Sự đối lập thú vị khi Lionel Messi đối đầu "hệ thống Tây Ban Nha"

Có những môn thể thao đồng đội. Có những môn thể thao cá nhân. Và có những môn thể thao mà sự giằng co giữa tập thể và cá nhân mới chính là điều hấp dẫn nhất.

Một số môn thể thao mang tính đồng đội tuyệt đối đến mức chẳng có bất kỳ động lực nào cho một cá nhân nào đó "chơi trội". Bạn sẽ chẳng bao giờ đọc được những bài báo chấm điểm cá nhân cho môn chèo thuyền hay bơi nghệ thuật.

Tương tự, có một số môn thể thao — ví dụ như golf — nơi các vận động viên về mặt kỹ thuật có đồng đội trong một vài giải đấu nhất định, nhưng cuối cùng mọi thứ vẫn được định đoạt bởi màn trình diễn của các cá nhân riêng lẻ. Không hề có sự phối hợp thực sự nào ở đó.

Bóng đá lại nằm ở vùng giao thoa đầy xung đột. Phẩm chất cốt lõi bắt buộc phải có khi xây dựng một đội bóng vô địch World Cup là một nhóm các cầu thủ xuất chúng nhất. Tuy nhiên song song với đó, cũng có vô số ví dụ về những đội bóng ôm hận dù sở hữu toàn những tài năng mà bất kỳ ai cũng phải thèm khát, và có những tập thể lại thi đấu vượt xa năng lực thực tế của họ nhờ vào sự gắn kết và thấu hiểu lẫn nhau.

Tất cả những điều này khá hiển nhiên, nhưng chưa từng có trong lịch sử World Cup lại xuất hiện một trận chung kết giữa hai đội bóng nằm ở hai thái cực hoàn toàn đối lập của thước đo như hiện tại.

Những trận chung kết World Cup khác từng được quảng bá như cuộc đối đầu giữa Johan Cruyff vs Franz Beckenbauer (1974), Roberto Baggio vs Romario (1994) hay Lionel Messi vs Kylian Mbappé (2022).

Nhưng trận chung kết World Cup 2026 lại mang tính chất "lai tạp" hơn: Đó là cuộc chiến giữa Tây Ban Nha vs Messi, giữa một tập thể và một cá nhân nổi trội.

Tây Ban Nha không phụ thuộc vào một cá nhân nào. Siêu sao nổi bật nhất của họ, Lamine Yamal, đã có một giải đấu tương đối trầm lắng; chắc chắn là có những khoảnh khắc ảo diệu, nhưng mới chỉ ghi 1 bàn và chưa có pha kiến tạo nào.

Hai tiền đạo thường xuyên đá chính còn lại của họ, Alex Baena và Mikel Oyarzabal, rõ ràng không phải là những chân sút đẳng cấp thế giới. Các tiền vệ của họ đều có những trận đấu rực sáng, đan xen với những trận đấu thầm lặng hơn ẩn sau những con số thống kê chuyên môn phải phân tích rất kỹ mới nhìn thấy chất lượng cống hiên, Quả bóng vàng châu Âu Rodri là một điển hình.

Nhưng Tây Ban Nha vẫn vận hành trơn tru bởi cốt lõi của họ nằm ở hệ thống. Mọi người đều biết rõ vai trò của mình. Không một ai chơi bóng theo ý thích cá nhân. Không quan trọng đó là ĐTQG nam, đội dự bị, đội tuyển nữ hay một trong nhiều đội trẻ. Tây Ban Nha là đại diện cho một tập thể thống nhất, về việc hy sinh những khát khao cá nhân để cống hiến cho cái chung.

Đặc điểm định hình nhất cho chiến thắng ấn tượng 2-0 của họ trước Pháp — ứng cử viên số 1 của giải đấu trước thềm bán kết — là cách Tây Ban Nha tận dụng các hậu vệ cánh dâng cao chồng biên (overlap).

Trong khi các tiền đạo của Pháp hành xử như thể các hậu vệ cánh chỉ ở đó để đóng vai trò hỗ trợ, thực hiện những pha chạy chỗ làm "chim mồi" đầy mệt nhọc để tạo không gian và thời gian cho họ, thì các tiền đạo Tây Ban Nha lại xem những vệ tinh xung quanh là những đối tác bình đẳng: một phần thiết yếu của đội bóng, xứng đáng để thực hiện những đường chuyền thông minh.

Chiến thắng của Tây Ban Nha được đóng đinh khi hậu vệ phải Pedro Porro thực hiện pha đập nhả một-hai (give-and-go) với "số 10" Dani Olmo để luồn ra phía sau lưng hàng thủ đối phương và ghi bàn. Có cảm giác như, nếu ở đội tuyển Pháp, "số 10" sẽ cố gắng tự mình vẽ nên một khoảnh khắc ảo thuật cá nhân thay vì chuyền bóng.

Tây Ban Nha có nhiều cá nhân dẫn đầu ở các thống kê quan trọng, trải đều khắp bộ ba tấn công của họ. Oyarzabal tung ra nhiều cú sút trúng đích nhất (11), Yamal thực hiện nhiều pha rê bóng nhất (49), Baena tạo ra nhiều cơ hội nhất (10). Và rồi chúng ta có Argentina, nơi người dẫn đầu ở cả ba chỉ số đó lần lượt là Messi (18), Messi (41) và Messi (25).

Điều buồn cười là Tây Ban Nha đã chơi theo cách này trong phần lớn hai thập kỷ qua, và ở lần gần nhất họ vô địch World Cup (năm 2010), đã có một sự tương phản thú vị giữa lối chơi của họ với cách tiếp cận của Barcelona vào mùa giải sau đó, và lý do chính xác là vì Messi.

Hai đội bóng này có tới 5 sự trùng lặp trong 6 vị trí ở hàng tiền vệ và hàng công: Sergio Busquets, Xavi Hernández, Andrés Iniesta, David Villa và Pedro Rodríguez. Sự khác biệt nằm ở chỗ Tây Ban Nha có tiền vệ lùi sâu Xabi Alonso, trong khi Barca có Messi. Và với vị thế là cầu thủ xuất sắc nhất thế giới, Messi được ban đặc quyền để làm những điều mình muốn.

Ngay từ khi đặt chân đến lò La Masia lúc 13 tuổi, Messi đã tỏ ra khác biệt. Khi được hỏi về vị trí sở trường, Messi đã trả lời là "enganche" — một thuật ngữ của Argentina để chỉ "số 10". Không một ai hiểu cậu nhóc đang nói gì. Triết lý của Barcelona hoàn toàn xoay quanh những đường chuyền. Phong cách của Messi lại là một chuyên gia rê dắt.

Ban đầu, Barcelona đã cố gắng gọt giũa Messi thành một sản phẩm điển hình của học viện, trước khi nhận ra đây hoàn toàn không phải là một cầu thủ Barcelona điển hình. Khả năng rê bóng của Messi không chỉ trở thành yếu tố đẳng cấp thế giới đầu tiên trong lối chơi của anh, anh cuối cùng đã trỗi dậy rực rỡ đến mức được kéo từ cánh phải vào trung lộ để chơi ở vị trí "số 9 ảo" (false nine).

Xét đến việc định vị của Pedro và Villa — những tiền đạo biên luôn sẵn sàng lao ra sau lưng hàng thủ thay vì bám biên — Messi trên thực tế đang chơi như một enganche.

Tuy nhiên, điều cốt lõi về Messi ở thời kỳ đó là hệ thống không phải đưa ra sự nhượng bộ nào cho anh. Anh đã thay đổi hệ thống của Barcelona, đó là điều chắc chắn, và những cầu thủ khác — đặc biệt là Zlatan Ibrahimović — đã phải chịu thiệt thòi vì điều đó. Nhưng xét về khía cạnh đóng góp phòng ngự, Messi luôn xả thân.

Về mặt cự ly đội hình, Barcelona luôn giữ được sự cân bằng hoàn hảo. Khi cả anh và Cristiano Ronaldo đều đang ở đỉnh cao, rõ ràng Real Madrid đã phải nhượng bộ cho sự thiếu đóng góp phòng ngự của Ronaldo. Các tiền vệ trụ phải trượt sang bọc lót, cầu thủ chạy cánh ở cánh đối diện phải lùi sâu hơn, "số 10" phải làm việc vất vả hơn, tiền đạo cắm ở đó để phục vụ Ronaldo.

Tất nhiên, anh đã chứng minh sự tự do của mình ngoài hệ thống là hoàn toàn xứng đáng, giống như cách Mbappé vẫn thường làm cho tuyển Pháp. Nhưng Messi lại mang đến cảm giác anh chính là một phần của hệ thống.

Ở tuổi 39, Messi không còn những bước chạy thanh thoát như xưa. Ngay cả tại World Cup 2022, tất cả đều hiểu rằng Messi cần phải phân bổ năng lượng và được phép "tắt máy" khi đội không có bóng.

Do đó, tiền đạo đá cặp cùng Messi, thường là Julián Álvarez, thực chất dành phần lớn thời gian chơi lùi sâu hơn anh, lùi hẳn về hàng tiền vệ để kèm chặt tiền vệ trụ của đối phương. Messi được quyền tự do đi bộ về, dành phần lớn thời gian ở những vị trí việt vị.

Tương tự, trên mặt trận tấn công, Argentina cố gắng nhồi bóng cho anh bất cứ khi nào có thể, ngay cả ở những thời điểm mà các tiền đạo khác sẽ tốt hơn nếu tự mình tung ra cú dứt điểm. "Chúng tôi sẽ làm mọi thứ để đảm bảo Messi vô địch World Cup một lần nữa," đối tác trên hàng công của anh, Álvarez, khẳng định sau khi bàn thắng tuyệt đẹp của cậu mang về chiến thắng nghẹt thở ở tứ kết trước Thụy Sĩ. "Mỗi trận đấu đều là một cuộc chiến dành cho anh ấy."

Và đó chính là cách nền bóng đá Argentina vận hành. Trong suốt kỳ World Cup này, người hâm mộ của họ đã diễu hành với những tấm biểu ngữ, lá cờ và trống vinh danh Mario Kempes, Diego Maradona và Messi. Điều này về cơ bản mang ý nghĩa: Ba chiếc cúp vào các năm 1978, 1986 và 2022.

Điều kỳ lạ là, bóng đá đã dần chuyển mình, bớt đi tính cá nhân và hướng tới tính tập thể nhiều hơn qua nhiều thập kỷ, trong khi thế giới lại ngày càng tập trung lăng xê các cá nhân hơn là cả tập thể.

Kỳ World Cup này quả thực rất đáng nhớ vì mọi ngôi sao lớn nhất đều đã tề tựu đông đủ, nhưng phía sau họ đôi khi là cả một hệ thống được xây dựng bài bản với khả năng bù trừ lẫn nhau rất tốt. Nếu họ thắng thì luôn có công sức của tập thể, còn nếu họ thất bại thì trách nhiệm được chia đều.

Cape Verde không phải là một đội bóng phòng ngự vững chắc chỉ nhờ vào sự xuất sắc của thủ môn Vozinha; họ được tổ chức rất tốt và vô cùng ấn tượng về mặt kỹ thuật. Bồ Đào Nha không gây thất vọng hoàn toàn là vì Cristiano Ronaldo, mà bởi gần như chẳng có khu vực nào trong đội hình của họ hoạt động trơn tru cả.

Tuy nhiên, vẻ đẹp thực sự là, cả hai phương pháp đó vẫn đang chứng minh được tính hiệu quả. Tây Ban Nha là nhà vô địch châu Âu với sức mạnh tập thể và sự kỷ luật. Argentina là nhà vô địch Nam Mỹ với ngôi sao bóng đá số 1 thế giới làm tâm điểm trong mọi đường bóng.

Tinh thần đồng đội (teamwork) thường có vẻ như là một cách tiếp cận mang lại sự thành công và bền vững hơn trong kỷ nguyên bóng đá hiện đại. Nhưng khi ngôi sao cá nhân ở bên kia chiến tuyến lại chính là cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử, thì mọi chuyện đều có thể xảy ra.