Khi băng ghế dự bị trở thành "vũ khí chiến thắng" của Tây Ban Nha

Bàn thắng của Mikel Merino vào lưới Bồ Đào Nha ở phút 90+2 thuộc vòng 1/8 World Cup 2026 được nhìn nhận như một khoảnh khắc mang tính bước ngoặt của trận đấu, nhưng xét trên hành trình của đội tuyển Tây Ban Nha dưới thời Luis de la Fuente, đó không phải là điều bất ngờ.

Đây là bàn thắng đầu tiên của một cầu thủ dự bị Tây Ban Nha tại World Cup năm nay, đồng thời tiếp tục nối dài xu hướng đã trở thành thương hiệu của "La Roja": những cầu thủ bước ra từ băng ghế dự bị luôn biết cách tạo nên khác biệt ở thời điểm quan trọng nhất.

Sau trận đấu, HLV De la Fuente không nói nhiều về Merino mà nhấn mạnh giá trị của cả tập thể. "Những cầu thủ không đá chính rất quan trọng đối với chúng tôi. Họ giúp những người đá chính chơi tốt hơn, bất kể họ có ra sân hay không. Đó là minh chứng cho giá trị của tập thể này", chiến lược gia người Tây Ban Nha chia sẻ. 

Phát biểu ấy phản ánh đúng triết lý mà ông đã theo đuổi kể từ ngày tiếp quản đội tuyển quốc gia vào đầu năm 2023: thành công không được xây dựng trên 11 cầu thủ đá chính, mà trên chất lượng của toàn bộ đội hình.

Thực tế cho thấy, một trong những thay đổi lớn nhất mà De la Fuente mang đến là xóa nhòa ranh giới giữa cầu thủ đá chính và dự bị. Thay vì xem những người ngồi trên băng ghế là phương án chữa cháy, ông biến họ thành một phần trong kế hoạch chiến thuật ngay từ đầu. Điều đó giúp Tây Ban Nha luôn duy trì được cường độ thi đấu cao trong suốt trận đấu, đồng thời tạo ra lợi thế trước những đối thủ dần xuống sức ở giai đoạn cuối.

Merino chính là hình mẫu tiêu biểu cho cách vận hành ấy. Tiền vệ của Arsenal hiện là cầu thủ ghi nhiều bàn thắng thứ hai dưới thời De la Fuente với 11 pha lập công, chỉ xếp sau Mikel Oyarzabal. Điều đáng chú ý là toàn bộ số bàn thắng của Merino cho đội tuyển quốc gia đều được ghi dưới triều đại của vị chiến lược gia sinh năm 1961. Ba bàn thắng được thực hiện sau khi anh vào sân từ ghế dự bị và đều xuất hiện trong những thời điểm mang tính quyết định.

Kịch bản ấy đã lặp lại nhiều lần. Tại Euro 2024, Merino đánh đầu tung lưới Đức ở những giây cuối của trận tứ kết, giúp Tây Ban Nha tránh phải bước vào loạt sút luân lưu. Ở tứ kết Nations League gặp Hà Lan hồi tháng 3/2025, anh vào sân ở phút 87 trước khi ghi bàn gỡ hòa 2-2 ở phút bù giờ thứ ba. 

Trước Bồ Đào Nha tại World Cup, Merino một lần nữa xuất hiện đúng lúc để kết liễu đối thủ. Ba trận đấu lớn, ba khoảnh khắc khác nhau nhưng cùng chung một mẫu số: khả năng thay đổi cục diện của cầu thủ được tung vào sân từ băng ghế dự bị.

Không chỉ Merino, Mikel Oyarzabal cũng là minh chứng rõ nét cho niềm tin mà De la Fuente đặt vào những "quân bài chiến lược". Tiền đạo của Real Sociedad hiện đã ghi 29 bàn cho đội tuyển Tây Ban Nha, trong đó có tới 23 bàn dưới thời De la Fuente. Đáng chú ý, 5 pha lập công của anh được ghi sau khi vào sân từ ghế dự bị. Từ cú hat-trick vào lưới Andorra trong trận giao hữu trước Euro 2024, bàn thắng trước Bắc Ireland cho đến pha lập công quyết định ở trận chung kết Euro trước tuyển Anh, Oyarzabal đều chứng minh rằng vai trò của một cầu thủ dự bị đôi khi còn quan trọng hơn người đá chính.

Nếu nhìn lại chặng đường hơn ba năm qua, có thể thấy dấu ấn của De la Fuente đã xuất hiện ngay từ những ngày đầu. Trong trận ra mắt gặp Na Uy tại vòng loại Euro 2024, ông tung Joselu vào sân khi trận đấu chỉ còn ít phút.

Hai lần chạm bóng đầu tiên của tiền đạo này mang về hai bàn thắng, giúp Tây Ban Nha khép lại trận đấu an toàn. Vài tháng sau, ở bán kết Nations League gặp Italy, Joselu tiếp tục được trao cơ hội trong những phút cuối và chỉ mất bốn phút để ghi bàn quyết định, đưa Tây Ban Nha vào chung kết trước khi lên ngôi vô địch.

Đến tháng 9/2023, trong chiến thắng 7-1 trước Georgia, Nico Williams và Lamine Yamal được đưa vào sân sớm vì chấn thương của đồng đội và đều ghi bàn trong hiệp hai. Thời điểm ấy, ít ai nghĩ đó sẽ là cột mốc mở đầu cho thế hệ cầu thủ trẻ đang trở thành trụ cột của bóng đá Tây Ban Nha. Tuy nhiên, De la Fuente đã nhìn thấy tiềm năng và không ngần ngại trao cơ hội, bất kể họ xuất phát trên sân hay từ băng ghế dự bị.

Điểm khác biệt trong cách điều hành của De la Fuente không nằm ở việc ông thay người nhiều hay ít, mà ở thời điểm và mục đích của những quyết định ấy. Nhà cầm quân 64 tuổi từng khẳng định ông không chỉ nhìn vào vị trí của trái bóng để thay người, mà còn đánh giá nhịp độ trận đấu, trạng thái thể lực của cầu thủ và cách đối phương vận hành hệ thống chiến thuật. Chính vì vậy, nhiều sự thay đổi từng gây tranh cãi ban đầu lại trở thành những nước cờ mang tính quyết định khi trận đấu khép lại.

Bàn thắng vào lưới Bồ Đào Nha là minh chứng rõ nhất. Pha lập công được tạo nên bởi sự phối hợp của bốn cầu thủ, trong đó chỉ có Rodri đá chính, còn Fabián Ruiz, Ferran Torres và Merino đều vào sân từ ghế dự bị. Chi tiết ấy phản ánh rõ triết lý của De la Fuente: sức mạnh của Tây Ban Nha không nằm ở một vài ngôi sao, mà ở khả năng duy trì chất lượng đội hình trong suốt trận đấu.

Đó cũng là lý do khiến Tây Ban Nha trở thành một trong những ứng viên nặng ký nhất cho chức vô địch World Cup 2026. Khi nhiều đối thủ vẫn phụ thuộc vào cảm hứng của các ngôi sao đá chính, "La Roja" lại sở hữu một tập thể mà bất kỳ cầu thủ nào cũng có thể trở thành người hùng. 
Trong bóng đá đỉnh cao, nơi sự khác biệt thường được tạo ra từ những khoảnh khắc rất nhỏ, chính chiều sâu đội hình và nghệ thuật sử dụng băng ghế dự bị có thể là yếu tố đưa De la Fuente cùng các học trò tiến gần hơn tới chiếc cúp vàng thế giới.