PUBG Mobile tại ASIAD: Khi Esports phải thích nghi với tinh thần Olympic

PUBG Mobile tạo nên tiền lệ riêng của Esports

PUBG Mobile vốn được biết đến như một trong những biểu tượng lớn nhất của dòng game battle royale, nơi người chơi phải chiến đấu và loại bỏ đối thủ để trở thành người sống sót cuối cùng. Tuy nhiên, khi xuất hiện trong chương trình Esports của ASIAD, trò chơi này đã phải đứng trước một yêu cầu hoàn toàn khác: giảm yếu tố bạo lực để phù hợp với tinh thần của một sự kiện thể thao đa quốc gia.

Trước khi đi vào phân tích, cần tách bạch một điểm dễ gây nhầm lẫn: PUBG Mobile Asian Games Version không phải là một bản cập nhật áp dụng chung cho toàn bộ game PUBG Mobile mà hàng trăm triệu người đang chơi mỗi ngày, mà là một phiên bản thi đấu riêng biệt, được xây dựng chuyên biệt cho nội dung Esports tại ASIAD 19 ở Hàng Châu và có thể sẽ tiếp tục được áp dụng tại ASIAN 20.

Vậy phiên bản này khác gì so với PUBG Mobile nguyên bản? Khác biệt lớn nhất nằm ở việc cơ chế đấu súng trực tiếp giữa người chơi không còn là trung tâm của cuộc thi.

Thay vì chế độ battle royale quen thuộc — nơi người chơi tồn tại bằng cách loại bỏ đối thủ — nội dung thi đấu tại ASIAD kết hợp nhiều kỹ năng: nhảy dù, di chuyển bằng phương tiện, đua địa hình và bắn vào các mục tiêu cố định. Mỗi đội gồm bốn vận động viên phải vượt qua các chặng trên bản đồ, hoàn thành những điểm kiểm tra và tích lũy đủ điểm từ các mục tiêu trước khi tiến về đích.

Theo Asian Electronic Sports Federation, thiết kế này nhằm kiểm tra khả năng phối hợp, phản xạ và tâm lý thi đấu — những phẩm chất dễ diễn giải gần với tiêu chuẩn thể thao truyền thống hơn.

Chính xác hơn, đây là một cuộc chuyển đổi cấu trúc gameplay: đưa một IP vốn xây dựng trên nền tảng battle royale vào khuôn khổ của một đại hội thể thao đa môn. Trò chơi vẫn giữ những yếu tố cốt lõi làm nên bản sắc — không gian chiến thuật rộng, tính phối hợp đồng đội, khả năng xử lý tình huống — nhưng mục tiêu cạnh tranh đã dịch chuyển, từ loại bỏ đối thủ để sống sót cuối cùng sang hoàn thành một chuỗi thử thách.

Chính sự dịch chuyển đó mở ra một nghịch lý lớn hơn: để trở thành một phần của đại hội thể thao lớn nhất châu Á, trò chơi nổi tiếng với những cuộc đấu súng sinh tồn phải thay đổi chính yếu tố làm nên bản sắc của mình.

Đây không đơn thuần là chuyện một phiên bản game được chỉnh sửa để phục vụ giải đấu, mà phản ánh một va chạm lớn hơn đang diễn ra trong Esports: điều gì xảy ra khi một sản phẩm sinh ra từ văn hóa game phải thích nghi với hệ thống giá trị của thể thao truyền thống?

Quan trọng hơn — Esports phải thay đổi bao nhiêu để được bước vào thế giới thể thao, trước khi nó không còn hoàn toàn là Esports như cộng đồng game thủ từng biết?

ASIAD: Bước ngoặt định nghĩa "game" và "Esports"

Cuộc tranh luận về Esports thường được đặt dưới câu hỏi khá đơn giản: game có phải là thể thao hay không? Nhưng câu hỏi quan trọng hơn có lẽ chưa bao giờ nằm ở định nghĩa, mà ở việc: ai có quyền quyết định Esports trông như thế nào khi bước vào một hệ thống thể thao chính thống?

Trong thế giới game, câu trả lời khá rõ ràng — nhà phát hành sở hữu trò chơi, kiểm soát luật chơi, hệ thống giải đấu và tương lai sản phẩm. Trong thể thao truyền thống, cấu trúc lại khác: các liên đoàn, ủy ban Olympic và cơ quan tổ chức đại hội đặt ra những nguyên tắc chung về luật lệ, tính công bằng và hình ảnh mà môn thể thao phải đại diện.

Khi hai hệ thống này gặp nhau, xung đột gần như không thể tránh khỏi — và PUBG Mobile Asian Games Version, như đã thấy ở trên, chính là một ví dụ điển hình. Điều đó tạo ra một thực tế mới: để được công nhận như một môn thể thao, đôi khi Esports phải chấp nhận rằng bản thân trò chơi không còn được giữ nguyên trạng.

Trong PUBG truyền thống, chiến đấu trực tiếp là trung tâm của gameplay — việc loại bỏ đối thủ chính là cơ chế quyết định thắng thua. Nhưng trong môi trường ASIAD, Tencent phải tìm một cách khác để giữ lại tính cạnh tranh mà không đặt việc đấu súng lẫn nhau làm trọng tâm.

Hãng từng mô tả định hướng này là sự kết hợp giữa gameplay mang tính biểu tượng của PUBG Mobile với trải nghiệm của "thể thao thực tế" — một thay đổi đáng chú ý về mặt triết lý: cuộc thi vẫn cần kỹ năng, nhưng kỹ năng phải được thể hiện theo một cách khác.

Đó chính là bài toán mà Esports phải đối mặt khi muốn tiến sâu hơn vào hệ thống thể thao quốc tế. Các nhà tổ chức không nhất thiết phản đối tính cạnh tranh của game; điều họ quan tâm là cách sự cạnh tranh đó được trình bày. Vấn đề đặt ra là: thay đổi đến đâu thì vẫn còn là cùng một trò chơi?

Thomas Bach và "lằn ranh đỏ" của thể thao quốc tế

Quan điểm của phong trào Olympic về game bạo lực từng được cựu Chủ tịch IOC Thomas Bach thể hiện khá rõ: những trò chơi đề cao hoặc chấp nhận bạo lực không phù hợp với các giá trị Olympic. Đây là tuyên bố có ý nghĩa lớn hơn nhiều so với riêng câu chuyện PUBG, bởi Esports trong nhiều năm phát triển mạnh nhất chính nhờ những tựa game có yếu tố chiến đấu.

Counter-Strike là cuộc đối đầu giữa hai phe vũ trang. Valorant đặt súng và khả năng tiêu diệt đối thủ vào trung tâm gameplay. Dota 2 và Liên Minh Huyền Thoại xoay quanh việc phá hủy căn cứ đối phương sau những cuộc giao tranh liên tục. Nếu áp dụng một cách tuyệt đối tiêu chuẩn của thể thao truyền thống vào Esports, rất nhiều tựa game hàng đầu thế giới sẽ ngay lập tức đứng trước vấn đề.

Đây chính là mâu thuẫn căn bản: Esports muốn bước vào hệ thống thể thao, nhưng những trò chơi tạo ra Esports lại không được thiết kế để phục vụ hệ thống đó. Chúng được phát triển để giải trí, xây dựng cộng đồng và tạo ra trải nghiệm hấp dẫn nhất cho người chơi. Vì thế, ASIAD không chỉ là nơi Esports tìm kiếm sự công nhận, mà còn là nơi Esports phải thương lượng về bản sắc của chính mình.

Phiên bản ASIAD: Giải pháp hay một sự thỏa hiệp?

Việc tạo ra những phiên bản riêng cho ASIAD là một giải pháp thực dụng. Nhà phát hành vẫn có thể đưa thương hiệu và cộng đồng của mình vào sân chơi thể thao quốc tế, trong khi ban tổ chức có thể duy trì những tiêu chuẩn phù hợp với hình ảnh của đại hội.

Nhưng sự thỏa hiệp này cũng đặt ra một câu hỏi khác: người hâm mộ đang xem một môn Esports nguyên bản hay một sản phẩm được thiết kế riêng để phù hợp với thể chế? Với thể thao truyền thống, câu hỏi này hiếm khi xuất hiện — một trận bóng đá tại Olympic vẫn là bóng đá, một cuộc thi điền kinh vẫn tuân theo những nguyên tắc cơ bản của điền kinh. Esports thì khác: phiên bản thi đấu tại một đại hội có thể khác hẳn phiên bản mà cộng đồng chơi mỗi ngày, meta có thể thay đổi chỉ sau một bản vá, và toàn bộ định dạng cạnh tranh có thể được xây dựng lại.

Đó là lợi thế của Esports — tính linh hoạt — nhưng cũng là điểm yếu khi Esports muốn được nhìn nhận như một hệ thống thể thao ổn định. PUBG Mobile Asian Games Version cho thấy một sự thật: Esports càng tiến gần đến các thiết chế thể thao, áp lực chuẩn hóa càng lớn, và chuẩn hóa luôn đi kèm sự đánh đổi.

Cuộc chiến không phải giữa game và thể thao

Nhìn rộng hơn, vấn đề của PUBG Mobile không phải là cuộc đối đầu đơn giản giữa "game" và "thể thao". Thực tế, hai ngành đang ngày càng cần nhau. Esports mang đến cho thể thao truyền thống một thế hệ khán giả trẻ, kỹ thuật số và có tính toàn cầu cao; các đại hội thể thao lớn, ngược lại, mang đến cho Esports tính chính danh, khả năng tiếp cận chính phủ và một vị trí rõ ràng hơn trong hệ thống thể thao quốc gia.

Nhưng sự hợp tác này chỉ diễn ra được khi cả hai bên chấp nhận thay đổi. Các tổ chức thể thao phải học cách chấp nhận rằng game không thể bị quản lý hoàn toàn giống một môn thể thao truyền thống; ngành game, ngược lại, phải đối diện với thực tế rằng nếu muốn tiến vào những sân chơi chính thống, một số nội dung sẽ phải được điều chỉnh. Tencent không từ bỏ yếu tố cạnh tranh, ASIAD cũng không từ bỏ yêu cầu về giá trị và hình ảnh của mình — kết quả là một sản phẩm nằm ở giữa hai thế giới.

Giữ nguyên bản sắc hay thay đổi để được thừa nhận?

Đằng sau câu chuyện PUBG Mobile là một câu hỏi mang tính chiến lược cho toàn ngành Esports: Thể thao điện tử có thực sự cần trở thành một phần của hệ thống thể thao truyền thống?

Có thể câu trả lời sẽ không bao giờ thuộc hoàn toàn về một phía. Esports đang trưởng thành bằng cách học cách sống giữa nhiều hệ thống lợi ích khác nhau: nhà phát hành muốn phát triển sản phẩm, đội tuyển muốn xây dựng doanh nghiệp, chính phủ muốn quản lý ngành, và các tổ chức thể thao muốn bảo vệ những giá trị của mình.

Trong nhiều năm, Esports đã phát triển mà không cần Olympic. Các giải đấu lớn thu hút hàng triệu người xem, các nhà phát hành sở hữu hệ sinh thái toàn cầu, các đội tuyển vận hành như doanh nghiệp giải trí, và những tuyển thủ hàng đầu trở thành ngôi sao quốc tế. Về mặt kinh tế, Esports không cần Olympic để tồn tại. Nhưng về mặt thể chế, câu chuyện lại khác: sự công nhận từ các đại hội như ASIAD có thể mở ra nguồn lực từ chính phủ, chương trình đào tạo quốc gia, cơ sở hạ tầng và sự tham gia của các tổ chức thể thao.

Đó là lý do Esports vẫn muốn bước vào cánh cửa này — và cũng vì thế, nó phải chấp nhận những cuộc thương lượng về nội dung. Câu chuyện PUBG Mobile cho thấy cái giá của sự công nhận không phải lúc nào cũng là tiền. Đôi khi, cái giá là quyền được giữ nguyên bản sắc của chính mình.