UEFA phản đối kịch liệt ý tưởng bán bản quyền World Cup của FIFA

World Cup từ lâu không chỉ là giải đấu bóng đá danh giá nhất hành tinh mà còn là tài sản thương mại có giá trị lớn nhất của FIFA. Vì vậy, thông tin tổ chức này muốn thành lập một công ty mới để quản lý các quyền thương mại của World Cup và mời gọi nhà đầu tư tư nhân tham gia ngay lập tức tạo ra làn sóng tranh cãi trên toàn cầu. Chỉ trong ít giờ sau khi kế hoạch được truyền thông Anh tiết lộ, UEFA đã phát đi thông điệp cứng rắn chưa từng có, cho rằng FIFA đang vượt qua "lằn ranh đỏ" trong việc quản lý bóng đá.

Cuộc đối đầu lần này không đơn thuần là sự khác biệt về quan điểm giữa hai tổ chức quyền lực nhất thế giới bóng đá. Nó phản ánh những tranh cãi ngày càng lớn về việc các giải đấu hàng đầu đang bị thương mại hóa đến mức nào, đồng thời đặt ra câu hỏi liệu World Cup có còn giữ bản chất vốn có nếu các quỹ đầu tư tư nhân bắt đầu tham gia vào cấu trúc tài chính của giải đấu.

Theo tiết lộ của The Times, Chủ tịch FIFA Gianni Infantino đang thúc đẩy việc thành lập một doanh nghiệp mang tên FIFA Forward Enterprise (FFE), nơi sẽ quản lý toàn bộ quyền thương mại của các giải đấu do FIFA tổ chức, bao gồm World Cup nam, World Cup nữ và FIFA Club World Cup. Mô hình này cho phép các nhà đầu tư bên ngoài mua cổ phần thiểu số trong công ty mới, trong khi FIFA vẫn giữ quyền kiểm soát.

Thông tin trên được ví như "quả bom hạt nhân" đối với bóng đá thế giới bởi đây sẽ là lần đầu tiên tài sản thương mại quan trọng nhất của FIFA được đưa vào một cấu trúc có sự tham gia của vốn đầu tư tư nhân.

UEFA cảnh báo FIFA đã vượt quá giới hạn

Phản ứng của UEFA đến gần như ngay lập tức sau khi bài điều tra của The Times được đăng tải. Trong thông cáo chính thức, Liên đoàn Bóng đá châu Âu khẳng định kế hoạch của FIFA là điều mà các cơ quan quản lý bóng đá "không bao giờ nên thực hiện".

Thông điệp của UEFA được đánh giá là mạnh mẽ hiếm thấy trong lịch sử quan hệ giữa hai tổ chức. "Không ai trong chúng ta sở hữu bóng đá. Bóng đá không phải tài sản của FIFA để đem bán", UEFA nhấn mạnh. Theo cơ quan đứng đầu bóng đá châu Âu, linh hồn, giá trị và hệ thống quản trị của môn thể thao vua không thể bị coi là một loại tài sản tài chính, đặc biệt khi chưa có bất kỳ sự minh bạch nào về những người sẽ hưởng lợi từ mô hình mới.

UEFA cũng kêu gọi toàn bộ các liên đoàn quốc gia, các giải đấu chuyên nghiệp, câu lạc bộ, cầu thủ, người hâm mộ và cả chính phủ các nước quan tâm nghiêm túc đến vấn đề này. Theo tổ chức do Aleksander Ceferin đứng đầu, đây không còn là câu chuyện nội bộ giữa FIFA và UEFA mà là vấn đề có thể ảnh hưởng trực tiếp tới tương lai của bóng đá thế giới.

Sự cứng rắn của UEFA không phải điều quá bất ngờ. Trong nhiều năm qua, quan hệ giữa UEFA và FIFA liên tục xuất hiện những bất đồng liên quan đến lịch thi đấu quốc tế, FIFA Club World Cup mở rộng, việc tăng số đội dự World Cup cũng như kế hoạch tổ chức thêm nhiều giải đấu mới. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên UEFA công khai phản đối một dự án thương mại của FIFA bằng những ngôn từ quyết liệt như vậy.

Theo thông tin từ The Times, kế hoạch của FIFA không chỉ dừng lại ở việc thành lập FFE. Tổ chức này còn dự kiến bán cổ phần thiểu số của doanh nghiệp mới cho các nhà đầu tư với tổng giá trị có thể vượt 17 tỷ euro. FIFA vẫn giữ vai trò cổ đông chi phối, nhưng lượng vốn mà các quỹ đầu tư có thể bỏ ra sẽ lên tới hàng tỷ euro.

Nguồn tin của báo Anh cho biết JP Morgan đang đóng vai trò tư vấn tài chính cho dự án, trong khi Thrive Eternal được kỳ vọng sẽ dẫn đầu nhóm nhà đầu tư chiến lược nếu kế hoạch thông qua. Greg Maffei, cựu chủ tịch kiêm tổng giám đốc Liberty Media - tập đoàn từng sở hữu Formula One - cũng đang tham gia với vai trò cố vấn thương mại cho quá trình xây dựng FFE.

Đáng chú ý hơn, bài điều tra còn cho biết FIFA đã tham khảo ý kiến của một số nhân vật thân cận với chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump trong quá trình xây dựng kế hoạch. Điều này làm dấy lên nhiều đồn đoán về quy mô cũng như tham vọng của dự án, nhất là khi Mỹ sẽ tiếp tục giữ vai trò trung tâm của bóng đá thế giới sau kỳ World Cup 2026.

Một trong những chi tiết gây nhiều tranh cãi nhất là thông tin Gianni Infantino có thể trở thành người điều hành doanh nghiệp mới sau khi kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch FIFA vào năm 2031. Dù FIFA sau đó phủ nhận việc kịch bản này từng được thảo luận, thông tin mà The Times đưa ra vẫn khiến nhiều người đặt câu hỏi về khả năng xảy ra xung đột lợi ích nếu dự án triển khai.

Theo truyền thông Anh, những cuộc thảo luận nội bộ đã diễn ra giữa các lãnh đạo cấp cao của FIFA và các nhà đầu tư tiềm năng. Một số bên thậm chí ký thỏa thuận bảo mật để tiếp tục đàm phán về khả năng mua từ 20 đến 30% cổ phần của FFE. Nếu thành hiện thực, đây sẽ là thương vụ thương mại lớn nhất trong lịch sử bóng đá thế giới.

Điều khiến UEFA lo ngại hơn cả là áp lực mà các cổ đông tài chính có thể tạo ra sau khi tham gia vào doanh nghiệp mới. Mặc dù FIFA vẫn giữ quyền kiểm soát, các nhà đầu tư chắc chắn sẽ mong muốn tối đa hóa giá trị khoản đầu tư của mình. Điều đó đồng nghĩa với việc World Cup có thể phải mở rộng quy mô, tăng số trận đấu hoặc thay đổi mô hình tổ chức để tạo thêm doanh thu.

Theo phân tích của The Times, những áp lực này có thể khiến FIFA tiếp tục mở rộng World Cup trong tương lai, thậm chí cân nhắc tổ chức giải đấu với tần suất dày hơn chu kỳ bốn năm truyền thống. Đây chính là kịch bản khiến UEFA đặc biệt lo ngại bởi nó sẽ tác động trực tiếp tới lịch thi đấu quốc tế và làm gia tăng áp lực lên các giải vô địch quốc gia cũng như các cầu thủ.

Không chỉ vậy, các nhà đầu tư cũng có thể gây sức ép trong việc lựa chọn quốc gia đăng cai, ưu tiên những thị trường mang lại doanh thu thương mại cao nhất thay vì các tiêu chí phát triển bóng đá. Điều tương tự cũng có thể xảy ra với FIFA Club World Cup, khi khu vực vùng Vịnh là điểm đến lý tưởng về mặt tài chính nhưng lại buộc các giải đấu châu Âu phải điều chỉnh lịch thi đấu giống như từng xảy ra ở World Cup 2022 tại Qatar.

Chính những kịch bản đó khiến UEFA cho rằng dự án của FIFA không đơn thuần là một cuộc cải tổ thương mại. Theo tổ chức này, nếu lợi ích của các nhà đầu tư bắt đầu ảnh hưởng tới những quyết định liên quan đến World Cup, bản chất của giải đấu sẽ thay đổi và quyền quản trị bóng đá có nguy cơ bị chi phối bởi các yếu tố tài chính nhiều hơn chuyên môn. Điều này lý giải vì sao UEFA coi đây là vấn đề mang tính nguyên tắc và quyết định phản ứng công khai với thái độ cứng rắn chưa từng có.

FIFA khẳng định không "bán World Cup", mục tiêu là tăng nguồn lực cho bóng đá toàn cầu

Trước làn sóng chỉ trích từ UEFA cùng nhiều ý kiến trái chiều trên truyền thông quốc tế, FIFA nhanh chóng công bố bản giải trình chi tiết nhằm làm rõ mục tiêu của dự án FIFA Forward Enterprise (FFE). Cơ quan quản lý bóng đá thế giới nhấn mạnh kế hoạch này không phải là bán World Cup hay chuyển quyền sở hữu giải đấu cho các nhà đầu tư tư nhân như nhiều người lo ngại. Theo FIFA, điều được xem xét chỉ là tái cấu trúc hoạt động thương mại thông qua việc thành lập một công ty chuyên trách, tương tự mô hình mà nhiều tổ chức thể thao lớn trên thế giới đang áp dụng.

Theo giải thích của FIFA, FFE sẽ tập trung quản lý các quyền thương mại của tổ chức, bao gồm bản quyền truyền hình, tài trợ, bán vé, cấp phép thương mại cũng như vận hành các giải đấu. Việc tách riêng mảng kinh doanh khỏi bộ máy quản trị được cho là sẽ giúp tối ưu hóa giá trị thương mại của World Cup, World Cup nữ và các giải trẻ, từ đó tạo ra nguồn thu lớn hơn để tái đầu tư cho bóng đá trên phạm vi toàn cầu.

FIFA khẳng định những nhà đầu tư bên ngoài nếu tham gia cũng chỉ được sở hữu cổ phần thiểu số và hoàn toàn không có quyền điều hành. Tổ chức này vẫn nắm quyền kiểm soát tuyệt đối đối với FFE thông qua việc giữ đa số ghế trong hội đồng quản trị, đồng thời duy trì toàn quyền quyết định đối với lịch thi đấu quốc tế, các quy định chuyên môn, thể thức thi đấu cũng như mọi vấn đề liên quan đến quản trị bóng đá.

Một điểm quan trọng khác được FIFA nhấn mạnh là dự án sẽ không triển khai theo quyết định đơn phương của ban lãnh đạo. Trước khi chính thức đi vào hoạt động, kế hoạch phải nhận sự đồng thuận của đa số trong tổng số 211 liên đoàn thành viên cũng như Hội đồng FIFA thông qua những sửa đổi cần thiết trong hệ thống điều lệ. Điều này, theo FIFA, bảo đảm mọi quyết định đều tuân thủ cơ chế dân chủ vốn được áp dụng trong nhiều năm qua.

Song song với việc thành lập FFE, FIFA cũng công bố Chương trình Tài trợ Nhanh (FIFA Forward Funding Programme - FFFP), là điểm nhấn quan trọng nhất của toàn bộ dự án. Theo đó, mỗi liên đoàn thành viên có thể tiếp cận khoản vốn tối đa 20 triệu USD để đầu tư cho các dự án phát triển dài hạn như xây dựng sân vận động, trung tâm huấn luyện quốc gia, cơ sở đào tạo trẻ, bóng đá nữ và hệ thống thi đấu trong nước. Chương trình này mang tính tự nguyện, nghĩa là các liên đoàn có quyền tham gia hoặc từ chối mà không chịu bất kỳ ràng buộc nào.

FIFA cho biết mục tiêu của kế hoạch là nâng tổng nguồn vốn dành cho phát triển bóng đá toàn cầu lên hơn 10 tỷ USD trong chu kỳ bốn năm tiếp theo. Nguồn tài chính này sẽ bổ sung cho chương trình FIFA Forward vốn đã triển khai trong nhiều năm qua và là động lực giúp hàng chục nền bóng đá mới nổi cải thiện cơ sở hạ tầng cũng như năng lực cạnh tranh.

Theo tính toán của FIFA, FFE có giá trị định giá khoảng 20 tỷ USD và dự kiến huy động khoảng 4,2 tỷ USD vốn đầu tư trong giai đoạn đầu. Toàn bộ lợi nhuận ròng của doanh nghiệp sẽ tái đầu tư trở lại cho bóng đá thay vì chia cổ tức theo mô hình doanh nghiệp truyền thống. FIFA cũng nhấn mạnh các nhà đầu tư sẽ được lựa chọn theo những tiêu chí nghiêm ngặt về chiến lược, quản trị và định hướng dài hạn, đồng thời phải phản ánh tính toàn cầu của bóng đá với sự tham gia của các đối tác đến từ châu Âu, châu Á, châu Mỹ và châu Phi.

Chủ tịch Infantino cho rằng FIFA có trách nhiệm bảo đảm lợi ích từ sự phát triển của bóng đá được chia sẻ công bằng hơn. Ông khẳng định mỗi liên đoàn thành viên cần có cơ hội quyết định tương lai của mình thông qua nguồn lực tài chính ổn định thay vì phụ thuộc vào những khoản hỗ trợ nhỏ theo từng chu kỳ.

Để chứng minh hiệu quả của chương trình FIFA Forward, người đứng đầu FIFA lấy ví dụ về Cape Verde và Curacao. Theo ông, hai đội tuyển này đã nhận sự hỗ trợ liên tục trong gần một thập kỷ để phát triển cơ sở vật chất, đào tạo trẻ và hệ thống thi đấu trước khi lần đầu tiên góp mặt tại World Cup 2026. FIFA coi đây là minh chứng cho thấy việc đầu tư dài hạn có thể tạo ra những bước tiến đáng kể đối với các nền bóng đá nhỏ.