Đá trước ở loạt sút luân lưu 11m tại World Cup 2026 cầm chắc... thất bại

Loạt sút luân lưu luôn được xem là màn đấu cân não nhất trong bóng đá. Sau 120 phút căng thẳng, mọi toan tính chiến thuật gần như không còn nhiều ý nghĩa khi số phận của cả đội tuyển được quyết định bởi vài cú sút từ chấm 11 mét.

Trong nhiều năm, các HLV và giới chuyên môn đều tin rằng đội được thực hiện quả đá đầu tiên sẽ có ưu thế về tâm lý, bởi họ có thể tạo áp lực lên đối phương ngay từ những lượt sút đầu tiên. Thế nhưng, những diễn biến tại World Cup 2026 lại đang cho thấy một câu chuyện hoàn toàn khác.

Đến hết vòng 1/8, giải đấu đã chứng kiến 4 loạt sút luân lưu và điều đáng chú ý là cả bốn đội giành chiến thắng đều là những đội thực hiện... lượt sút sau. Xu hướng này tiếp tục được nối dài khi Ruben Vargas thực hiện thành công quả đá quyết định, giúp Thụy Sĩ vượt qua Colombia để giành vé vào tứ kết.

Nếu chỉ nhìn vào 4 loạt luân lưu của riêng kỳ World Cup năm nay, nhiều người có thể cho rằng đây chỉ là sự trùng hợp. Tuy nhiên, khi mở rộng phạm vi thống kê, bức tranh trở nên đáng chú ý hơn rất nhiều. Trong 15 loạt sút luân lưu gần nhất ở các kỳ World Cup nam, có tới 13 lần chiến thắng thuộc về đội đá thứ hai, tương đương tỷ lệ 86,7%.

Hai trường hợp hiếm hoi đội đá trước giành chiến thắng đều diễn ra tại World Cup 2022, khi Ma-rốc loại Tây Ban Nha ở vòng 1/8 và Croatia đánh bại Brazil tại tứ kết.

Những con số này khiến không ít người đặt câu hỏi liệu bóng đá hiện đại đã thay đổi đến mức đội đá sau mới là bên chiếm ưu thế. Tuy nhiên, nếu nhìn vào toàn bộ lịch sử World Cup, kết luận lại không nghiêng hẳn về bất kỳ phía nào.

Trước World Cup 2026, giải đấu từng có 35 loạt sút luân lưu. Trong số đó, đội đá thứ hai thắng 18 lần, tương đương 51,4%, gần như cân bằng tuyệt đối với đội đá trước. Sau khi cộng thêm 4 loạt sút của giải năm nay, tỷ lệ chiến thắng của đội đá thứ hai tăng lên 22/39, đạt 56,4%. Đây là con số nhỉnh hơn, nhưng vẫn chưa đủ để chứng minh việc đá sau tạo ra lợi thế rõ rệt.

Thực tế, chính những thống kê trong giai đoạn đầu của World Cup mới là nguyên nhân khiến nhiều người tin rằng đá trước sẽ dễ thắng hơn. Trong 24 loạt sút luân lưu đầu tiên của lịch sử giải đấu, đội đá thứ hai chỉ thắng 9 lần, đạt 37,5%. Tuy nhiên, khi số lượng dữ liệu ngày càng lớn, khoảng cách này dần bị thu hẹp và hiện gần như không còn đáng kể.

Để có cái nhìn toàn diện hơn, cần mở rộng phạm vi sang các giải đấu lớn khác. Euro là ví dụ đầu tiên. Kể từ loạt luân lưu nổi tiếng giữa Tiệp Khắc và Tây Đức năm 1976 với cú đá Panenka đi vào lịch sử, giải vô địch châu Âu đã chứng kiến 25 loạt sút luân lưu. Trong đó, đội đá thứ hai giành chiến thắng 12 lần, tương đương 48%, một tỷ lệ gần như chia đều và không hề cho thấy bên nào có ưu thế rõ ràng.

Champions League là giải đấu hiếm hoi có xu hướng khác biệt. Trong 42 loạt sút luân lưu của lịch sử giải đấu (không tính vòng loại), đội đá thứ hai chỉ thắng 16 lần, tương đương 38,1%. Điều đó đồng nghĩa đội đá trước có tỷ lệ thành công cao hơn. Tuy nhiên, ngay cả ở sân chơi này cũng không tồn tại quy luật tuyệt đối. Trận chung kết gần nhất chứng kiến Paris Saint-Germain đánh bại Arsenal dù là đội thực hiện lượt sút thứ hai.

Ở các giải đấu quốc nội của Anh, bức tranh tiếp tục cho thấy sự cân bằng. Tại FA Cup kể từ mùa giải 2013/14, đã có 75 loạt sút luân lưu và đội đá thứ hai thắng 43 lần, chiếm 57,3%. Riêng mùa giải gần nhất, tỷ lệ này còn tăng lên tới 70,6% khi 12 trong 17 loạt luân lưu khép lại với phần thắng thuộc về đội đá sau.

Trong khi đó, League Cup Anh mới là giải đấu cung cấp nguồn dữ liệu đáng tin cậy nhất. Kể từ mùa giải 2013/14, giải đấu đã có tới 211 loạt sút luân lưu. Sau khi loại bỏ bốn loạt sút theo thể thức ABBA từng được FIFA thử nghiệm nhằm giảm lợi thế cho đội đá trước, thống kê của 207 loạt sút còn lại cho thấy đội đá thứ hai thắng 104 lần, đạt tỷ lệ 50,2%. Với hơn 200 trường hợp được phân tích, đây là bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy thứ tự thực hiện gần như không quyết định kết quả.

Điều đáng chú ý là lợi thế được cho là thuộc về đội đá trước đôi khi lại trở thành áp lực. Trong 15 loạt sút luân lưu gần nhất ở World Cup, có tới 7 lần đội thực hiện cú sút đầu tiên đá hỏng ngay lượt mở màn. Điều trùng hợp là cả 7 đội này đều bị loại. Xét trên toàn bộ lịch sử World Cup, chỉ có 2 đội từng lội ngược dòng thành công sau khi đá hỏng quả đầu tiên, đó là Thụy Điển trước Romania năm 1994 và Ukraine trước Thụy Sĩ năm 2006.

Yếu tố tâm lý cũng được nhiều chuyên gia nhắc tới. Nếu ngày càng nhiều cầu thủ tin rằng đá sau mang lại lợi thế, chính niềm tin đó có thể giúp họ bước vào loạt luân lưu với trạng thái thoải mái hơn. Hiệu ứng tâm lý này có thể tạo ra sự khác biệt trong những thời khắc căng thẳng, dù chưa có nghiên cứu nào đủ sức khẳng định đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tỷ lệ chiến thắng cao hơn.

Điều thú vị là các đội tuyển tham dự World Cup 2026 dường như vẫn chưa bị ảnh hưởng bởi xu hướng này. Trong 4 loạt sút luân lưu của giải, chỉ có Ai Cập chủ động chọn đá sau sau khi thắng quyền lựa chọn. Ba đội trưởng còn lại đều quyết định thực hiện lượt sút đầu tiên và cuối cùng đều phải nhận thất bại. Thậm chí, đội trưởng Colombia Davinson Sanchez còn gọi thủ môn Camilo Vargas đến trao đổi ngay sau khi thắng tung đồng xu vì không biết nên lựa chọn phương án nào.

Nhìn từ toàn bộ dữ liệu của World Cup, Euro, Champions League, FA Cup và League Cup, có thể thấy chưa có bằng chứng thống kê đủ mạnh để khẳng định đội đá trước hay đội đá sau luôn nắm lợi thế. Những chuỗi kết quả tại World Cup 2026 chắc chắn rất đáng chú ý, nhưng vẫn chưa đủ để phủ nhận xu hướng cân bằng đã được duy trì trong nhiều thập kỷ.

Cuối cùng, điều quyết định thành bại trong một loạt sút luân lưu vẫn không nằm ở việc đá trước hay đá sau. Chất lượng của những cầu thủ thực hiện, khả năng cản phá của thủ môn cùng bản lĩnh trong thời khắc chịu áp lực cực lớn mới là yếu tố tạo nên khác biệt. World Cup 2026 có thể khiến các đội trưởng cân nhắc nhiều hơn khi trọng tài tung đồng xu, nhưng nếu phải rút ra một kết luận từ hàng trăm loạt luân lưu trong lịch sử, đáp án vẫn rất rõ ràng: thứ tự thực hiện chỉ là chi tiết nhỏ, còn người chiến thắng luôn là đội sút chính xác hơn đối thủ.