Kinh tế thể thao và bài toán hạ tầng cơ sở: Những SVĐ triệu đô mở lối cho Việt Nam ra châu lục

“Điểm nghẽn” hạ tầng: Khi quy mô VĐV vượt xa năng lực đáp ứng

Bức tranh cơ sở vật chất thể thao Việt Nam, nếu nhìn một cách thẳng thắn, vẫn tồn tại nhiều khoảng trống đáng lo ngại. Theo báo cáo tại Hội nghị định hướng phát triển thể thao thành tích cao, hệ thống trung tâm huấn luyện quốc gia hiện chưa theo kịp nhu cầu thực tế.

Cụ thể, Trung tâm huấn luyện thể thao quốc gia Hà Nội chỉ đáp ứng khoảng 50% tiêu chuẩn, trong khi trung tâm tại TP.HCM thậm chí chỉ đạt 30%. Tại Đà Nẵng và Cần Thơ, nhiều hạng mục cơ bản như bể bơi, sân bóng hay đường chạy tiêu chuẩn vẫn chưa hoàn thiện.

Sự thiếu hụt này trở nên rõ ràng hơn khi đặt cạnh quy mô đào tạo huấn luyện lực lượng vận động viên. Hiện 4 trung tâm huấn luyện quốc gia đang phục vụ hơn 2.200 vận động viên, bao gồm cả đội tuyển quốc gia và đội trẻ. Đây là con số không nhỏ nếu so với số lượng VĐV quốc gia tập trung ở các nước trong cùng khu vực, nhưng các trung tâm thể thao quốc gia đều đang vận hành trên một nền tảng cơ sở vật chất còn quá nhiều hạn chế, nếu không muốn nói là cũ kỹ và thậm chí lạc hậu.

Không chỉ ở khâu đào tạo, sự hạn chế của hệ thống hạ tầng cơ sở còn nằm ở năng lực tổ chức. Để đăng cai một kỳ SEA Games hay xa hơn là ASIAD với khoảng 40 môn thi đấu, hiện hệ thống 3 khu liên hợp thể thao quốc gia mới chỉ đáp ứng được khoảng một nửa. Phần còn lại phải “chia lửa” cho các địa phương vốn dĩ đã tồn tại tiêu chuẩn hạ tầng cơ sở đã không đồng đều - một rủi ro lớn nếu hướng tới các sự kiện đỉnh cao.

Thực trạng này cho thấy một nghịch lý: thể thao thành tích cao của Việt Nam đang phát triển nhanh về con người, nhưng lại bị kìm hãm bởi hạ tầng.

Làn sóng đầu tư mới: Khi SVĐ trở thành “động cơ kinh tế”

Những điểm nghẽn trong cơ sở hạ tầng thể thao Việt Nam đã được phân tích mổ xẻ từ rất lâu, nhưng phải đến thời điểm này xã hội nói chung và ngành thể thao nói riêng mới chứng kiến làn sóng đầu tư chưa từng có vào việc quy hoạch, xây dựng hạ tầng thể thao một cách bài bản, quy mô lớn, với tầm nhìn chiến lược rõ ràng.

Khu liên hợp thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc tại TP.HCM là dấu mốc đáng chú ý. Với tổng vốn đầu tư hơn 145.000 tỷ đồng, dự án quy mô gần 185 héc ta này có "trái tim" là sân vận động đạt sức chứa tối đa tới 75.000 chỗ. 

Bên cạnh đó còn có nhà thi đấu đa năng rộng hơn 102.900m², sức chứa khoảng 18.000 chỗ; trung tâm thể thao dưới nước gần 44.000m², 4.000 chỗ; trung tâm thể thao đa năng hơn 180.800m² và trung tâm quần vợt hơn 66.000m².

Về tiêu chuẩn, Khu liên hợp tại Rạch Chiếc đủ khả năng tổ chức SEA Games hay thậm chí ASIAD. Hơn nữa, không chỉ là một công trình thể thao đơn thuần, đây sẽ còn là tổ hợp đa chức năng tích hợp thể thao, văn hóa, dịch vụ, không gian công cộng, có thể đăng cai những sự kiện giải trí quy mô lớn.

Trong khi đó Ở phía Bắc, dự án Olympic Sports City tại Hà Nội mở ra một cách tiếp cận hoàn toàn khác. Với quy mô hơn 9.000 ha, đây không đơn thuần là một khu thể thao, mà là một “thành phố trong thành phố”, nơi sân vận động Trống Đồng 135.000 chỗ đóng vai trò trung tâm của một hệ sinh thái gồm đô thị, thương mại và du lịch.

Điểm chung của các dự án này là sự thay đổi trong tư duy đầu tư. Nếu trước đây, sân vận động thường bị xem là công trình tiêu tốn ngân sách, thì giờ đây chúng được nhìn nhận như tài sản có khả năng tạo ra dòng tiền. 

Một sự kiện lớn mang lại doanh thu trực tiếp từ vé hay bản quyền, và còn kéo theo du lịch, tiêu dùng hay quảng bá hình ảnh quốc gia.

Khi các công trình này hoàn thiện, cùng với Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình, Việt Nam có thể hình thành mạng lưới hạ tầng đủ tiêu chuẩn để đăng cai các giải đấu như Asian Cup (bóng đá) hay Đại hội Thể thao châu Á - ASIAD.

Quan trọng hơn, đây là nền tảng để hình thành một thị trường kinh tế thể thao đúng nghĩa – nơi thể thao không chỉ là thành tích, mà còn là ngành kinh tế.

Từ bài học Hàn Quốc đến tầm nhìn 2045: Đầu tư dài hạn cho cú bứt phá

Câu chuyện của Hàn Quốc là một minh chứng điển hình cho chiến lược này. Trước khi tổ chức Seoul Olympic 1988, quốc gia này cũng đối mặt với nhiều hạn chế về kinh tế và hạ tầng. Nhưng thay vì chờ đợi, họ đã lựa chọn đầu tư dài hạn.

Ông Oh Yeong-woo, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc, từng chia sẻ bài học quý giá tại Diễn đàn Kinh tế Thể thao Việt Nam năm 2024: "Để chuẩn bị cho sự kiện lớn đầu tiên là Olympic 1988, Hàn Quốc đã phải đăng cai từ năm 1979, ở thời điểm đó GDP đầu người của chúng tôi chỉ rơi vào khoảng 1.000 đô la Mỹ, nếu so vào thời điểm vật giá hiện tại là 4.000 đô la Mỹ, tức là cũng tương đương Việt Nam ở thời điểm hiện tại.

Như vậy có thể nói rằng về quy mô kinh tế và sự phát triển kinh tế của Hàn Quốc trước khi tổ chức Olympic 1988 và Việt Nam hiện tại có khá nhiều điểm tương đồng. Hàn Quốc đã có thời điểm phải từ bỏ đăng cai ASIAD năm 1970 do những khó khăn kinh tế ở thời điểm đó. Phải đến năm 1986 chúng tôi mới có sự chuẩn bị đủ tốt để đăng cai ASIAD 1986, lấy đó là tiền đề để tổ chức sự kiện Olympic 1988".

Thành quả sau đó là một kỳ Olympic thành công vượt ngoài mong đợi góc độ thể thao, và xa hơn là sự chuyển mình của cả quốc gia. Seoul từ một thành phố đang phát triển đã trở thành đại đô thị hiện đại, với hạ tầng giao thông, môi trường và du lịch được nâng cấp toàn diện.

“Các sự kiện thể thao lớn mang lại lợi ích kinh tế hữu hình như việc làm hay du lịch, cũng như tạo ra giá trị vô hình như nâng cao thương hiệu quốc gia và năng lực cạnh tranh,” ông nhấn mạnh.

Những bài học này đang được phản chiếu trong chiến lược của Việt Nam. Theo định hướng đến năm 2045, mục tiêu không chỉ là xây dựng các công trình riêng lẻ, mà là hình thành một mạng lưới cơ sở thể thao đồng bộ trên toàn quốc. 100% tỉnh, thành sẽ có đủ các thiết chế cơ bản, trong khi một nửa đạt tiêu chuẩn tổ chức quốc tế.

Vượt xa câu chuyện của thể thao, đây là chiến lược phát triển dài hạn. Khi hạ tầng thể thao được hoàn thiện và vận hành hiệu quả, Việt Nam có cơ hội đăng cai các sự kiện lớn, và còn có thể tận dụng chúng như một công cụ thúc đẩy tăng trưởng, nâng tầm hình ảnh và hội nhập sâu hơn vào kinh tế toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, những dự án đang triển khai không đơn thuần là các công trình xây dựng. Đó là những “viên gạch” đầu tiên cho một ngành kinh tế mới – nơi thể thao trở thành động lực phát triển, thay vì chỉ là sân chơi thành tích.