủ Á đông.

Nhật Bản phải chịu trận suốt 45 phút đầu tiên, liên tục bị đẩy lùi sâu về phần sân nhà, hoàn toàn bất lực trong việc triển khai bóng qua vạch giữa sân. Hệ quả tất yếu là sai lầm của hệ thống phòng ngự dẫn đến quả phạt đền ở phút 33, giúp tuyển Đức vươn lên dẫn trước. Sự sụp đổ mang tính dây chuyền của "Samurai xanh" là điều mà rất nhiều người đã nghĩ đến khi chứng kiến thế trận một chiều tàn nhẫn trong hiệp 1, khi tuyển Đức kiểm soát bóng tới hơn 70% và liên tục bắn phá khung thành của Shuichi Gonda.

Vào thời gian nghỉ giữa hiệp, trong phòng thay đồ nồng nặc mùi thuốc xoa bóp và cả sự thất vọng, HLV Moriyasu đã đưa ra một quyết định khiến tất cả những ai chứng kiến đều phải rùng mình vì sự liều lĩnh. Ông ra lệnh bỏ sơ đồ 4 hậu vệ chơi thấp để chuyển hẳn sang hệ thống 3 trung vệ, đồng thời tung Takehiro Tomiyasu vào sân, đẩy cao toàn bộ đội hình chơi pressing áp sát một-một ngay bên phần sân đối phương.

Trong thế giới bóng đá hiện đại, hệ thống 3 trung vệ với việc phân chia khu vực bắt người trực diện đồng nghĩa với việc trận đấu sẽ trở thành các cuộc đấu tay đôi thuần túy về năng lực cá nhân, tốc độ và thể chất. Đối với một đội tuyển Nhật Bản đang lép vế hoàn toàn về mọi thông số trong hiệp 1, đây chẳng khác nào một quyết định điên rồ, một canh bạc tất tay đầy mạo hiểm mà nếu thất bại, ông sẽ phải hứng chịu làn sóng chỉ trích khủng khiếp nhất lịch sử bóng đá nước nhà.

Chiến lược gia người Nhật Bản đã lý giải về quyết định lịch sử này bằng một tư duy vô cùng sắc sảo, vượt ra ngoài khuôn khỏi của một trận đấu thông thường: "Ý đồ của tôi khi chuyển sang đá pressing một-một trong hiệp 2 là muốn kiểm chứng xem năng lực cá nhân của các cầu thủ Nhật Bản thực sự đang đứng ở đâu so với đỉnh cao thế giới. Chúng tôi ra sân với mục tiêu tối thượng là chiến thắng, nhưng đồng thời, đội bóng cũng cần một thước đo chính xác để định vị sức mạnh của mình. Vì vậy, tôi tự dặn mình không được phép trốn tránh, phải đối mặt trực diện. Ngay cả khi có thất bại, việc làm rõ các thông số như tỷ lệ tranh chấp tay đôi thành công là bao nhiêu, Nhật Bản đã làm được gì và chưa làm được gì sẽ là nền tảng rõ ràng nhất để đội tuyển nâng cấp trình độ ở chặng đường tiếp theo. Đó là triết lý làm việc mà tôi luôn theo đuổi".

Sự thật lịch sử đã chứng minh, quyết định đổi sơ đồ giữa trận của Moriyasu không phải là một sự bốc đồng hay tuyệt vọng, mà nó được đưa ra dựa trên sự thấu hiểu năng lực chịu đựng của học trò và một tinh thần thép của người đứng đầu. Hệ thống mới với sự xuất hiện liên tiếp của các quân bài tẩy như Kaoru Mitoma, Ritsu Doan và Takuma Asano đã bóp nghẹt các khoảng trống phối hợp của tuyển Đức, đẩy đối thủ vào thế lúng túng.

Để rồi, 2 bàn thắng chấn động của Ritsu Doan ở phút 75 và pha xử lý đẳng cấp của Takuma Asano ở phút 83 đã tạo nên một trong những cú lội ngược dòng vĩ đại nhất lịch sử World Cup. Dám chấp nhận rủi ro, dám đặt cược cả danh tiếng, sự nghiệp và danh dự quốc gia vào một quyết định thay đổi hệ thống mang tính cực đoan giữa trận đấu lớn - đó mới chính là bản chất con người thật của nhà chiến lược Moriyasu. Ông không chỉ là một người tốt, ông là một kẻ săn mồi kiên nhẫn ẩn mình dưới lốt một kẻ hiền lành.

Tuy nhiên, một con người bản lĩnh, sở hữu tư duy sâu sắc và những canh bạc chiến thuật xuất thần như vậy không phải là không có điểm yếu. Sự kiên định đến mức bảo thủ trong cách lựa chọn nhân sự ở những giai đoạn sau, cùng việc quá phụ thuộc vào khả năng tự ứng biến của các cầu thủ trong một vài thời điểm đã vô tình châm ngòi cho những làn sóng chỉ trích dữ dội hướng về phía ông tại Asian Cup. Điểm yếu cố hữu này là gì, và nó đã suýt chút nữa khiến ông phải trả giá ra sao? Tất cả sẽ tiếp tục được bóc tách và phân tích chuyên sâu ở phần sau.

(Còn tiếp - Đón đọc kỳ 3)