Việt Nam có thể xây dựng một ngành kinh tế thể thao thực sự hay không?

Vì vậy, câu hỏi đặt ra là: Việt Nam có thể xây dựng một nền kinh tế thể thao thực sự hay không? Và nếu có, con đường nào là khả thi?

Câu trả lời ngắn gọn là: có thể. Nhưng để biến tiềm năng thành hiện thực, Việt Nam cần một chiến lược tổng thể, dài hạn và mang tính hệ thống.

1. Nền tảng đã hình thành: Việt Nam không đứng ngoài cuộc chơi

Trên thực tế, Việt Nam đã có những bước đi đầu tiên trong chuỗi giá trị kinh tế thể thao toàn cầu. Năm 2024, Việt Nam đứng thứ 4 thế giới về xuất khẩu thiết bị thể thao với giá trị 1,49 tỷ USD. Các thị trường lớn như Hoa Kỳ (726 triệu USD), Mexico (182 triệu USD) và Nhật Bản (120 triệu USD) cho thấy năng lực sản xuất của Việt Nam đã được khẳng định.

Ở thị trường nội địa, quy mô cũng không hề nhỏ:

• Giày dép thể thao đạt doanh thu khoảng 2,21 tỷ USD (2023)

• Thiết bị và hàng hóa giải trí đạt khoảng 1,2 tỷ USD

• Ngành sportswear duy trì tăng trưởng ổn định, dự kiến tăng 2,9% trong năm 2024

Những con số này cho thấy một điều quan trọng: Việt Nam đã tham gia vào kinh tế thể thao, nhưng chủ yếu ở vai trò “công xưởng” và thị trường tiêu dùng, chưa phải là trung tâm tạo giá trị.

2. “Thời điểm vàng” từ nhân khẩu học và lối sống

Một trong những lợi thế lớn nhất của Việt Nam nằm ở cấu trúc dân số. Với gần 100 triệu dân, hơn 60% dưới 40 tuổi, Việt Nam đang sở hữu một “cửa sổ cơ hội” hiếm có.

Thế hệ trẻ hiện nay không chỉ xem thể thao là giải trí, mà là một phần của phong cách sống:

• Tập gym, yoga, chạy bộ trở thành thói quen phổ biến

• Chi tiêu cho trải nghiệm (fitness, du lịch thể thao) tăng mạnh

• Công nghệ thể thao (smartwatch, app theo dõi sức khỏe) ngày càng phổ biến

Sự trỗi dậy của tầng lớp trung lưu càng thúc đẩy xu hướng này. Khi nhu cầu cơ bản được đáp ứng, người tiêu dùng bắt đầu chi tiền cho sức khỏe và trải nghiệm – đây chính là “nhiên liệu” cho kinh tế thể thao.

3. Hai nhánh thị trường: Phát triển lệch pha

Kinh tế thể thao được chia thành hai nhánh chính: thể thao khán giả (spectator sports) và thể thao cộng đồng (participant sports). Tại Việt Nam, hai nhánh này đang phát triển với tốc độ và cấu trúc khác nhau.

3.1. Thể thao khán giả: Tiềm năng lớn nhưng thiếu nền tảng

Bóng đá, bóng rổ (VBA), bóng chuyền… đều thu hút hàng triệu lượt xem. Tuy nhiên, doanh thu từ vé, bản quyền truyền hình và thương mại vẫn còn hạn chế.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở hạ tầng và mô hình vận hành:

• Sân vận động chủ yếu là công trình công, thiếu yếu tố thương mại

• Thiếu hệ sinh thái xung quanh (ẩm thực, bán lẻ, giải trí)

• CLB chưa vận hành như doanh nghiệp

So sánh với mô hình Bukit Jalil (Malaysia) – nơi tích hợp mua sắm, giao thông và dịch vụ – có thể thấy Việt Nam đang thiếu một “trung tâm trải nghiệm” đúng nghĩa.

3.2. Thể thao cộng đồng: “Mỏ vàng” đang khai phá

Ngược lại, thể thao cộng đồng đang bùng nổ:

• Hơn 100 giải marathon mỗi năm

• Sự phát triển của pickleball, paddle, đạp xe

• Tăng trưởng mạnh của phòng gym, yoga

Đây là phân khúc tạo dòng tiền ổn định và bền vững. Dự báo đến năm 2025, thể thao cộng đồng có thể đóng góp khoảng 69 triệu USD.

Điều đáng chú ý là: người Việt đang chi tiền cho thể thao, nhưng phần lớn giá trị vẫn thuộc về thương hiệu nước ngoài.

4. Điểm nghẽn lớn nhất: Thiếu “đầu tàu” nội địa

Việt Nam hiện chưa có những tập đoàn thể thao đủ mạnh để kiểm soát chuỗi giá trị. Trong khi đó, các thương hiệu quốc tế như Nike hay Adidas hưởng phần lớn giá trị từ thiết kế, marketing và thương hiệu.

Đây là “khoảng trống chiến lược”. Và để lấp đầy, doanh nghiệp Việt cần:

Nâng cấp chuỗi giá trị

Chuyển từ gia công sang thiết kế, R&D và xây dựng thương hiệu – giống như cách Anta hay Li-Ning đã làm.

Khai thác dữ liệu

Hiểu hành vi người tiêu dùng để cá nhân hóa sản phẩm và dịch vụ.

Số hóa và tài chính hóa

Ứng dụng blockchain, fan token, RWA để huy động vốn và tăng tương tác với người hâm mộ.

5. Đô thị thể thao: Động lực tăng trưởng mới

Một xu hướng đáng chú ý là sự kết hợp giữa thể thao và bất động sản.

Các dự án đô thị tích hợp tiện ích thể thao đang chứng minh hiệu quả:

• Tăng giá trị bất động sản 15–20%

• Nâng cao chất lượng sống

• Tạo cộng đồng người dùng thể thao

Đây không chỉ là câu chuyện tiện ích, mà là mô hình kinh tế mới, nơi thể thao trở thành yếu tố cốt lõi trong quy hoạch đô thị.

6. Cấu trúc doanh thu: Một hệ sinh thái đa dòng tiền

Kinh tế thể thao hiện đại không phụ thuộc vào một nguồn thu duy nhất, mà là tổ hợp nhiều mô hình:

• Giải đấu chuyên nghiệp

• Tổ chức sự kiện

• Bản quyền truyền thông

• Tài trợ và marketing

• Du lịch thể thao

• Công nghệ thể thao

Theo phân loại của Deloitte, ngành thể thao gồm 3 lớp:

1. Thể thao chuyên nghiệp

2. Thể thao giải trí

3. Hệ sinh thái phụ trợ

Điểm mấu chốt là: các lớp này phải liên kết với nhau, tạo thành một vòng tuần hoàn giá trị.

7. Bài học từ Hàn Quốc: Chiến lược quốc gia là yếu tố quyết định

Hàn Quốc là ví dụ điển hình cho việc biến thể thao thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Thành công của họ đến từ:

Chính sách linh hoạt

Hỗ trợ startup, sau đó nâng cấp thành hỗ trợ doanh nghiệp lớn.

Tài chính mạnh mẽ

Cho vay lãi suất thấp, quỹ đầu tư thể thao, nguồn thu từ cá cược hợp pháp.

Thương mại hóa và số hóa

Hợp tác với nền tảng OTT, tạo trải nghiệm đa chiều cho người xem.

Sportainment

Kết hợp thể thao với giải trí, mở rộng tệp khán giả.

Tái định nghĩa sân vận động

Không chỉ là nơi thi đấu, mà là trung tâm trải nghiệm.

8. Chiến lược cho Việt Nam: Từ tiềm năng đến hiện thực

Để xây dựng một nền kinh tế thể thao thực sự, Việt Nam cần tập trung vào bốn trụ cột:

8.1. Chính sách kiến tạo

• Khung pháp lý cho PPP

• Sandbox cho kinh tế số thể thao

• Ưu đãi đầu tư

8.2. Chuyên nghiệp hóa

• CLB vận hành như doanh nghiệp

• Tối ưu hóa doanh thu từ fan

8.3. Hạ tầng cứng và mềm

• Sân vận động đa chức năng

• Giáo dục thể chất học đường

8.4. Lấy người dùng làm trung tâm

• Trải nghiệm thay vì chỉ chuyên môn

• Nội dung hấp dẫn, dễ tiếp cận

9. Kết luận: “Nhịp tim đầu tiên” của một ngành kinh tế

Kinh tế thể thao Việt Nam đang ở giai đoạn sơ khai, nhưng đã hội tụ đủ yếu tố “cần”: dân số trẻ, nhu cầu tăng cao, năng lực sản xuất và dòng vốn quốc tế.

Vấn đề còn lại là yếu tố “đủ” – một chiến lược rõ ràng, sự phối hợp giữa nhà nước và doanh nghiệp, cùng tư duy xem thể thao như một ngành kinh tế thực thụ.

Nếu làm được điều đó, thể thao sẽ không chỉ mang về huy chương, mà còn trở thành một trụ cột mới của nền kinh tế, đóng góp đáng kể vào GDP và định hình phong cách sống của xã hội Việt Nam trong thập kỷ tới.