World Cup thay đổi kể từ năm 1930: 10 thể thức khác nhau trong 23 kỳ tổ chức

World Cup 1930: Săn tìm thư mời

Giải đấu đầu tiên trong lịch sử diễn ra tại Uruguay mà không có vòng loại. Tất cả các quốc gia thành viên FIFA đều được mời, nhưng do khoảng cách địa lý và chi phí tốn kém, nhiều đội tuyển châu Âu đã từ chối. Nhờ sự vận động của Chủ tịch Jules Rimet, giải đấu chốt danh sách với 13 đội tham dự tại thành phố duy nhất là Montevideo. Các đội chia thành 3 bảng 3 đội và 1 bảng 4 đội, chỉ lấy đội đứng đầu mỗi bảng vào vòng bán kết. Đội chủ nhà Uruguay giành chức vô địch.

World Cup 1934: Không có vòng bảng

Để đáp trả việc bị tẩy chay 4 năm trước, nhà đương kim vô địch Uruguay từ chối tham gia giải đấu tại Ý. Lần này, ngay cả chủ nhà Ý cũng phải đá vòng loại. Giải đấu mở rộng lên 16 đội nhưng không có vòng đấu bảng. Các đội bốc thăm để đá loại trực tiếp ngay từ vòng 1/8. Nếu hòa sau 90 phút và hiệp phụ, hai đội phải đá lại vào ngày hôm sau.

World Cup 1950: Kỳ World Cup duy nhất không có trận chung kết

Dù kế hoạch ban đầu là 16 đội, những hệ lụy từ Thế chiến thứ hai (kinh tế, bất đồng lịch trình, hoặc lý do hy hữu như tuyển Ấn Độ bỏ giải vì không được đá chân trần) khiến giải đấu chỉ còn 13 đội. Định dạng giải đấu chia thành 4 bảng có số lượng đội không đều (hai bảng 4 đội, một bảng 3 đội và một bảng 2 đội). Bốn đội nhất bảng lọt vào một bảng đấu chung kết đá vòng tròn tính điểm. Uruguay lên ngôi vô địch sau chiến thắng nghẹt thở trước chủ nhà Brazil ở lượt trận cuối (thảm họa Maracanazo).

World Cup 1954: Thể thức kỳ lạ đảo ngược

Giải đấu tại Thụy Sĩ chứng kiến sự trở lại của vòng loại trực tiếp sau vòng bảng, nhưng quy trình hạt giống rất kỳ lạ. 16 đội chia vào 4 bảng, mỗi bảng có 2 đội hạt giống và 2 đội không hạt giống. Các đội hạt giống không đối đầu nhau, nghĩa là mỗi đội chỉ đá 2 trận vòng bảng thay vì 3. Kỳ lạ hơn, 4 đội nhất bảng được xếp chung một nhánh đấu loại trực tiếp, còn 4 đội nhì bảng ở nhánh đối diện, khiến các đội mạnh phải loại nhau từ sớm. Tây Đức (nhì bảng) tận dụng lợi thế này để lên ngôi vô địch.

World Cup 1958: Đá trận play-off nếu bằng điểm

Tại Thụy Điển, thể thức chuẩn hóa hơn với 16 đội chia đều thành 4 bảng, đá vòng tròn 3 trận. Hai đội đứng đầu mỗi bảng vào vòng tứ kết. Tuy nhiên, nếu hai đội bằng điểm nhau ở vị trí thứ hai, họ phải đá một trận play-off sinh tử để tranh vé vớt, điều đã xảy ra ở 3 trên 4 bảng đấu. Kể từ giải đấu sau (1962 và 1970), quy tắc này được thay thế bằng hiệu số bàn thắng bại và bốc thăm.

World Cup 1974: Tăng số lượng trận đấu

Vẫn giữ nguyên quy mô 16 đội, nhưng giải đấu giới thiệu vòng bảng thứ hai thay cho vòng loại trực tiếp truyền thống. 8 đội nhất và nhì ở vòng bảng đầu tiên tiếp tục chia vào 2 bảng mới (mỗi bảng 4 đội). Hai đội nhất bảng giành quyền vào chơi trận chung kết tranh cúp vàng, hai đội nhì bảng đá trận tranh hạng ba. Chủ nhà Tây Đức lên ngôi vô địch theo thể thức mới này.

World Cup 1982: Lần đầu 24 đội và 2 vòng bảng

World Cup tại Tây Ban Nha mở rộng quy mô lên 24 đội, chia thành 6 bảng 4 đội ở giai đoạn một. 12 đội nhất và nhì bảng tiến vào vòng bảng thứ hai, chia thành 4 bảng 3 đội. Chỉ có đội đầu bảng mới có vé vào vòng bán kết. Đây cũng là kỳ World Cup cuối cùng duy trì điều lệ đá lại trận chung kết nếu hòa (dù thực tế không cần dùng đến), kể từ giải sau loạt sút luân lưu được áp dụng.

World Cup 1986: Xóa bỏ vòng bảng thứ hai

Giải đấu tại Mexico giữ nguyên số lượng 24 đội nhưng loại bỏ vòng bảng thứ hai, quay lại với vòng loại trực tiếp bắt đầu từ vòng 1/8. Để thích ứng, thể thức cho phép 6 đội nhất bảng, 6 đội nhì bảng và 4 đội xếp thứ ba có thành tích tốt nhất đi tiếp. Vòng bảng lúc này rất nhẹ nhàng khi chỉ loại 8 đội sau lượt đầu.

World Cup 1998: Giải đấu tiếp tục mở rộng lên 32 đội

Kỷ nguyên 32 đội chính thức bắt đầu tại Pháp. Các đội chia thành 8 bảng 4 đội, nhưng luật khắt khe hơn: chỉ có 2 đội đứng đầu mỗi bảng đi tiếp, các đội xếp thứ ba và thứ tư bị loại thẳng. Giải đấu cũng áp dụng luật "bàn thắng vàng" trong hiệp phụ (đội nào ghi bàn trước trong hiệp phụ sẽ thắng luôn), giúp chính chủ nhà Pháp vượt qua Paraguay ở vòng 1/8 trước khi lên ngôi vô địch. Luật này chỉ tồn tại trong hai kỳ World Cup.

World Cup 2026: Kỷ lục 48 đội tham dự

Sau hơn hai thập kỷ giữ nguyên thể thức 32 đội, World Cup 2026 đánh dấu bước ngoặt lớn với 48 đội tranh tài. Số trận đấu tăng thêm 40 trận, nâng tổng số lên 104 trận gói gọn trong 40 ngày.

Suất phân bổ cho các châu lục như sau:

UEFA (Châu Âu): 16 đội

CAF (Châu Phi): 9 đội

AFC (Châu Á): 8 đội

CONCACAF (Bắc, Trung Mỹ & Caribe): 6 đội

CONMEBOL (Nam Mỹ): 6 đội

OFC (Châu Đại Dương): 1 đội

Vòng play-off liên lục địa: 2 đội

Thể thức hiện tại hoạt động như thế nào?

Thay vì kế hoạch 16 bảng 3 đội ban đầu, FIFA quyết định chia 48 đội thành 12 bảng, mỗi bảng 4 đội. Hai đội đứng đầu mỗi bảng cùng với 8 đội xếp thứ ba có thành tích tốt nhất giành vé vào vòng 1/16 (vòng đấu loại trực tiếp hoàn toàn mới). Các đội lọt vào chung kết phải thi đấu tổng cộng 8 trận thay vì 7 trận như trước. Nếu hòa ở vòng knock-out, các đội đá hiệp phụ và sút luân lưu.

Các tiêu chí xếp hạng khi bằng điểm ở vòng bảng:

Điểm số

Hiệu số bàn thắng bại tổng thể

Số bàn thắng ghi được tổng thể

Điểm số đối đầu trực tiếp

Hiệu số bàn thắng bại đối đầu trực tiếp

Số bàn thắng ghi được đối đầu trực tiếp

Điểm phong cách (Fair play)

Vị trí trên bảng xếp hạng FIFA mới nhất