Tại sao Thái Lan đưa cờ vua vào Seagames 33 dù Việt Nam là số 1 khu vực?

Ở SEA Games 33 tại Thái Lan, môn cờ vua của Việt Nam một lần nữa cho thấy đẳng cấp khu vực. Trong trận chung kết cờ nhanh đôi nữ, Đại kiện tướng (WGM) Phạm Lê Thảo Nguyên cùng Võ Thị Kim Phụng đã vượt qua đối thủ Indonesia 1,5–0,5 để mang về huy chương vàng cho đội tuyển Việt Nam – với Nguyên thắng ván quyết định và Kim Phụng hoà trong thế cân bằng sau 162 nước cờ kịch tính.

Cùng với chiến thắng ở nội dung đôi nam cờ nhanh của bộ ba Nguyễn Ngọc Trường Sơn, Bành Gia Huy và Lê Tuấn Minh, thành tích của cờ vua góp vào bảng huy chương của Việt Nam là một minh chứng rõ ràng cho vị thế cạnh tranh của đội tuyển trong khu vực.

Việc Thái Lan đưa cờ vua vào chương trình thi đấu SEA Games 33 thoạt nhìn có vẻ nghịch lý. Trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam mới là quốc gia có vị thế rõ ràng hơn về cờ vua theo chuẩn quốc tế, với đại kiện tướng đẳng cấp thế giới, hệ thống đào tạo bài bản và thành tích ổn định tại Olympiad. Nhưng chính trong sự “nghịch lý” đó lại nằm logic quen thuộc của SEA Games.

SEA Games không vận hành theo chuẩn Olympic. Ngoài một nhóm rất hẹp các môn gần như bắt buộc, phần lớn chương trình thi đấu được quyết định bởi nước chủ nhà. Điều này tạo ra một không gian linh hoạt, nơi các môn không phải Olympic – từ e-sports đến các môn trí tuệ hay truyền thống – có thể được đưa vào nếu đủ số quốc gia tham dự. Cờ vua, vì thế, không phải là ngoại lệ mà là một lựa chọn hoàn toàn hợp lệ về mặt thể chế.

Với Thái Lan, cờ vua không được đưa vào như một môn độc lập thuần túy theo chuẩn FIDE, mà được đặt trong một “hệ sinh thái cờ” rộng hơn. Cùng với cờ vua quốc tế là các nội dung cờ ASEAN và đặc biệt là Makruk – biến thể cờ truyền thống của Thái Lan. Đây là điểm then chốt. Trong khi Việt Nam có ưu thế rõ rệt ở cờ vua tiêu chuẩn, ưu thế đó giảm đi đáng kể khi bước sang các nội dung nhanh, chớp và các biến thể khu vực – nơi kinh nghiệm bản địa và truyền thống thi đấu đóng vai trò lớn.

Dữ liệu thi đấu cho thấy bức tranh này không mang tính lý thuyết. Các bảng kết quả công khai trên hệ thống chess-results.com – nền tảng thống kê chính thức được sử dụng cho các giải đấu cờ quốc tế và khu vực – cho thấy Thái Lan đứng đầu ở nhiều nội dung Makruk và cờ đội hỗn hợp, trong khi Việt Nam giành huy chương ở các nội dung cờ vua nhanh và đồng đội. Nói cách khác, Thái Lan không “đối đầu trực diện” với Việt Nam ở thế mạnh tuyệt đối của đối thủ, mà mở rộng mặt trận sang những nội dung nơi cán cân lực lượng cân bằng hơn hoặc nghiêng về chủ nhà.

Ở đây, câu hỏi không còn là vì sao Thái Lan đưa cờ vua – một môn Việt Nam mạnh – vào SEA Games, mà là vì sao họ có thể làm điều đó mà vẫn tối ưu hóa huy chương. Câu trả lời nằm ở cấu trúc nội dung thi đấu. Cờ vua được đưa vào không phải để tìm ra kỳ thủ mạnh nhất khu vực theo chuẩn toàn cầu, mà để trở thành một phần trong gói các môn trí tuệ có nhiều nội dung, chi phí tổ chức thấp và khả năng “nhân” huy chương cao. Với tư cách chủ nhà, Thái Lan đã tận dụng đúng logic đó.

Điều này cũng phản ánh một thực tế rộng hơn của SEA Games: đây không phải là sân chơi thuần túy để đo lường đẳng cấp thể thao cao nhất, mà là một đại hội mang tính thỏa hiệp giữa thể thao, văn hóa và chiến lược quốc gia. Trong không gian ấy, việc một nước chủ nhà đưa vào cả môn mà đối thủ có thế mạnh không phải là nghịch lý, nếu cấu trúc thi đấu được thiết kế đủ khéo để lợi thế tổng thể vẫn nằm trong tay mình.

Dưới đây là con số tổng hợp (theo danh sách thống kê từ các nguồn tin thể thao và hệ thống chess-results cùng bảng tổng kết):

Chú ý:

- Đây là số liệu tổng hợp từ kết quả thi đấu cờ (bao gồm cả cờ vua và các phân môn cờ khác như cờ ASEAN/Makruk), chứ không chỉ riêng cờ vua Olympic. vietnamchess.vn. 

- Cờ Makruk (cờ truyền thống Thái) không phải môn Olympic và nằm trong chương trình do chủ nhà quyết định.