ASIAD 2026 cho thấy Đông Nam Á đang mạnh lên ở những môn nào?

Thái Lan gây dấu ấn với điền kinh, cầu lông và eSports; Malaysia vô địch squash và eSports; Indonesia lần đầu giành HCV ASIAD ở bắn cung, còn Philippines có 2 HCV thể dục dụng cụ, một HCV Taekwondo cùng một HCV nhảy sào.

Tính đến hết ngày 1/10, Thái Lan vẫn dẫn đầu nhóm Đông Nam Á với 12 HCV. Malaysia đứng sau với 6 HCV, Indonesia có 5 HCV, Philippines 4 HCV, Singapore 2 HCV và Việt Nam 2 HCV.

Bảng lấy thành tích đến hết ngày 1/10

Thái Lan: không chỉ mạnh ở cầu mây

Thái Lan là ví dụ rõ nhất cho quá trình mở rộng nguồn HCV. Nếu chỉ nhìn vào hình ảnh quen thuộc của thể thao Thái Lan tại ASIAD, cầu mây thường là cái tên được nhắc đến đầu tiên. Nhưng tại Aichi-Nagoya, điền kinh mới là một trong những điểm sáng quan trọng nhất.

Puripol Boonson giành HCV 100 m với 9,90 giây rồi tiếp tục vô địch 200 m với 19,88 giây. Thành tích ở 200 m đồng thời san bằng kỷ lục châu Á và trở thành lần đầu tiên một VĐV Thái Lan chạy 200 m dưới 20 giây. Điền kinh Thái Lan khép lại ngày thi đấu của mình với 3 HCV, 2 HCB và 1 HCĐ.

Sau đó, Kunlavut Vitidsarn tạo thêm một dấu mốc khác khi giành HCV đơn nam cầu lông. Đây là HCV đơn nam đầu tiên của Thái Lan trong lịch sử ASIAD, vượt qua thành tích tốt nhất trước đó là HCĐ của Sangob Rattanusorn từ năm 1970. Ngày 29/9, Thái Lan còn giành HCV cầu mây nam và PUBG Mobile, nâng tổng số HCV lên 12.

Như vậy, trong cùng một kỳ ASIAD, Thái Lan có thể giành HCV từ điền kinh, cầu lông, cầu mây và eSports. Đây là sự khác biệt đáng chú ý so với cách nhìn truyền thống về thế mạnh thể thao nước này.

Điền kinh và cầu lông đều là những môn có sự cạnh tranh rất cao tại châu Á. Việc Thái Lan tạo ra nhà vô địch ở hai môn này cho thấy nguồn HCV của họ không hoàn toàn phụ thuộc vào những môn mà Đông Nam Á vốn có lợi thế tự nhiên.

Malaysia: squash trở thành một trong những trụ cột

Malaysia lại đi theo một hướng khác. Trước ASIAD, đoàn thể thao nước này đặt mục tiêu 6 HCV và xác định squash, cầu mây, đua xe đạp lòng chảo, wushu là những nguồn huy chương chủ yếu.

Kết quả thực tế cho thấy nguồn HCV của Malaysia rộng hơn dự kiến. Hai HCV đầu tiên đến từ karate, sau đó là HCV eSports và HCV cầu mây nam đồng đội. Đáng chú ý, chức vô địch cầu mây này chấm dứt 36 năm chờ đợi của Malaysia ở nội dung đồng đội nam tại ASIAD.

Nhưng hai tấm HCV cuối cùng lại đến từ squash. Ng Eain Yow bảo vệ thành công HCV đơn nam, trước khi Sivasangari cũng bảo vệ HCV đơn nữ. Hai chiến thắng này giúp Malaysia hoàn thành mục tiêu 6 HCV ngay từ ngày 27/9.

Cơ cấu này đáng chú ý ở chỗ Malaysia không cần một môn duy nhất "gánh" toàn bộ thành tích. Squash cung cấp hai HCV, nhưng bốn HCV còn lại đến từ ba môn khác nhau.

Đó là một mô hình khá điển hình của các nền thể thao Đông Nam Á đang muốn tiến sâu hơn ở ASIAD: duy trì lợi thế truyền thống, đồng thời tìm thêm những môn có khả năng tạo HCV ổn định.

Indonesia tạo dấu mốc từ bắn cung

Câu chuyện đặc biệt nhất có lẽ thuộc về Indonesia. Ngày 1/10, Nurisa Dian Ashrifah đánh bại Amaya Amparo Cojuangco của Philippines với tỷ số 139-137 ở chung kết cung 3 dây cá nhân nữ. Chiến thắng này mang về cho Indonesia HCV ASIAD đầu tiên trong lịch sử môn bắn cung, kể từ khi nước này tham dự môn này tại đại hội châu lục năm 1978.

Đây không đơn thuần là một HCV giúp Indonesia nâng tổng thành tích lên 5 HCV. Nó còn cho thấy một nền thể thao có thể mở rộng sang một môn mà trước đó chưa từng đứng trên bục cao nhất ở ASIAD.

Đáng chú ý hơn, chính Philippines cũng tạo dấu mốc trong cùng trận chung kết: Amaya Cojuangco giành HCB và trở thành VĐV Philippines đầu tiên giành huy chương ASIAD ở môn bắn cung.

Vì vậy, trận chung kết cung ba dây nữ có thể xem như một ví dụ rất rõ về sự mở rộng của thể thao Đông Nam Á: một quốc gia giành HCV đầu tiên trong lịch sử môn này, trong khi quốc gia khác cũng có thành tích tốt nhất từ trước đến nay.

Philippines: từ Carlos Yulo đến EJ Obiena

Philippines cũng đang đi theo hướng đa dạng hóa. Bốn HCV của họ đến từ thể dục dụng cụ, Taekwondo và điền kinh. Carlos Yulo giành HCV ở sàn nam và nhảy chống, trong khi EJ Obiena vô địch nhảy sào, còn Jeus Gabriel Derick đoạt HCV Taekwondo thực tế ảo. Đây là những nhóm môn có tính cạnh tranh rất cao ở cấp châu lục.

Carlos Yulo đã trở thành một trong những VĐV tiêu biểu nhất của thể dục dụng cụ Philippines, còn Obiena đưa Philippines vào nhóm cạnh tranh HCV ở một nội dung điền kinh đòi hỏi trình độ kỹ thuật và thành tích rất cao.

Điểm đáng chú ý là Philippines không cần dựa vào những môn mang tính đặc trưng Đông Nam Á để giành cả 3 HCV hiện có.

Họ thậm chí có thể tạo ra những câu chuyện riêng ở thể dục dụng cụ, nhảy sào và bắn cung. Amaya Cojuangco dù chỉ giành HCB nhưng đã mở thêm một hướng cạnh tranh cho thể thao Philippines.

Việt Nam đang ở đâu trong xu hướng này?

Việt Nam cũng có hai HCV, đến từ karate (quyền biểu diễn kata nữ) và cầu mây. HCV thứ hai của đoàn Việt Nam thuộc về Nguyễn Thị Thu Trang và Nguyễn Thị Khánh Ly ở nội dung đôi nữ cầu mây, giúp đội tuyển nữ trở lại vị trí cao nhất tại ASIAD sau 20 năm.

Nếu nhìn riêng vào chất lượng thành tích, đây đều là những HCV đáng chú ý. Nhưng xét về độ đa dạng nguồn HCV, Việt Nam đang khác với một số đối thủ trong khu vực.

Thái Lan đã có HCV ở điền kinh, cầu lông, cầu mây và eSports. Malaysia có karate, eSports, cầu mây và squash. Philippines có thể dục dụng cụ và điền kinh. Indonesia thậm chí vừa tạo ra HCV lịch sử ở bắn cung. Đa phần đó là nhóm môn đều có trong chương trình thi đấu chính thức của Olympic, điều đó có nghĩa các quốc gia ĐNÁ cạnh chúng ta thậm chí đã nhắm đến chiến lược thành tích xa và cao hơn.

Trong khi đó, hai HCV của Việt Nam vẫn tập trung ở những nội dung mà ít nhiều phải thừa nhận rằng sự ganh đua chuyên môn chưa thật sự hết mức quyết liệt. Ví dụ, Nhật Bản không tranhg tài ở kata nữ, và nội dung cầu mây đôi nữ không có sự hiện của Thái Lan.

Điều này không có nghĩa Việt Nam không có khả năng cạnh tranh ở các môn khác. Đoàn Việt Nam vẫn có những VĐV giành huy chương ở nhiều môn và một số nội dung Olympic. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng hơn sau ASIAD 2026 là: Việt Nam có thể tạo thêm những nguồn HCV mới hay không?

Từ "mỏ vàng" truyền thống đến hệ thống nhiều nguồn

Nếu nhìn toàn bộ nhóm Đông Nam Á, ASIAD 2026 đang cho thấy ba cấp độ khá rõ.

Cấp độ thứ nhất là những môn truyền thống của khu vực. Cầu mây vẫn đóng vai trò quan trọng với Thái Lan, Malaysia và Việt Nam. Đây vẫn là một trong những lĩnh vực mà Đông Nam Á có khả năng cạnh tranh trực tiếp với phần còn lại của châu Á.

Cấp độ thứ hai là những môn đã có nền tảng nhưng đang vươn lên. Thái Lan với điền kinh và cầu lông là ví dụ tiêu biểu. Malaysia với squash cũng nằm trong nhóm này. Các quốc gia này không bắt đầu từ con số 0 mà đang biến những môn từng có tiềm năng thành nguồn HCV thực sự.

Cấp độ thứ ba là những hướng đi mới. Indonesia với HCV bắn cung và Malaysia với eSports là những trường hợp đáng chú ý. Philippines cũng đang mở rộng dấu ấn sang thể dục dụng cụ, nhảy sào và bắn cung.

Điều quan trọng là không nên nhìn những kết quả này như bằng chứng cho thấy toàn bộ Đông Nam Á đã thu hẹp khoảng cách với các cường quốc thể thao châu Á. Khoảng cách về số lượng HCV với Trung Quốc, Nhật Bản hay Hàn Quốc vẫn rất lớn.

Nhưng ở cấp độ từng môn, ASIAD 2026 cho thấy một xu hướng đáng chú ý: các quốc gia Đông Nam Á đang tìm cách tạo ra nhiều "mỏ vàng" hơn thay vì chỉ dựa vào một vài môn quen thuộc.

Thái Lan có Puripol Boonson và Kunlavut Vitidsarn. Malaysia có Ng Eain Yow và Sivasangari. Philippines có Carlos Yulo và EJ Obiena. Indonesia vừa có Nurisa Dian Ashrifah.

Những cái tên này xuất hiện ở những môn rất khác nhau, nhưng cùng phản ánh một thay đổi: Đông Nam Á đang muốn cạnh tranh bằng nhiều con đường hơn trên bản đồ thể thao châu Á. Đó có thể là một trong những câu chuyện đáng chú ý nhất của ASIAD 2026, vượt ra ngoài bảng tổng sắp huy chương.