Nhật Bản mạnh hơn bao giờ hết, nhưng đã đủ sức tạo kỳ tích World Cup?

Để tìm ra câu trả lời thỏa đáng cho luận điểm này, chúng ta cần lật lại những trang sử đầu tiên của "Samurai xanh" tại đấu trường thế giới, nơi những bài học xương máu đã trở thành bệ phóng cho sự phát triển vượt bậc của ngày hôm nay.

Bài học từ nước Pháp 1998 và giới hạn của thế hệ J-League

Mùa hè năm 1998 tại Pháp, tuyển Nhật Bản lần đầu tiên bước ra ánh sáng World Cup sau khi vượt qua những thăng trầm lịch sử từ "Bi kịch Doha" đến "Niềm vui Johor Bahru". Khi đó, giải đấu cao nhất quốc nội J-League là bệ đỡ duy nhất, còn toàn bộ đội hình hành quân sang châu Âu của họ đều là những cầu thủ đang thi đấu trong nước.

Ngay trận mở màn, họ phải đụng độ gã khổng lồ Argentina sở hữu dàn siêu sao thượng hạng. Về mặt tỷ số, thất bại sát nút 0-1 trước cú dứt điểm đẳng cấp của Gabriel Batistuta được xem là một màn thể hiện đầy quả cảm.

Hệ thống phòng ngự 3 trung vệ thời bấy giờ gồm Yutaka Akita, Eisuke Nakanishi và Masami Ihara đã chơi một trận đấu vắt kiệt sức lực, sử dụng lối đá áp sát một kèm một thô mộc nhưng đầy quyết tâm để phong tỏa các mũi nhọn thế giới như Batistuta, Claudio Lopez hay Ariel Ortega. Cách đá thực dụng mang tính cổ điển ấy giúp Nhật Bản hạn chế tối đa số bàn thua, nhưng đồng thời cũng phơi bày những hạn chế rất lớn về mặt thời đại.

Sự non nớt của Nhật Bản nằm ở tư duy không gian khi họ chưa có khái niệm phòng ngự khu vực hiện đại. Khi đối phương chủ động kéo giãn đội hình, khoảng trống giữa hàng tiền vệ và hậu vệ lộ ra, bàn thua duy nhất đến từ chính khoảnh khắc hệ thống phòng ngự mất phương hướng trong một tích tắc.

Thêm vào đó, do áp lực quá lớn, các hậu vệ thời đó chủ yếu phá bóng giải vây thay vì triển khai lối chơi một cách chủ động, khiến đội nhà liên tục rơi vào thế chịu trận. Trong cả tập thể năm ấy, chỉ có duy nhất Hitetoshi Nakata là người sở hữu đẳng cấp đủ để cầm bóng, mở ra không gian và đối đầu sòng phẳng với những Veron, Ayala hay Zanetti bên phía đối thủ. Nhật Bản khi đó chơi rất nỗ lực, nhưng tất cả những gì họ làm được cũng chỉ dừng lại ở hai chữ "bài học".

Sự tiến hóa của thế hệ biết "chơi bóng"

Nhìn vào đội hình của HLV Moriyasu hiện tại, sự khác biệt so với thế hệ 28 năm trước là một khoảng cách mênh mông về trình độ. Nhật Bản không còn là một đội bóng chỉ biết phòng ngự một cách chịu trận. Họ đã dung hòa được tư duy phòng ngự khu vực hiện đại với sự quyết liệt truyền thống, đồng thời sở hữu kỹ thuật cá nhân thượng thừa cùng kinh nghiệm dày dặn tại các đấu trường đỉnh cao châu Âu.

Sự tiến hóa này thể hiện rõ nét nhất ở chính hàng phòng ngự, nơi các cầu thủ không còn chỉ làm nhiệm vụ phá bóng mà đã trở thành những ngòi nổ phát động tấn công đẳng cấp. Gương mặt thăng tiến vượt bậc trong một năm qua là Junnosuke Suzuki, người đã bước ra sân chơi Champions League danh giá và từng có màn trình diễn vô cùng tự tin trước đội tuyển Brazil vào tháng 10 năm ngoái.

Không chỉ đánh chặn sắc bén, Suzuki còn sở hữu tư duy chiến thuật rất hiện đại. Trong trận gặp Scotland vào tháng 3 năm nay, chính pha dâng cao bất ngờ từ tuyến dưới và đường căng ngang của anh đã mở ra bàn thắng quyết định cho Junya Ito.

Bên cạnh Suzuki, HLV Moriyasu đang có trong tay một dàn hảo thủ chất lượng đang chinh chiến tại các CLB lớn ở lục địa già như Shogo Taniguchi, Ko Itakura, Tsuyoshi Watanabe, Takehiro Tomiyasu, Hiroki Ito hay Ayumu Seko. Điểm chung của họ là sự đa năng, tư duy chiến thuật nhạy bén và năng lực kỹ thuật chuẩn mực, những giá trị khẳng định bước chuyển mình vĩ đại của bóng đá Nhật Bản qua nhiều thập kỷ.

Đi tìm lời khẳng định lịch sử

Nếu đặt lên bàn cân về mặt kỹ thuật, chiến thuật và bản lĩnh quốc tế, đội hình hiện tại hoàn toàn vượt trội so với thế hệ năm 1998 và rất xứng đáng với danh hiệu "mạnh nhất từ trước đến nay". Nhật Bản bây giờ không còn ra sân với tâm thế của một đội bóng kiếm tìm một trận hòa danh dự hay cố gắng giảm thiểu bàn thua. Họ hoàn toàn có đủ công cụ để chơi chủ động và áp đặt lối chơi lên các đối thủ lớn trên thế giới.

Tuy nhiên, bóng đá hiện đại luôn tồn tại những mặt trái. Sự lên ngôi của tư duy hệ thống và phòng ngự khu vực đôi lúc khiến các hậu vệ ngày nay dễ rơi vào trạng thái thụ động, thiếu đi sự quyết liệt và xả thân trong các tình huống tranh chấp tay đôi mang tính sống còn.

Chính vì vậy, để danh hiệu "mạnh nhất lịch sử" thực sự được công nhận bằng một cột mốc chói lọi tại kỳ World Cup sắp tới, các học trò của HLV Moriyasu rất cần phải giữ vững lòng kiên trì và bầu máu nóng chiến đấu như những chiến binh mà các bậc tiền bối đã từng thể hiện trên đất Pháp năm xưa. Sự kết hợp giữa tư duy hiện đại và tinh thần nguyên bản của 28 năm trước mới là chiếc chìa khóa vạn năng đưa bóng đá Nhật Bản vươn tầm thế giới.